Colani op 22 sep 2024 om 13:53

2024-09-22T13:53:35Z

Nieuwe pagina

{{Infobox verdrag
| verdragsnaam = Prima divisio
| afbeelding =
| onderschrift =
| type = [[Huisverdrag]]
| rechtsgebied =
| onderwerp = Verdeling van het [[graafschap Nassau]]
| datumontworpen =
| datumgetekend = [[16 december]] [[1255]]
| plaatsgetekend = de [[Kasteel Nassau|Burcht Nassau]]
| datuminwerking = [[16 december]] [[1255]]
| voorwaarden =
| voorlopigetoepassing =
| amendementen =
| ondertekenaars = [[Walram II van Nassau]] [[Otto I van Nassau]] [[Emico IV van Leiningen]] B. van Brunsberg [[Abt (abdij)|Abt]] van [[Bleidenstadt]]
| deelnemers = [[Walram II van Nassau]] [[Otto I van Nassau]]
| depositaris =
| status = Niet meer van toepassing
| vooraf =
| opvolging = ''[[Erneuerte Nassauische Erbverein]]'' 1783
| taal = [[Latijn]]
| talen =
| afschrift =
| linktekst =
}}

[[Bestand:Nassau_wapen.svg|thumb|Het wapen van het graafschap Nassau]]
'''Prima divisio''' (Latijn voor eerste deling of verdeling) is de term die historici gebruiken voor het [[huisverdrag]] met de eerste verdeling van het [[graafschap Nassau]] tussen de broers [[Walram II van Nassau|Walram II]] en [[Otto I van Nassau]] uit 1255.

== Voorgeschiedenis ==
In het oude erfrecht gold een koninkrijk/hertogdom/graafschap als het persoonlijk bezit van de koning/hertog/graaf. Bij het overlijden van de vorst werd zijn bezit geërfd door al zijn zoons. Dit in tegenstelling tot het later ingevoerde [[eerstgeboorterecht]] (of ''primogenituur'') waar de oudste zoon alles erft. De zoons konden het geërfde land gezamenlijk besturen of tot verdeling in gelijke delen overgaan. Het zal geen verbazing wekken dat zowel het gezamenlijk bestuur van een land als het tot overeenstemming komen om een land in gelijke delen te verdelen, vaak stof tot conflicten opleverde. Zulke conflicten leidden regelmatig tot [[successieoorlog]]en.

Voor zover bekend hebben de eerste [[Huis Nassau#De graven van Laurenburg|graven van Laurenburg]] en Nassau hun land altijd gezamenlijk bestuurd als er meerdere zoons waren. Dat herhaalde zich bij het overlijden van graaf [[Hendrik II van Nassau]]. Zijn zoons Walram en Otto volgden hem op en regeerden hun graafschap gezamenlijk. De bronnen spreken elkaar tegen of er tussen Walram en Otto een conflict over de opvolging is ontstaan. Wat ook de reden geweest mag zijn, uiteindelijk sloten ze een verdrag tot verdeling van het graafschap.

== Het verdrag ==
[[Bestand:Nassau Luftbild 071.jpg|thumb|De Burcht Nassau]]
Het verdrag werd op [[16 december]] [[1255]]<ref group="noot">In Nederlandse bronnen wordt altijd de datum 17 december 1255 genoemd. In buitenlandse bronnen echter de datum 16 december 1255. De beschrijving op de officiële website [http://www.koninklijkeverzamelingen.nl/collectie-online/detail/9ad22a96-c05d-542b-aa48-a4ec0350ab96 koninklijkeverzamelingen.nl] geeft de datum 16 december 1255.</ref> door de gevolmachtigden van Walram en Otto op de [[Kasteel Nassau|Burcht Nassau]] gesloten. Het graafschap werd in twee gelijke delen verdeeld met de rivier [[Lahn]] als grens.

De verdeling was als volgt:<ref name="huberty">Huberty, et al. (1981).</ref>
* Het gebied ten noorden van de Lahn, de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheden]] [[Siegen]],{{refn|group=noot|“Vóór 1224 hadden de graven van Nassau de helft van de stad Siegen afgestaan aan het aartsbisdom Keulen.”<ref name="huberty" />}} [[Dillenburg (stad)|Dillenburg]], [[Herborn (Hessen)|Herborn]],{{refn|group=noot|“In 1342 bezat Hendrik I van Nassau-Siegen de totale Herborner Mark.”<ref name="huberty" />}} [[Tringenstein]], [[Stein-Neukirch|Neukirch]] en [[Rennerod|Emmerichenhain]], een deel van de ''Kalenberger Zent''{{refn|group=noot|“De ''Kalenberger Zent'' was een gebied gelegen tussen de Oberlahn, de Dill en Wetzlar en omvatte de gebieden Mengerskirchen, Nenderoth en Beilstein.”<ref name="huberty" />}} (ambt Kalenberg) en de [[Proosdij (sticht)|proosdijen]] [[Dietkirchen]] en [[Bad Ems|(Bad) Ems]], werd toegewezen aan Otto.
* Het gebied ten zuiden van de Lahn, de heerlijkheden [[Wiesbaden]], [[Idstein]], de ambten [[Weilburg]] (met de Wehrholz) en [[Bleidenstadt]], werd toegewezen aan Walram.
* De Burcht Nassau en onderhorigheden (''Dreiherrische''{{refn|group=noot|“Kasteel en ambt Nassau droeg de naam ''Dreiherrische'' omdat het tot 1778 bezit was van de Ottoonse Linie en twee takken van de Walramse Linie (Nassau-Usingen en Nassau-Weilburg).”<ref name="huberty" />}}), de ambten [[Miehlen]] en Schönau{{refn|group=noot|“De ambten Miehlen en Schönau bleven gezamenlijk bezit tot 1303, daarna gingen ze over naar de Walramse Linie waarbij beide takken ze gezamenlijk bezaten tot 1778.”<ref name="huberty" />}} ([[Klooster Schönau]] bij [[Strüth|Strüth über Nastätten]]), alsmede het ''Vierherrengericht'',{{refn|group=noot|“Het ''Vierherrengericht'' was genoemd naar zijn vier bezitters, de graven van Katzenelnbogen (Hessen), Diez (Nassau-Diez), Nassau-Usingen en Nassau-Weilburg. In 1774 werden deze gebieden, verenigd rond de stad Nastätten en samengesteld uit achtendertig dorpen, gedeeld.”<ref name="huberty" />}} de [[Burcht Laurenburg]], de ''[[Esterau]]'' (dat in gezamenlijk bezit was met de [[Graafschap Diez|graven van Diez]]) en de [[Leen (feodalisme)|leengoederen]] in [[Hessen (regio)|Hessen]] bleven gezamenlijk bezit.
Daarnaast bevatte het verdrag de verplichting voor Walram om zijn broer Otto – met alle middelen die hem ter beschikking stonden – te steunen in de [[Dernbachse Vete]] tegen [[Landgraafschap Hessen|Hessen]], als dit geschil niet kon worden beslecht met de hulp van de koning of door andere vriendschappelijke bemiddeling.<ref>Becker (1983), p. 13.</ref>

Het verdrag werd, behalve door Walram en Otto, ook ondertekend door graaf [[Emico IV van Leiningen]], B. van Brunsberg en de [[Abt (abdij)|abt]] van Bleidenstadt.<ref name="prima">[http://www.koninklijkeverzamelingen.nl/collectie-online/detail/9ad22a96-c05d-542b-aa48-a4ec0350ab96 De Prima divisio] op: [http://www.koninklijkeverzamelingen.nl koninklijkeverzamelingen.nl] (officiële website).</ref>

Later, wellicht reeds kort na het sluiten van het verdelingsverdrag, toonde Walram zich ontevreden met enkele bepalingen uit het verdrag en vocht deze aan. Of hij hierbij al handelde onder invloed van de geestesziekte, waaraan hij leed, is onbekend. Wel zeker is dat hij in een aanval van krankzinnigheid het voor hem gemaakte originele exemplaar van het verdelingsverdrag verbrand heeft.<ref>Sauer (1896).</ref>

Het voor Otto gemaakte originele exemplaar van het verdelingsverdrag is bewaard gebleven. Het wordt bewaard in het [[Koninklijk Huisarchief (Nederland)|Koninklijk Huisarchief]] te [[Den Haag]].<ref name="prima" /> Het werd tussen 25 mei en 19 augustus 2018 tentoongesteld in [[Kasteel Vianden]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190830072056/https://www.castle-vianden.lu/programme-2019/archive-2017/archive-2018/index.html Archive 2018] op: [http://www.castle-vianden.lu Kasteel Vianden] (officiële website).</ref> De huidige hoofden van de Walramse en Ottoonse linies, groothertog [[Hendrik van Luxemburg|Henri van Luxemburg]] en koning [[Willem-Alexander der Nederlanden]], en hun echtgenotes, bekeken het in Kasteel Vianden tentoongestelde exemplaar van de ''Prima divisio'' bij de opening van de tentoonstelling op 24 mei 2018.<ref>[https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/staatsbezoeken/uitgaande-staatsbezoeken/staatsbezoek-luxemburg/donderdag-24-mei-2018 Staatsbezoek naar Luxemburg] op: [https://www.koninklijkhuis.nl Koninklijk Huis] (officiële website).</ref><ref>[https://www.koninklijkeverzamelingen.nl/tentoonstellingen/115-luxemburg Tentoonstellingen] op: [https://www.koninklijkeverzamelingen.nl koninklijkeverzamelingen.nl] (officiële website).</ref><ref>[https://gpdhome.typepad.com/nieuwsberichten/2018/05/willem-alexander-treedt-met-bezoek-aan-kasteel-vianden-in-voetspoor-voorgangers.html Willem-Alexander treedt met bezoek aan kasteel Vianden in voetspoor voorgangers] op: [https://gpdhome.typepad.com/nieuwsberichten/ Royal Blog.nl].</ref>

== Gevolgen van de verdeling ==
Sinds de verdeling is het [[Huis Nassau]] verdeeld in twee linies: de Walramse Linie en de Ottoonse Linie, genoemd naar de beide stichters. Er zijn later nog andere verdelingen geweest. Die zijn alle weer ongedaan gemaakt door het uitsterven van familietakken, maar de oorspronkelijke eerste deling bestaat nog steeds. Walram werd de [[stamvader]] van de [[Lijst van heersers van Luxemburg#Huis Nassau-Weilburg (1890-1964)|groothertogen van Luxemburg]] en Otto werd de stamvader van de [[Lijst van koningen der Nederlanden|koningen van Nederland]].

== Vervanging van het verdrag ==
De ''Prima divisio'' werd in 1783 vervangen door de door prins [[Willem V van Oranje-Nassau]] en de vorsten [[Karel Christiaan van Nassau-Weilburg]], [[Karel Willem van Nassau-Usingen]] en [[Lodewijk van Nassau-Saarbrücken]] gesloten ''[[Erneuerte Nassauische Erbverein]]''.<ref>{{Citeer boek|datum=1786 |titel=Des Fürstlichen Gesamthauses Nassau im Jahre 1783 erneuerter Erbverein |uitgever=M.J. Molitor |taal=de }}</ref> Dat verdrag is nog altijd van toepassing op de [[troonopvolging]] in het [[groothertogdom Luxemburg]].<ref>Artikel 3 van de Grondwet van het Groothertogdom Luxemburg.</ref>

== Trivia ==
In 1858 stichtten koning [[Willem III der Nederlanden]] en hertog [[Adolf van Luxemburg|Adolf van Nassau]] ter herinnering aan de ''Prima divisio'' de [[Huisorde van de Gouden Leeuw van Nassau]].<ref>{{de}} {{aut|Schoos, Jean}}, ‘Orden und Ehrenzeichen’ in: {{aut|Heinemann, Christiane}} und {{aut|Rechberg, Brigitte}} (Redaktion), ''Herzogtum Nassau 1806–1866. Politik – Wirtschaft – Kultur. Eine Ausstellung des Landes Hessen und der Landeshauptstadt Wiesbaden unter der gemeinsamen Schirmherrschaft S.K.H. des Prinzen Henri, Erbgroßherzog von Luxemburg, Prinz von Nassau und des Hessischen Ministerpräsidenten Holger Börner. Museum Wiesbaden 5. April bis 26. Juli 1981. Veröffentlichen der Historischen Kommission für Nassau 32'', Historische Kommission für Nassau, Wiesbaden (1981), p. 92–94. {{ISBN|3-922244-46-7}}.</ref><ref>{{Citeer boek|achternaam=Zelm van Eldik |voornaam=J.A. van |auteurlink=Jan Albertus van Zelm van Eldik |datum=2003 |titel=[[Moed en deugd]]. Ridderorden in Nederland. De ontwikkeling van een eigen wereld binnen de Nederlandse samenleving |uitgever=[[Walburg Pers]] |plaats=Zutphen |ISBN=90-5730-213-6 |NUR=688 |pagina's=512-527 |taal=nl }}</ref>

== Zie ook ==
* [[Erneuerte Nassauische Erbverein]].
* [[Huis Nassau]].
* [[Huisverdrag]].

== Externe links ==
* {{nl}} [http://www.koninklijkeverzamelingen.nl/collectie-online/detail/9ad22a96-c05d-542b-aa48-a4ec0350ab96 Beschrijving en afbeelding van de Prima divisio] op: [http://www.koninklijkeverzamelingen.nl koninklijkeverzamelingen.nl] (officiële website).
* [https://www.telegraaf.nl/images/535x301/filters:format(jpeg):quality(50)/cdn-kiosk-api.telegraaf.nl/33b56e64-5fdc-11e8-a2e3-b921941bd6e4.jpg Groothertog Henri van Luxemburg, koning Willem-Alexander der Nederlanden, en hun echtgenotes bekijken het bewaard gebleven exemplaar van de Prima divisio op de tentoonstelling in Kasteel Vianden op 24 mei 2018] (afbeelding).
* {{en}} [https://www.angelfire.com/realm/gotha/gotha/nas1.html Nassau] op: [https://www.angelfire.com/realm/gotha/gotha.htm An Online Gotha], by Paul Theroff.
* {{en}} [http://fmg.ac/Projects/MedLands/NASSAU.htm Nassau] in: [https://fmg.ac/Projects/MedLands/index.htm Medieval Lands. A prosopography of medieval European noble and royal families], compiled by Charles Cawley.

{{Appendix|2=
* {{Citeer boek|achternaam=Ausfeld |voornaam=Eduard |datum=1887 |titel=[[Allgemeine Deutsche Biographie]]. Band 24 |hoofdstuk=Otto I., Graf von Nassau |uitgever=Duncker & Humblot |plaats=Leipzig |pagina's=707 |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Becker |voornaam=E. |datum=1983 |origdatum=1950 |titel=Schloss und Stadt Dillenburg. Ein Gang durch ihre Geschichte in Mittelalter und Neuzeit. Zur Gedenkfeier aus Anlaß der Verleihung der Stadtrechte am 20. September 1344 herausgegeben |editie=Neuauflage |uitgever=Der Magistrat der Stadt Dillenburg |plaats=Dillenburg |taal=de }}
* {{Citeer boek |achternaam=Dek |voornaam=A.W.E. |datum=1970 |titel=Genealogie van het Vorstenhuis Nassau |url=http://www.geocities.com/vincent_ville/dek1.html |uitgever=Europese Bibliotheek |plaats=Zaltbommel |taal=nl |access-date=2021-03-04 |archiefdatum=2009-10-26 |archiefurl=https://archive.today/20091026035844/http://www.geocities.com/vincent_ville/dek1.html |dodeurl=ja }}
* {{Citeer boek|achternaam=Huberty |voornaam=Michel |medeauteurs=Giraud, Alain; Magdelaine, F. & B. |datum=1981 |titel=l’Allemagne Dynastique. Tome III: Brunswick-Nassau-Schwarzbourg |uitgever=Alain Giraud |plaats=Le Perreux |taal=fr }}
* {{Citeer boek|achternaam=Lück |voornaam=Alfred |datum=1981 |origdatum=1967 |titel=Siegerland und Nederland |editie=2. Auflage |uitgever=Siegerländer Heimatverein e.V. |plaats=Siegen |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Sauer |voornaam=Wilhelm |datum=1896 |titel=[[Allgemeine Deutsche Biographie]]. Band 40 |hoofdstuk=Graf Walram II. von Nassau |uitgever=Duncker & Humblot |plaats=Leipzig |pagina's=778-779 |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Schliephake |voornaam=F.W. Theodor |datum=1866 |titel=Geschichte der Grafen von Nassau. Von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart. Auf der Grundlage urkundlicher Quellenforschung. Band 1 |uitgever=C.W. Kreidel & Niedner |plaats=Wiesbaden |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Spielmann |voornaam=Christian |datum=1909 |origdatum= |titel=Geschichte von Nassau (Land und Haus) von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart. Teil 1. Politische Geschichten |uitgever=P. Plauen |plaats=Wiesbaden |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Venne |voornaam=J.M. van de |medeauteurs=Stols, Alexander A.M. |datum=1937 |titel=Geslachts-Register van het Vorstenhuis Nassau |uitgever=A.A.M. Stols’ Uitgevers-Maatschappij |plaats=Maastricht |taal=nl}}
* {{Citeer boek|achternaam=Vorsterman van Oyen |voornaam=A.A. |datum=1882 |titel=Het Vorstenhuis Oranje-Nassau. Van de vroegste tijden tot heden |uitgever=A.W. Sijthoff en J.L. Beijers |plaats=Leiden en Utrecht |taal=nl }}
* {{Citeer boek|achternaam=Witzleben |voornaam=Arwied von |datum=1854 |titel=Genealogie und Geschichte des gesammten Fürstenhauses Nassau, Königlich Niederländisches und Herzoglich Nassauisches Haus von den alten bis zu den neuesten Zeiten |uitgever=Ed. Hallberger |plaats=Stuttgart |taal=de }}
----
'''Voetnoten'''
{{References|group=noot}}
'''Referenties'''
{{References||2}}
}}

{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:1250-1259]][[Categorie:Delingsverdrag]][[Categorie:Huisverdrag]][[Categorie:Huis Nassau]]

Prima divisio - Bewerkingsoverzicht

Colani op 22 sep 2024 om 13:53