Schroef van Archimedes - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2026-04-11T11:06:49Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

← Oudere versie		Versie van 11 apr 2026 13:06
Regel 1:		Regel 1:
	[[Bestand:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif\|miniatuur\|Animatie van de schroef van Archimedes]]		[[Bestand:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif\|miniatuur\|Animatie van de schroef van Archimedes]]
	[[Bestand:Schroef van archimedes.jpg\|miniatuur\|Schroef van Archimedes]]		[[Bestand:Schroef van archimedes.jpg\|miniatuur\|Schroef van Archimedes]]
	[[Bestand:IMG 1729 Gemaal met schroef van Archimedes bij Kinderdijk.~~JPG~~\|miniatuur\|Gemaal met vijzels bij [[Kinderdijk]].]]		[[Bestand:IMG 1729 Gemaal met schroef van Archimedes bij Kinderdijk.jpg\|miniatuur\|Gemaal met vijzels bij [[Kinderdijk]].]]
	De '''schroef van Archimedes''' (ook wel '''waterschroef''', '''wormschroef''', '''opvoerschroef''' ofwel [[Vijzel (waterschroef)\|vijzelpomp]] genoemd) is een uitvinding van [[Archimedes]] waarmee vloeistoffen, slurries of poeders kunnen worden getransporteerd. In een buis is een [[Spiraal (wiskunde)\|spiraal]]<nowiki/>vormige schroef concentrisch in [[Lager (mechanica)\|lagers]] opgehangen. De verplaatsing is het gevolg van de draaiende beweging van de spiraalvormige schroef binnenin de buis. Het transport gebeurt meestal opwaarts, maar ook toepassingen voor horizontaal transport bestaan, bijvoorbeeld voor het kleitransport in de [[strengpers]].		De '''schroef van Archimedes''' (ook wel '''waterschroef''', '''wormschroef''', '''opvoerschroef''' ofwel [[Vijzel (waterschroef)\|vijzelpomp]] genoemd) is een uitvinding van [[Archimedes]] waarmee vloeistoffen, slurries of poeders kunnen worden getransporteerd. In een buis is een [[Spiraal (wiskunde)\|spiraal]]<nowiki/>vormige schroef concentrisch in [[Lager (mechanica)\|lagers]] opgehangen. De verplaatsing is het gevolg van de draaiende beweging van de spiraalvormige schroef binnenin de buis. Het transport gebeurt meestal opwaarts, maar ook toepassingen voor horizontaal transport bestaan, bijvoorbeeld voor het kleitransport in de [[strengpers]].

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-04-11T10:56:58Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 11 apr 2026 12:56
(geen verschil)

mw>BonstraGeert: Versie 70782773 van ~2026-13527-34 (overleg) ongedaan gemaakt. geen zinnen geen punt

2026-03-02T19:19:51Z

Versie 70782773 van ~2026-13527-34 (overleg) ongedaan gemaakt. geen zinnen geen punt

Nieuwe pagina

[[Bestand:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|miniatuur|Animatie van de schroef van Archimedes]]
[[Bestand:Schroef van archimedes.jpg|miniatuur|Schroef van Archimedes]]
[[Bestand:IMG 1729 Gemaal met schroef van Archimedes bij Kinderdijk.JPG|miniatuur|Gemaal met vijzels bij [[Kinderdijk]].]]
De '''schroef van Archimedes''' (ook wel '''waterschroef''', '''wormschroef''', '''opvoerschroef''' ofwel [[Vijzel (waterschroef)|vijzelpomp]] genoemd) is een uitvinding van [[Archimedes]] waarmee vloeistoffen, slurries of poeders kunnen worden getransporteerd. In een buis is een [[Spiraal (wiskunde)|spiraal]]<nowiki/>vormige schroef concentrisch in [[Lager (mechanica)|lagers]] opgehangen. De verplaatsing is het gevolg van de draaiende beweging van de spiraalvormige schroef binnenin de buis. Het transport gebeurt meestal opwaarts, maar ook toepassingen voor horizontaal transport bestaan, bijvoorbeeld voor het kleitransport in de [[strengpers]].

Voor het verpompen van vloeistoffen heeft de schroef een speciale vorm, zodat de vloeistof in een ronde omgang van de schroef niet kan teruglopen naar beneden. Deze vorm, in combinatie met de schuine stand van de schroef, zorgt ervoor dat het water in losse pakketjes omhoog wordt getransporteerd. Door het gewicht van het water in de buis kan de molen niet lang zijn. Daardoor heeft de schroef een kleine opvoerhoogte, dit in tegenstelling tot een [[vijzel (waterschroef)|vijzel]]. Een vijzel heeft geen buis, maar alleen aan de onderkant een ronde opvoergang.

Op de tekening is een handbediende tonmolen te zien. Bij een [[tjasker]] (een eenvoudige [[poldermolen]]) is op de plek van de slinger een wiekenkruis aangebracht.

Grotere [[poldermolen]]s en veel [[gemaal (kunstwerk)|poldergemalen]] hebben als wateropvoerwerktuig een grotere aangepaste variant van de schroef van Archimedes, een zogenaamde [[vijzel (waterschroef)|vijzel]], waarbij alleen de spiraalvormige schroef ronddraait in een halfcirkelvormige, stilstaande kuip, de vijzelkom.

De schroef van Archimedes was ook de inspiratie voor de [[scheepsschroef]].

== Voor- en nadelen ==
Voordelen:
* Gesloten systeem
* Lange levensduur
* Goede doseermogelijkheid
* Compacte bouw
* Stortgoed horizontaal, verticaal en alles wat ertussen zit
* Goed reinigbaar, wanneer hierop ingespeeld wordt
* Eenvoudige constructie
* Geen kogellagers in de productstroom
* Degelijke robuuste uitvoering
* Rechtstreeks onder een silo te plaatsen
* Zachte behandeling van het medium (belangrijk voor afvalwater)

Nadelen:
* Lichte beschadiging van het product mogelijk
* Er blijft altijd restproduct achter (aankleving/scaling)
* Uitsluitend toepasbaar over rechte lijnen (niet flexibel)
* Hoog aandrijfvermogen nodig

== Bronnen ==
* {{Aut|P. J. Kantert}}: "Manual for Archimedean Screw Pump", Hirthammer Verlag 2008, {{ISBN|978-3-88721-896-6}}.
* {{Aut|P. J. Kantert}}: "Praxishandbuch Schneckenpumpe", Hirthammer Verlag 2008, {{ISBN|978-3-88721-202-5}}.

== Zie ook ==
* [[Spiraalpomp]]
* [[Tonmolen (wateropvoerwerktuig)]]
* [[Wormwiel]]

{{Commonscat|Archimedes' screws}}

[[Categorie:Molen]]
[[Categorie:Pomp]]
[[Categorie:Intern transportmiddel]]