Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'De [[kathedraal van Florence]] De [[Pazzi-kapel door Brunelleschi]] [[Villa Barbaro door Palladio]] De '''renaissancearchitectuur''' is de stijlperiode van de architectuur in Europa die opkwam rond 1400 en rond 1600 overging in de Barokarchitec…'

2026-04-26T10:50:35Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '250px|thumb|De [[kathedraal van Florence]] 250px|thumb|De [[Pazzi-kapel door Brunelleschi]] 250px|thumb|[[Villa Barbaro door Palladio]] De '''renaissancearchitectuur''' is de stijlperiode van de architectuur in Europa die opkwam rond 1400 en rond 1600 overging in de Barokarchitec…'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Duomo Firenze.jpg|250px|thumb|De [[kathedraal van Florence]]]]
[[Bestand:Pazzi Chapel Florence Apr 2008.jpg|250px|thumb|De [[Pazzi-kapel]] door [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]]]]
[[Bestand:Villa Barbaro1.jpg|250px|thumb|[[Villa Barbaro]] door [[Andrea Palladio|Palladio]]]]

De '''renaissancearchitectuur''' is de stijlperiode van de [[architectuur]] in [[Europa (werelddeel)|Europa]] die opkwam rond 1400 en rond 1600 overging in de [[Barokarchitectuur|barok]]. Het is een periode waarin bouwmeesters meer aanzien en zelfvertrouwen kregen en zich niet meer als ambachtslieden zagen, maar als geleerden.

De Oud-Griekse en Romeinse bouwkunst werd herontdekt en bewonderd. Proportie en harmonie waren erg belangrijk, zoals ook in de [[klassieke oudheid]]. Echter, waar de maatverhoudingen in de oudheid uit de muziektheorie werden gehaald, gebruikten architecten uit de renaissance vaak het menselijk lichaam als uitgangspunt. Kenmerkend is onder andere het gebruik van [[pilaster]]s in de gevels en [[fronton (bouwkunde)|fronton]]s boven raam- en deuropeningen.

== Geschiedenis ==
=== Florence ===
De stad [[Florence (stad)|Florence]] wordt gezien als de bakermat van de [[Vroegrenaissance|vroege renaissance]]. Vanuit hier verspreidde de renaissancistische stijl zich door [[Italië]]. In de bouwkunst nam de architect [[Filippo Brunelleschi]] (1377-1446) hier het voortouw. Brunelleschi werd gevraagd een koepel op de [[Gotiek (bouwkunst)|gotische]] [[kathedraal van Florence]] te ontwerpen. De kennis over de techniek om koepels te construeren zoals in de Romeinse tijd was gedurende de [[middeleeuwen]] verloren gegaan. Door goed te kijken naar overgebleven Romeinse bouwwerken zoals het [[Pantheon (Rome)|Pantheon]], lukte het Brunelleschi tussen 1420-1436 een koepel te construeren. Een zeer bijzondere prestatie, die pas bij de bouw van de [[Sint-Pietersbasiliek]] werd overtroffen.

Brunelleschi gebruikte de Romeinse voorbeelden als inspiratiebron voor de nieuwe harmonische vormentaal en proportiesystemen die hij voor ogen had. Dit is bijvoorbeeld goed te zien in de [[Pazzi-kapel]] uit 1430. Klassieke elementen als de [[pilaster]] en het [[kapiteel]] zijn terug te vinden. Echter, deze hebben geen bijzondere functie in de [[draagconstructie]], maar worden door Brunelleschi gebruikt om verhoudingen en vorm te benadrukken. Door de grijze kleur die contrasteert met de witte muren is dit extra goed zichtbaar.

=== Venetië ===
Na Florence was [[Venetië (stad)|Venetië]] een zeer belangrijk centrum van de Italiaanse renaissancistische kunst. Door de gunstige ligging van de havenstad en de nauwe handelsverbonden met het [[Byzantijnse Rijk]] floreerde de economie, en daarmee ook de architectuur.

In 1453 vielen de Turken [[Constantinopel]] binnen, waardoor de handel met Venetië stagneerde. Rijkere Venetianen verlieten de stad voor veiligere investeringen: de ''[[villa rustica]]'', een villa en boerenbedrijf. De villa was ook een tentoonstelling van de eigenaar zijn sociale status. [[Andrea Palladio]] (1508-1580) is een van de invloedrijkste architecten van villa's geweest. Een beroemd voorbeeld is [[Villa Barbaro]] (1560). Het ontwerpen van een woonhuis naar klassiek voorbeeld was niet eenvoudig, want er was nauwelijks nog informatie over hoe deze eruitzagen. Hierdoor namen Palladio en zijn collega's - ten onrechte - aan dat woonhuizen net als tempels portico's hadden. Deze statige façades gaven wel de uitstraling die de opdrachtgevers graag wilden.

