Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-08T09:23:07Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Zijbalk Romeins leger}}
'''Prefect''' ([[Latijn]]: ''praefectus'', een [[participium]] [[perfectum]] van ''praeficere'': vooruit maken, hier: aan het hoofd stellen van) was een leidinggevende titel in de Romeinse [[oudheid]] en de [[middeleeuwen]] in het Latijnse westen.

== In ruimere zin ==
Prefect (eigenlijk hoofd', directeur(-generaal) of commandant) kon bij de Romeinen iedereen genoemd worden die belast was met de leiding over een bepaalde groep of instelling. Zelfs een [[slavernij|slaaf]] die toezicht hield over medeslaven kon prefect worden genoemd. Het leger telde vele prefecten, zoals ''[[praefectus castrorum]]'', ''[[praefectus cohortis]]'' of ''[[praefectus orae maritimae]]''. Onder de [[Romeinse Republiek|Republiek]] werden ook gevolmachtigden van [[magistraat|magistraten]] als ''praefectus'' aangeduid. In de Keizertijd werden onder de titel prefect diverse bijzondere hooggeplaatste keizerlijke functionarissen aangesteld die door de keizer persoonlijk, vooral uit de [[equites]], werden benoemd.

== Prefecten in de oudheid ==
De bevoegdheid en het ambtsgebied van een prefect werd in de Romeinse oudheid een ''praefectura'' (prefectuur) genoemd. De prefecten kunnen in drie grote groepen worden opgedeeld: de militaire prefect, de prefect uit de ''[[senaat (Rome)|ordo senatus]]'' (senatorenstand) en de prefect uit de ''[[equites|ordo equester]]'' (ruiterstand, soms ook ridderstand). Een prefect was meestal een door een andere [[ambtenaar]] aangewezen persoon die een deel van diens ambt op zich nam.

=== Militaire prefecten===
*''[[Praefectus alae]]'', aanvoerder van een ''[[Ala (militair)|ala]]'' (cavalerieregiment);
*''[[Praefectus castrorum]]'', kampcommandant;
*''[[Praefectus cohortis]]'', aanvoerder van een ''[[cohors]]'';
*''[[Praefectus classis]]'', vlootcommandant;
*''[[Praefectus equitatus]]'', cavaleriecommandant;
*''[[Praefectus equitum]]'', cavaleriecommandant;
*''[[Praefectus fabrum]]'', militair officier (cf. [[secondant]]);
*''[[Praefectus legionis]]'', aanvoerder van een [[legioen]] uit de ''ordo equester'';
*''[[Praefectus legionis agens vice legati]]'', aanvoerder van een [[legioen]] uit de ''ordo equester'' handelend in de plaats van een ''[[legatus legionis]]'';
*''[[Praefectus sociorum]]'', commandant in een ''ala sociorum'' (legereenheid gerekruteerd onder de ''socii'' ("bondgenoten", [[Italiërs|Italische volkeren]] met een min of meer geprivilegieerde status binnen het ''[[Imperium Romanum]]'')

===Prefecten uit de ''ordo senatorius''===
* ''[[Praefectus feriarum Latinarum causa]]'', een lager ambt voor een jonge senator, waarbij deze de [[consul (Rome)|consuls]] verving tijdens de [[Feriae Latinae]] op de Albaanse berg;
* ''[[Praefectus frumenti dandi]]'', vier oud-[[praetor|praetors]] die instonden voor de voedselbedeling onder het volk;
* ''[[Praefectus aerarii militaris]]'', drie oud-[[praetor]]s die instonden voor de pensioenen van de [[Romeins legionair|legionairs]];
* ''[[Praefectus aerarii Saturni]]'', twee oud-[[praetor]]s die instonden voor de schatkist (''[[aerarium]]'');
* ''[[Praefectus urbi]]'', een oud-[[consulaat (Romeinse Rijk)|consul]] die instond voor de stad tijdens de afwezigheid van de consuls;
* ''[[Praefectus alimentorum]]'', een oud-[[consulaat (Romeinse Rijk)|consul]] die instond voor het financiële onderhoud van wezen.

===Prefecten uit de ''ordo equester''===
* ''[[praefectus Alexandriae et Aegypti]]'', stond in voor het bestuur van de ''[[provincia]] [[Alexandria et Aegyptus]]'' (het rijke 'kroondomein' Egypte, de keizerlijke graanschuur bij uitstek) en was vaak een oud-''[[praefectus annonae]]''. Deze positie behoorde tot de hoogste ambten die iemand uit de [[equites]] kon verkrijgen;
*''[[praefectus annonae]]'', stond in voor de voorraad bij schaarste en stond onder de ''[[praefectus urbi]]'';
* ''[[Praefectus civitatum]]'', werd aangewezen door de bestuurder van een ''[[provincia]]'' om er een deel van te besturen (bv. [[Pontius Pilatus]], de ''praefectus [[Judea|Iudaeae]]'', 26-36); vanaf de tijd van [[Claudius I|Claudius]] werd dit ambt meestal door een [[procurator]] uitgevoerd;
* ''[[Praefectus praetorio]]'', aanvankelijk bevelhebber van de keizerlijke [[Pretoriaanse garde|pretoriaanse wacht]]; later ontwikkeld tot een topminister ten hove van elke (mede-)keizer;
* ''[[Praefectus vehiculum]]'', stond in voor het onderhoud van de openbare wegen;
* ''[[Praefectus vigilum]]'', stond in voor de zeven ''[[cohort]]es vigilum'' (cf. [[brandweer]]korpsen) van de (hoofd)stad Rome.

=== Andere prefecten===
*''[[praefectus aquarum]]'' (ook wel ''curator aquarum''), stond in voor de [[Aquaduct (waterbouwkunde)|aquaducten]];
*''[[praefectus iuri dicundo]]'', werd vanuit Rome naar een ''[[colonia (Romeinse term)|colonia]]'' gestuurd om de ''[[duoviri]]'' te vervangen.

== ''Praefecti'' na de oudheid ==
In de middeleeuwen, renaissance en zelfs later in het [[ancien régime]] werd de term ''praefectus'' voor vele verscheidene ambten gebruikt, waaronder [[burggraaf]] en bepaalde hofambten.

[[Categorie:Romeins ambt]]

Prefect (Rome) - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd