Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-07-10T08:16:31Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[bestand:Pistola_española_de_llave_de_rueda_s._XVII_(M.A.N.)_01.jpg|500 px|miniatuur|Een 17e-eeuws Spaans radslotpistool]]Het '''radslot''' is een op vuursteen gebaseerd afvuurmechanisme dat gebruikt werd voor handvuurwapens. Het werd ontwikkeld rond het begin van de [[16e eeuw]] en werd vooral toegepast op pistolen die door de [[cavalerie]] werden gebruikt. Ook veel jacht- en sportwapens werden met het radslot uitgerust.

== Ontstaan ==
Er is twijfel of deze opvolger van het [[lontslot]] een Italiaanse dan wel een Duitse uitvinding betreft. Vermoedelijk was het een langdurig verbeteringsproces met vele deelnemers rond het begin van de 16e eeuw.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Fahy |voornaam=Lachlan |titel=An analysis of a double-barreled Wheellock pistol
made for Emperor Charles V by the gunsmith Peter Peck |jaargang=2016 |tijdschrift=Objects as History |datum=11 december 2013 |taal=en}}</ref>

=== Vroege tekeningen ===
Een vroeg gedocumenteerd bewijsstuk van het bestaan van een radslot vinden we in [[Leonardo da Vinci]]'s [[Codex Atlanticus]].<ref>{{Citeer boek |titel=The Art of the Gunmaker. Vol. I. 1500-1660 |achternaam=Hayward |voornaam=J.F. |taal=en |uitgever=Barrie and Rockliff (London) |datum=1962 |pagina=40}}</ref> Het mechanisme wordt er niet afgebeeld in een vuurwapen, maar als principe om kruit te laten ontbranden.

In de [[Codex Löffelholz]] van de Nürnbergse [[patriciër]] Martin Löffelholz von Kolberg († 1533) daarentegen is er wel sprake van de combinatie van een radslot met een vuurwapen.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://capandball.com/the-wheel-lock-part-i-the-birth-of-the-wheel-lock/ |titel=The wheel lock Part I. - The birth of the wheel lock |achternaam=Kapszli |datum=2018-12-06 |bezochtdatum=2024-01-21 |werk=capandball.eu}}</ref>

=== Vroege geschreven documenten ===
Een van de eerste geschreven bronnen zijn verbonden met het Koninkrijk Hongarije. Volgens de [[Codex Hyppolite]]<ref>De codex verzamelde de boekhoudkundige documenten van de aartsbisschop van Eger en Esztergom</ref> werd in 1507 een Tsjechische kasteelbediende naar Duitsland gestuurd om een "vuursteengeweer" te kopen, dat later door Peter Lardus, Maior castri van het kasteel in [[Eger (Hongarije)|Eger]] werd geleverd aan [[Ferrara (stad)|Ferrara]]. Dit vuursteengeweer kan in deze tijdsperiode niets anders geweest zijn dan een radslot, omdat vroege vuursteengeweren pas in de tweede helft van de 16e eeuw werden uitgevonden.<ref name=":0" />

== Werking ==
[[bestand:Wheellock_mechanism_(animated).gif|250px|Radslotmechanisme : opspannen en vuren|rechts|alt=Radslotmechanisme : opspannen en vuren]]
Het radslot is voorzien van een [[Veer (mechanica)|bladveer]], die voor het afvuren door middel van een sleutel diende te worden gespannen. De bladveer was door middel van een drieschakelige ketting verbonden met een ruw metalen wieltje<ref>vergelijkbaar met die van een moderne aansteker</ref>. Bij het overhalen van de trekker ontspande de veer en draaide het wieltje razendsnel rond. Op het wieltje drukte onder veerdruk een vuursteen van pyriet (zwavelkies) en deze wierp een regen van vonken in de pan met het [[Buskruit|pankruit]], waardoor het schot werd gelost.
== Gebruik ==
Dit type slot was handiger dan het lontslot:

* het rookt niet (cfr. het spreekwoord '-'''lont ruiken''<nowiki/>')
* het kan ook in vochtige omstandigheden gebruikt worden
* het is altijd dadelijk gereed voor gebruik (men hoeft geen lont aante steken)

Voor algemeen militair gebruik was het radslot te duur en te moeilijk om te onderhouden en te repareren. Vooral de vervaardiging van de ketting was erg duur. Het is door zijn hoge prijs altijd een wapen voor de vermogende klasse geweest.

Een demonstratie van de werking ervan vind je [https://www.youtube.com/watch?v=Rk-pISvud6w hier].

== Vervolg ==
Het radslot verdween vanaf het midden van de [[17e eeuw]] en werd vervangen door een eenvoudiger systeem, het [[snaphaanslot]] en later door het nog eenvoudiger [[vuursteenslot]].

== Latere vermeldingen en gebruik in de geschiedenis ==

* [[Willem van Oranje]] werd met dit type pistool doodgeschoten door [[Balthasar Gerards]] in 1584.
* In een brief van keizer [[Keizer Maximiliaan I|Maximiliaan I]] in 1517 aan zijn keurvorsten en stadsbesturen spoort hij hen aan om "het gebruik of de vervaardiging te verbieden van kleine of grote geweren die zichzelf ontsteken".<ref>{{Citeer boek |titel=The Art of the Gunmaker. Vol 1 1500-1660 |achternaam=Hayward |voornaam=J.F. |taal=en |uitgever=Barrie and Rockliff, London |datum=1962 |pagina=62}}</ref>
* Uit angst voor een aanslag verbood koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elisabeth I]] de radslotpistolen in Engeland.<ref>tekst in het museum Prinsenhof Delft (object nr.B45-53B45-53)</ref>
* Een mooi voorbeeld is het in 1540-45 door de Münchense wapen- en horlogemaker [[Peter Peck]] vervaardigde radslotpistool voor [[keizer Karel V]], dat bewaard wordt in het [[Metropolitan Museum of Art]].<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Grancsay |voornaam=Stephen V. |titel=A Wheellock Pistol Made for the Emperor Charles V |jaargang=6, no. 4 |tijdschrift=The Metropolitan Museum of Art Bulletin |datum=1947 |taal=en |pagina's=117-22}}</ref>
* [[Maximiliaan I van Beieren (keurvorst)|Maximiliaan I van Beieren]]<nowiki/>s persoonlijk exemplaar wordt eveneens bewaard in de MET.<ref>{{Citeer web |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/22890 |titel=Emanuel Sadeler {{!}} Wheellock Pistol Made for Maximilian I of Bavaria (1573–1651) {{!}} German, Munich |bezochtdatum=2024-01-20 |werk=The Metropolitan Museum of Art |taal=en}}</ref>

{{Appendix}}
[[Categorie:Vuurwapentechniek]]

Radslot - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd