Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:54:53Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Eglise Saint-Léonard de Léau 06.jpg|thumb|Gebeeldhouwde, 18 m hoge sacramentstoren ([[Cornelis Floris de Vriendt]], 1552) in de [[Sint-Leonarduskerk (Zoutleeuw)|Sint-Leonarduskerk]] te [[Zoutleeuw]]|276x276px]]
Een '''sacramentstoren''' of '''theoteca''' ([[Grieks]]: Godskast) is een vrijstaand, meestal uit steen gehouwen, [[tabernakel (kerk)|tabernakel]] in de vorm van een [[toren (bouwwerk)|toren]], dat zich in een [[kerk (gebouw)|kerk]] bevindt. Een niet-vrijstaande sacramentstoren wordt meestal aangeduid als '''sacramentshuis(je)'''.<ref>{{aut|Willem Bergé}}: 'Nieuwe gegevens betreffende de meubilering van het koor der Sint Jan te 's-Hertogenbosch tussen 1610 en 1620', p. 99. In: ''Jaarboek Monumentenzorg 1991'' ([https://www.dbnl.org/tekst/_jaa030199101_01/_jaa030199101_01_0007.php online tekst])</ref>

== Beschrijving en geschiedenis ==
In de beschrijving van de kerkornamentiek in de periode van de, vooral late, [[Gotiek (bouwkunst)|gotiek]] wordt vaak de term 'sacramentshuis(je)' gebezigd. Tot aan het [[Concilie van Trente]], dat een verandering in de presentatie van het Allerheiligste voorschreef, werd de gewijde [[hostie]] geplaatst in een rijk gedecoreerde, uiteindelijk op een gotische torenspits lijkende houder aan de, wanneer men naar het [[Altaar (religie)|altaar]] kijkt, linkerkant (vaak de noordkant) van het (hoog)altaar. Gotische kerken, waar nog een monumentaal sacramentshuis(je) aanwezig is, zijn in [[Duitsland]] talrijk.

Een dergelijk architectonisch ornament dient om geconsacreerde [[hostie]]s te herbergen en de aanwezigheid ervan te benadrukken. Meestal is de toren een zuil die in het koor is gebouwd, in de vorm van een torenmonstrans versierd met beeldjes en snijwerk. In het hart werd hiervoor een sacrarium voorzien. Veel sacramentstorens zijn ontworpen door vooraanstaande kunstenaars, zoals bijvoorbeeld de 18 meter hoge sacramentstoren van [[Cornelis Floris de Vriendt]] in [[Zoutleeuw]]. Tijdens de [[beeldenstorm]] werden veel torens in de Nederlanden verwoest, waardoor ze tegenwoordig vrij zeldzaam zijn. Alle sacramentstorens in Vlaanderen zijn nationaal beschermd erfgoed, vanwege hun hoge kunsthistorische waarde en zeldzaamheid. Ze zijn over het algemeen grondig bestudeerd en gedocumenteerd.

== Bekende sacramentstorens ==

=== In België ===
{| class="wikitable sortable"
|+
!Plaats
!Instelling
!Datum
!Type
!Materialen
!Hoogte
!Stijl
!Makers
!Bijzonderheden/link
!Bewaard
|-
|[[Aalst (Oost-Vlaanderen)|Aalst]]
|[[Sint-Martinuskerk (Aalst)|Sint-Martinuskerk]]
|1604
|vrijstaand
|marmer
|7,50 m
|[[Barok (stijlperiode)|barok]]
|[[Hiëronymus Duquesnoy de Oudere|Hieronymus I Duquesnoy]]
|http://balat.kikirpa.be/object/32882
|ja
|-
|[[Brugge]]
|[[Sint-Jakobskerk (Brugge)|Sint-Jakobskerk]]
|1593
|wand
|marmer
|4,50 m
|[[Renaissance (stijlperiode)|renaissance]]
|Jan Aerts
|http://balat.kikirpa.be/object/88804
|ja
|-
|[[Bocholt (België)|Bocholt]]
|[[Sint-Laurentiuskerk (Bocholt)|Sint-Laurentiuskerk]]
|1500 (ca.)
|wand
|[[Messing (legering)|messing]]
|5,25 m
|[[Gotische kunst|gotisch]]
|[[Aert van Tricht]] (toegeschreven)
|[[Sacramentstoren (Bocholt)]]<nowiki/>http://balat.kikirpa.be/object/78266
|ja
|-
|[[Diest]]
|[[Sint-Sulpitiuskerk (Diest)|Sint Sulpitius- en Dionysiuskerk]]
|1615
|vrijstaand
|[[zandsteen]]
[[terracotta]]
|10 m
|[[Renaissance (stijlperiode)|renaissance]]
|onbekend
|http://balat.kikirpa.be/object/17276
|ja
|-
|[[Diksmuide]]
|[[Sint-Niklaaskerk (Diksmuide)|Sint-Niklaaskerk]]
|1611-1614
|vrijstaand
|[[marmer]]
|
|[[Barok (stijlperiode)|barok]]
|Jacob De Smedt
Hiëronymus Stalpaert
|vernietigd tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]]<nowiki/>http://balat.kikirpa.be/object/30630
|nee
|-
|[[Geel (stad)|Geel]]
|[[Sint-Dimpnakerk]]
|1476, 1750 (ca;°
|vrijstaand
|zandsteen
(gepolychromeerd)
|
|[[Gotische kunst|gotisch]] [[classicisme]]
|onbekend
|Elementen van de oude gotische sacramentstoren geïncorporeerd in nieuwe van ca. 1750-1790<nowiki/>http://balat.kikirpa.be/object/73513
|ja
|-
|[[Gent]]
|[[Sint-Jacobskerk (Gent)|Sint-Jacobskerk]]
|1593
|vrijstaand
|marmer
|10 m (?)
|[[Barok (stijlperiode)|barok]]
|[[Hiëronymus Duquesnoy de Oudere|Hieronymus I Duquesnoy]]
|http://balat.kikirpa.be/object/53296
|ja
|-
|[[Kortrijk]]
|[[Sint-Maartenskerk (Kortrijk)|Sint-Maartenskerk]]
|1585
|vrijstaand
|[[zandsteen]] (gepolychromeerd)
|6,30 m
|[[Gotische kunst|gotisch]]
|Hendrik Mauris
|http://balat.kikirpa.be/object/44752
|ja
|-
|[[Leuven]]
|[[Collegiale Sint-Pieterskerk (Leuven)|Sint-Pieterskerk]]
|1450
|vrijstaand
|[[zandsteen]]
|12 m
|[[Gotische kunst|gotisch]]
|[[Matthijs de Layens]]
|http://balat.kikirpa.be/object/68562
|ja
|-
|[[Leuven]]
|[[Sint-Jacobskerk (Leuven)|Sint-Jacobskerk]]
|1538
|vrijstaand
|[[zandsteen]](gepolychromeerd)
|12 m
|[[Gotische kunst|gotisch]]
|Gabriël Van den Bruyne
|http://balat.kikirpa.be/object/50632
|ja
|-
|[[Mechelen (stad)|Mechelen]]
|[[Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk|Onze-Lieve-Vrouw over de Dijlekerk]]
|1903
|pilaar
|[[zandsteen]]
|
|[[Neogotiek|neogotisch]]
|Benoît Van Uytvanck
|http://balat.kikirpa.be/object/21249
|ja
|-
|Nieuwpoort
|[[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Nieuwpoort)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]]
|1598-1601
|pilaar
|marmer
|6,90 m
|[[Renaissance (stijlperiode)|renaissance]]
|Jan Aerts
|vernietigd tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]]<nowiki/>http://balat.kikirpa.be/object/31747
|nee
|-
|[[Sacramentstoren van Zoutleeuw|Zoutleeuw]]
|[[Sint-Leonarduskerk (Zoutleeuw)|Sint-Leonarduskerk]]
|1552
|wand
|[[zandsteen]]
|18 m
|[[Renaissance (stijlperiode)|renaissance]]
|[[Cornelis Floris de Vriendt|Cornelis Floris]]
|Negen verdiepingen
http://balat.kikirpa.be/object/29278
|ja
|-
|[[Zuurbemde]]
|[[Zuurbemde]]
|1555-1557
|wand
|[[zandsteen]]
|7,15 m
|[[Renaissance (stijlperiode)|renaissance]]
|[[Cornelis Floris de Vriendt|Cornelis Floris]]
|[[Sacramentstoren (Zuurbemde)]]<nowiki/>http://balat.kikirpa.be/object/5548
|ja
|}

=== In Nederland ===
* [[Basiliek van het H. Sacrament]], [[Meerssen (plaats)|Meerssen]]
* [[Kruisherenklooster (Maastricht)#Sacramentstoren|Sacramentstoren Kruisherenkerk]], [[Maastricht]] (fragmenten in depot [[Bonnefantenmuseum]])
* [[Dom van Utrecht]] (beelden van sacramentshuis in het [[Centraal Museum]])

=== In Duitsland ===
* [[Sint-Laurentiuskerk (Neurenberg)]]
* [[Munster van Ulm]]
* [[Munster van Salem]]
* [[Munster van Bad Doberan]]
* [[Sint-Liudgerkerk (Norden)]]
* [[Sint-Urbanuskerk (Dorum)]] en de [[Bonifatiuskerk (Arle)]], beide in [[Oost-Friesland]]
* Stadskerk te [[Friedberg (Hessen)]]

=== In andere landen ===
* Bedevaartkerk te ''Mauer bei Melk'', gem. [[Dunkelsteinerwald (gemeente)|Dunkelsteinerwald]], [[Oostenrijk]]
* [[Mariakerk (Gdańsk)]], [[Polen]]
* Notre-Dame (collegiale Mariakerk), [[Semur-en-Auxois]], [[Bourgogne-Franche-Comté|Bourgondië]], [[Frankrijk]]

<center><gallery widths="154px" heights="200px">
Bestand:Sacramentstoren2004.jpg|Sint-Catharinakerk, Zuurbemde
Bestand:Mechelen OLV over de Dijle Tabernacle.jpg|Onze-Lieve-Vrouw over de Dijle, Mechelen
Bestand:Sacramentstoren.jpg|Sint-Maartenskerk, Kortrijk
Bestand:SacramentstorenSt.Martinuskerkaalst.jpg|Sint-Martinuskerk, Aalst
Bestand:Brugge_Sint-Jakobskerk_R10.jpg|Sint-Jakobskerk, Brugge
Bestand:Meerssen Basiliek van Het Heilig Sacrament Innen Sakramentshaus.jpg|Basiliek van Meerssen
Bestand:Stadtkirche Friedberg Sakramentshäuschen 10.jpg|Stadskerk Friedberg (Hessen)
Bestand:Sakramentshaus 001.jpg|Wallfahrtskirche Mauer (bij Melk), Oostenrijk
Bestand:Gdansk Kosciol Mariacki 060.jpg|Mariakerk Gdansk (Danzig), Polen
</gallery></center>

{{Appendix}}
{{Commonscat|Tabernacle towers}}

[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]
[[Categorie:Toren]]

Sacramentstoren - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"