Een tegenhanger van de ''villa rustica'' is de ''[[villa suburbana]]''. Deze villa was slechts een buitenverblijf, zonder faciliteit voor boerenactiviteiten. [[Villa Rotonda]] is zo'n ''villa suburbana''. Het woonhuis, gemaakt voor een hoge functionaris aan het pauselijke hof, is een toonbeeld voor de stijl uit de renaissance. Het is een [[centraalbouw]] waar de belangrijkste geometrische vormen samenkomen, de vier façades met portico's zijn perfect symmetrisch, alle maten zijn volgens het klassieke propportiesysteem tot stand gekomen.

== Klassieke elementen ==
[[Bestand:Firenze Palazzo Rucellai.jpg|miniatuur|links|Op elke verdieping is een andere [[bouworde|orde]] toegepast.]]
[[Bestand:Façade de la basilique Saint-André de Mantoue, réalisée par Leon Alberti.jpg|250px|thumb|[[Basilica di Sant'Andrea di Mantova|Sant'Andrea di Mantova]] door [[Leon Battista Alberti]]]]
[[File:Szczecin zamek1.jpg|250px|thumb|[[Slot van Stettin]]]]
Kennis over de klassieke bouwkunst verkreeg men door de overgebleven gebouwen te bekijken en te schetsen en door het lezen van ''[[De architectura]]'' (15 v.Chr.) van [[Vitruvius (architect)|Vitruvius]]. Hierin stelt Vitruvius drie eisen aan een gebouw: ''firmitas'' (stevigheid), ''utulitas'' (bruikbaarheid) en ''venustas'' (schoonheid). [[Leon Battista Alberti]] (1404-1472), een Italiaanse filosoof en architect uit de [[renaissance]], interpreteerde de term ''venustas'' als een rationele ordening, waarbij de proporties van alle elementen samensmelten, en je onmogelijk een element kan weghalen zonder de harmonie te verstoren. Deze opvatting van schoonheid is erg belangrijk voor de architecten uit de renaissance.
[[Bestand:Villa Rotonda side.jpg|rechts|250px|thumb|[[Villa Rotonda]] door [[Andrea Palladio|Palladio]]]]

Opvallend is het gebruik van klassieke elementen, op een manier waar de klassieken zelf nooit voor gekozen zouden hebben. Een mooi voorbeeld daarvan is de [[Basilica di Sant'Andrea di Mantova|Basilica Sant'Andrea di Mantova]] van Alberti. In de façade is een klassieke [[triomfboog]] te herkennen, maar ook een [[Portico|tetrastyl-portico]]. Ook werd de klassieke [[bouworde]] vaak gehanteerd met voor elke verdieping een andere orde.

== Architecten uit de renaissance ==
* [[Filippo Brunelleschi]] (1377-1446)
* [[Andrea Palladio]] (1508-1580)
* [[Leon Battista Alberti]] (1404-1472)
* [[Michelozzo]] (1396-1472)
* [[Donato Bramante]] (1444-1514)
* [[Giulio Romano]] (1499-1546)
* [[Cornelis Floris de Vriendt]] (1513/14-1575)
* [[Michelangelo Buonarroti]] (1475-1564)
* [[Galeazzo Alessi]] (1512-1572)
* [[Bartolomeo Ammanati]] (1511-1592)
* [[Pierre Lescot]] (1510-1578)
* [[Rafaël (kunstenaar)|Rafaël]] (1483-1520)
* [[Antonio da Sangallo]] (1483-1546)
* [[Giuliano da Sangallo]] (1445-1516)
* [[Jacopo Sansovino]] (1486-1570)
* [[Santi Gucci]] (1530-1600)
* [[Giorgio Vasari]] (1511-1574)
* [[Leonardo da Vinci]] (1452-1519)

== Zie ook ==
* [[Renaissance in de Nederlanden]]
{{Appendix|2=
* Watkin, D (2000) ''De Westerse Architectuur''.
Londen: SUN.
* Gombrich, E.H. (1996) ''Eeuwige schoonheid''.
HoutenAntwerpen: Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv.}}
{{clr}}
<br><br>
{{Appendix|2=
Bron digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]}}
<br><br>
[[Bestand:Header-01.jpg|800px|alt=raamsdonkshistorie.nl|center|thumb|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]
[[Categorie:Stijlperiode]][[Categorie:Renaissancebouwwerk| ]][[Categorie:Bouwstijl]]

Renaissancearchitectuur - Bewerkingsoverzicht

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'De [[kathedraal van Florence]] De [[Pazzi-kapel door Brunelleschi]] [[Villa Barbaro door Palladio]] De '''renaissancearchitectuur''' is de stijlperiode van de architectuur in Europa die opkwam rond 1400 en rond 1600 overging in de Barokarchitec…'