https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=SchalkbeeldSchalkbeeld - Bewerkingsoverzicht2026-08-09T18:48:19ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Schalkbeeld&diff=151494&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"2024-11-21T02:15:53Z<p>Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Schalkbeeld man 1, Hervormde kerk Oosthuizen.jpg|miniatuur|Een schalkbeeld in de [[Grote of Sint-Nicolaaskerk (Oosthuizen)|Grote kerk]] van Oosthuizen]]<br />
Een '''schalkbeeld''' is een beeld dat als dragend onderdeel van een balk in een kerk dienst kan doen. Schalkbeelden zijn voortzettingen van onbewerkte [[schalk]]en, halfronde zuilen die onder andere het [[gewelf]] dragen. Vanaf de 13e of 14e eeuw werden de schalken bewerkt. De schalk is een verticaal deel van de constructie die de kap draagt. Vergelijkbare beelden zijn de beelden die uit de [[Schraag|schragen]] gesneden werden.<br />
<br />
In sommige gevallen gaat het om ingekraste figuren, maar later werden dit ook beelden in [[Reliëf (beeldhouwkunst)|hoogreliëf]]. Schalkbeelden werden hoofdzakelijk tussen de 14e en 16e eeuw aangebracht.<ref name="Oude Kerk">{{Citeer web |url=https://www.dbnl.org/tekst/jans353oude01_01/jans353oude01_01_0022.php |titel=De Oude Kerk te Amsterdam |auteur=Janse, Herman |uitgever=Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren |datum=2004 |bezochtdatum=23 juli 2016}}</ref> In de [[Gotiek (stijl)|gotiek]] werd het schalkbeeld meer een ornament, in plaats van een bouwkundig onderdeel van de kerk.<ref>{{Citeer boek | achternaam =Haslinghuis | voornaam =E.J. | auteurlink = | datum =1997 | titel =Bouwkundige termen | uitgever =Primavera pers | plaats =Leiden | ISBN =90-74310-33-8 | NUR = | pagina's =399 | taal =nl}}</ref><br />
<br />
Schalkbeelden kunnen op verschillende plekken aangebracht worden. In een [[kruiskerk]] doorgaans in de kruising. Bij een [[hallenkerk]] zijn er meer plekken en bij een [[zaalkerk]] werden ze onder andere in het [[Koor (bouwkunst)|koor]] of het [[Apsis (architectuur)|apsis]] geplaatst.<br />
<br />
De [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] heeft er mogelijk 50 gehad. Anno 2004 waren er nog 37. Een aantal van de beelden maken onderdeel uit van de schalk en zijn daarmee dragend, een aantal anderen zijn puur decoratief. Enkele van de beelden stellen heiligen of een profeet voor, maar ook burgers en fantasiefiguren komen voor.<br />
<br />
Ook de beelden die in de [[Nederlands Hervormde Kerk (Venhuizen)|hervormde kerk van Venhuizen]] stonden waren gedeeltelijk dragend en gedeeltelijk puur decoratief. De beelden in deze kerk waren heiligen ([[Emerentiana van Rome|Emerentia]], patroonheilige van de kerk toen deze nog katholiek was, [[Lucas (evangelist)|Lucas]], de evangelist [[Johannes (evangelist)|Johannes]] en [[Johannes de Doper]]) die onder een [[baldakijn]] stonden. In de koorsluiting stond [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]] met het Kind, te midden van de [[Drie Koningen]].<ref name="Houten kappen">{{pdf}} {{Citeer web |url= https://www.dbnl.org/tekst/jans353hout01_01/jans353hout01_01_0009.php |titel=Houten kappen in Nederland 1000-1940 |auteur=Herman Janse |uitgever= Delftse Universitaire Pers, Delft / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist |datum=1989 |bezochtdatum=9 augustus 2016}}</ref> Reeds voor de brand in deze kerk (2003) ontbrak een van de koningen, door de brand zijn de beelden geheel verloren gegaan.<br />
<br />
== Kerken met (resten van) schalkbeelden ==<br />
Hieronder een incompleet overzicht van kerken die schalkbeelden hebben of hebben gehad:<br />
* [[Grote of Sint-Laurenskerk (Alkmaar)|Grote of Sint-Laurenskerk]] in Alkmaar<br />
* [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] in Amsterdam<br />
* [[Sint Olofskapel]] in Amsterdam<br />
* [[Waalse kerk (Delft)|Waalse kerk]] in Delft<br />
* [[Bakenesserkerk]] in Haarlem<br />
* [[Oosterkerk (Hoorn)|Oosterkerk]] in Hoorn<br />
* [[Hervormde kerk (Ilpendam)|Hervormde kerk]] in Ilpendam<br />
* [[Grote of Sint-Nicolaaskerk (Oosthuizen)|Grote- of Sint-Nicolaaskerk]] in Oosthuizen<br />
* [[Nederlands Hervormde Kerk (Venhuizen)|Nederlands Hervormde Kerk]] in Venhuizen<br />
* [[Hervormde kerk (Zwaag)|Hervormde kerk]] in Zwaag<br />
<br />
== Afbeeldingen ==<br />
<gallery><br />
Houten beeldje west-zijde Hamburgerkapel - Amsterdam - 20012015 - RCE.jpg|Beeld in de Hamburgerkapel in de [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] in Amsterdam<br />
Interieur- gesneden heiligenbeeldje onder aan het gewelf in de koorsluiting - Haarlem - 20327823 - RCE.jpg|Een gesneden heiligenbeeld onder het gewelf in de [[Bakenesserkerk]]<br />
INT. GEDEELTE GEWELF MET APOSTELBEELD OP GEWELFRIB IN KOOR - Ilpendam - 20309782 - RCE.jpg|Twee schalkbeelden in de vorm van apostelen in het koor van de [[Nederlandse Hervormde Kerk (Ilpendam)|hervormde kerk]] in Ilpendam<br />
INTERIEUR, SCHALKBEELD - Schellinkhout - 20290248 - RCE.jpg |Een van de schalkbeelden in de kerk van [[Schellinkhout]]<br />
Beeld in de koorsluiting - Venhuizen - 20411657 - RCE.jpg|Een van de koningen met een baldakijn boven zijn hoofd en een geschenk in zijn handen.<br />
</gallery><br />
<br />
== Referenties ==<br />
{{References}}<br />
<br />
[[Categorie:Bouwkundig onderdeel]]</div>Colani