Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:23:08Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon
| naam = Regina Jonas
| afbeelding = Regina Jonas.jpg
| onderschrift =
| volledigenaam =
| bijnaam =
| geboorteplaats = [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]]
| geboortedatum = 3 augustus 1902
| sterfplaats = [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]
| sterfdatum = 12 december 1944
| nationaliteit = Duits
| beroep = Rabbijn, godsdienstlerares
| bekendvan = Eerste vrouwelijke rabbijn
| religie = Joods
| politiek =
| zieook =
| website =
| handtekening =
| portaal = Jodendom
}}
'''Regina Jonas''' ([[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]], [[3 augustus]] [[1902]] - [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], [[12 december]] [[1944]]) was een Duitse [[rabbijn]] en godsdienstlerares. In 1935 werd zij, als eerste vrouw in de geschiedenis, officieel tot rabbijn gewijd. Dit was aanleiding tot grote meningsverschillen en discussies binnen de Duitse joodse gemeenschap omdat het ambt van rabbijn traditioneel alleen door mannen mocht worden vervuld.

Tijdens het [[Nazi-Duitsland|naziregime]] was Jonas twee jaar lang geïnterneerd in het concentratiekamp [[Theresienstadt (concentratiekamp)|Theresienstadt]] waar zij zich inzette voor de opvang en zielzorg van medegevangenen. In oktober 1944 werd ze gedeporteerd naar [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]]; daar is ze later dat jaar vermoord.

Rabbijn Jonas was volledig in de vergetelheid geraakt toen in 1991 bij toeval archiefdocumenten over haar leven en werk werden ontdekt.

==Biografie==

===Jeugd en opleiding===
Regina Jonas was de dochter van de koopman Wolf Jonas en zijn vrouw Sara Hess. Zij groeide op in een strenggelovig en arm gezin in Berlijn. Als kind bezocht ze de synagoge van Dr. Max Weil, een van de eerste rabbijnen in Duitsland die de [[bat mitswa]] voor meisjes invoerden. Weil heeft haar gestimuleerd om te gaan studeren. Na de middelbare school volgde zij in eerste instantie een opleiding tot lerares. Toen ze die had afgerond schreef ze zich in bij de Berlijnse ''Hochschule für die Wissenschaft des Judentums,'' een [[Liberaal jodendom|joods-liberale]] theologische hogeschool; Jonas was zelf echter [[orthodox jodendom|orthodox]]''.''<ref name=":0">{{Citeer web|url = http://www.haaretz.com/print-edition/business/a-forgotten-myth-1.123526|titel = A forgotten myth|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = Aryeh Dayan|datum = 25 mei 2004|uitgever = Haaretz}}</ref> Om haar studie te bekostigen werkte ze ook als lerares. In 1930 studeerde zij af. Als onderwerp van haar afrondende [[Proefschrift|dissertatie]] koos ze de vraag ‘Kan een vrouw volgens de [[halacha]] (het geheel van joods-religieuze wetgeving) een rabbijn zijn?’ Na bestudering van [[Tenach]], [[Talmoed]] en [[Rabbijnse literatuur]] was haar antwoord op deze vraag ‘ja’. Hoewel de kwaliteit van haar dissertatie werd geprezen had Jonas problemen om iemand te vinden die haar daadwerkelijk wilde wijden. De mogelijke wijding van een vrouw tot het strikt aan mannen voorbehouden ambt van rabbijn was zeer omstreden en leidde binnen de joodse gemeenschap in Duitsland tot heftige discussies.<ref name=":1">{{Citeer web|url = http://jwa.org/encyclopedia/article/jonas-regina|titel = Regina Jonas 1902 - 1944|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = Elisa Klapheck|datum = |uitgever = Jewish Women's Archive}}</ref>

===Werk als rabbijn===
[[Bestand:NeueSynagoge innen.jpg|thumb|Grote zaal Neue Synagoge, Berlijn]]Van 1930 tot 1935 gaf Jonas godsdienstles en hield ze lezingen voor joodse organisaties over godsdienstige onderwerpen. Ze gaf een aantal oefenpreken en dr.[[Leo Baeck]], een leidende figuur binnen de joodse gemeenschap bij wie Jonas ook had gestudeerd, noemde haar een 'bekwame en nadenkende' predikant. Ook hij weigerde echter haar tot rabbijn te wijden, vooral omdat hij vreesde dat dit tot conflicten tussen de [[Liberaal jodendom|liberale]] en [[Orthodox jodendom|orthodoxe]] joodse geloofsgemeenschappen in Duitsland zou leiden.<ref name=":0" /> Pas in december 1935 verkreeg Jonas haar officiële wijding ([[semicha]]) van de [[Liberaal jodendom|liberale]] rabbijn [[Max Dienemann]].<ref name=":1" />

Desondanks benoemde de joodse gemeente in Berlijn haar niet formeel tot rabbijn maar slechts tot godsdienstlerares. Ze mocht wel de rabbijnse zielzorg in joodse en gemeentelijke zorginstellingen op zich nemen. Verzoeken van leden van de gemeente om haar in de [[Nieuwe Synagoge (Berlijn)|Neue Synagoge]] van Berlijn te laten preken werden afgewezen; Jonas leidde er buiten de eigenlijke synagogezaal religieuze vieringen voor jongeren en volwassen.

Vanaf 1938 zaten steeds meer joodse gemeentes in Duitsland als gevolg van de [[Holocaust|Jodenvervolgingen]] zonder rabbijn. Jonas reisde tot 1942 zulke gemeentes af om er te preken en geestelijke verzorging te bieden.<ref name=":1" />

===Gevangenschap en dood===
In 1942 werkte Jonas een tijdlang als dwangarbeidster in een fabriek in Berlijn. Op 6 november van dat jaar werd ze met haar moeder afgevoerd naar het concentratiekamp [[Theresienstadt (concentratiekamp)|Theresienstadt]]. De daar geïnterneerde Weense arts en [[Psychoanalyse|psychoanalyticus]] [[Viktor Frankl]] had een programma ontwikkeld om gevangenen psychisch bij te staan en zo de kans te verkleinen dat ze zelfmoord zouden plegen. Jonas werkte hieraan mee, onder andere door nieuw aangekomenen bij de trein op te wachten en te begeleiden tijdens hun eerste uren in het kamp. Ook gaf ze in Theresienstadt lezingen en hield ze er preken. Op 12 oktober 1944 werd Jonas naar [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] overgebracht. Daar is ze vermoord, hoogstwaarschijnlijk op 12 december.<ref>{{Citeer web|url = http://makarovainit.com/list.htm|titel = List of Lecturers in Ghetto Theresienstadt|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = |datum = |uitgever = University over the Abyss}}</ref><ref>{{Citeer web|url = http://www.washingtonpost.com/national/religion/commentary-obscure-no-more-worlds-first-woman-rabbi-receives-recognition/2014/07/25/f0efe7dc-1433-11e4-ac56-773e54a65906_story.html|titel = Obscure no more -world’s first woman rabbi receives recognition|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = A. James Rudin|datum = 25 juli 2014|uitgever = Washington Post}}</ref>[[Bestand:ReginaJonas2 min.jpg|thumb|Plaquette in Berlijn ter herinnering aan Regina Jonas.]]

== Vergetelheid en herontdekking ==
Na de Tweede Wereldoorlog raakte Regina Jonas in de vergetelheid. Zelfs mensen met wie ze voor en tijdens de oorlog had samengewerkt, zoals Leo Baeck en Viktor Frankl, noemden haar naam niet in hun naoorlogse publicaties.<ref>{{Citeer web|url = http://media.wiley.com/product_data/excerpt/77/07879698/0787969877.pdf|titel = My journey towards Regina Jonas|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = Elisa Klapheck|datum = |uitgever = Wiley}}</ref> Pas na de [[Duitse hereniging|hereniging van Duitsland]] kwamen er documenten aan het licht over de wijding en het werk van de eerste vrouwelijke rabbijn. In 1991 vond de Amerikaanse wetenschapper Katerina von Kellenbach per toeval in een archief in voormalig [[Oost-Berlijn]] de enige bewaard gebleven foto's van Jonas, haar diploma's, de bevestiging van haar wijding en haar dissertatie.<ref name=":0" /> Deze ontdekking leidde wereldwijd tot een hernieuwde belangstelling voor en onderzoek naar Regina Jonas. Tot dat moment was men ervan uitgegaan dat de in 1972 gewijde Amerikaanse [[Sally Priesand]] de eerste vrouwelijke rabbijn was.<ref>{{Citeer web|url = http://jwa.org/encyclopedia/article/priesand-sally-jane|titel = Sally Priesand|bezochtdatum = 14 juli 2015|auteur = Pamela S. Nadell|datum = |uitgever = Jewish Women's Archive}}</ref>

In 2013 verscheen de biografische film ''Regina'' van de Hongaarse Diana Groó, met [[Rachel Weisz]] in de titelrol. In Berlijn en Terezin (Theresienstadt) herinneren monumenten aan Regina Jonas.<ref>{{Citeer web|url = http://www.reginajonasmovie.com/|titel = Regina Jonas Movie|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = |datum = |uitgever = }}</ref><ref>{{Citeer web|url = http://www.jpost.com/Breaking-News/First-female-rabbi-Regina-Jonas-commemorated-at-Terezin-site-368874|titel = First female rabbi, Regina Jonas, commemorated at Terezin site|bezochtdatum = 13 juli 2015|auteur = |datum = |uitgever = Jerusalem Post}}</ref>

== Publicaties ==
* Regina Jonas''. Kann die Frau das rabbinische Amt bekleiden?'' Stiftung Neue Synagoge Berlin - Centrum Judaicum. {{ISBN|3-933471-17-6}}.

== Verder lezen ==
* Katharina von Kellenbach: ''Fräulein Rabbiner Regina Jonas (1902–1945): Lehrerin, Seelsorgerin, Predigerin.'' Yearbook of the European Society of Women in Theological Research. Kok Pharos, 1994. Blz. 97–102.
* [[Elisa Klapheck]]: ''Regina Jonas. Die weltweit erste Rabbinerin.'' Hentrich und Hentrich, 2003. {{ISBN|3-933471-48-6}}.
* Claudia Prestel: ''Confronting Old Structures: Regina Jonas, the First Female Rabbi.'' In: Judith Szapor, Andrea Petö, Maura Hametz, Marina Calloni (red.): J''ewish Intellectual Women In Central Europe 1860-2000. Twelve Biographical Essays.'' Edwin Mellen Press 2012. {{ISBN|978-0-7734-2933-8}}. Blz. 375–410.

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Jonas, Regina}}

[[Categorie:Rabbijn]]
[[Categorie:Duits Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Kampgevangene in Theresienstadt]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]

Regina Jonas - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd