https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=PoternePoterne - Bewerkingsoverzicht2026-04-23T14:55:45ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Poterne&diff=151034&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"2024-11-21T01:55:10Z<p>Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Château de Puilaurens - Poterne sud-est.jpg|thumb|Zuidoostelijke poterne in het [[kasteel van Puilaurens]]]]<br />
Een '''poterne''' is een overwelfde gang door een wal of muur in een [[Fort (vesting)|fort]] of [[Vesting (verdedigingswerk)|vesting]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.coehoorn.nl/terminologie-p/499-poterne |titel=poterne |datum=2014-08-10 |bezochtdatum= |werk=Stichting Menno van Coehoorn |archiefdatum=2014-08-10 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20140810065542/http://www.coehoorn.nl/terminologie-p/499-poterne |dodeurl=ja }}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.ensie.nl/betekenis/poterne |titel=Poterne |datum=1990 |werk=Getty Research Institute |via=Ensie}}</ref> De term wordt ook gebruikt voor een secundaire [[Poort (doorgang)|poort]] in een stadsmuur of vestingwerk.<ref>{{aut|L.J. Morreau}} (1979): ''Bolwerk der Nederlanden'', pag. 337. Van Gorcum, Assen. {{ISBN|90-232-1698-9}}).</ref><br />
<br />
== De poterne als bomvrije gang ==<br />
[[Bestand:CMC-Batiment_de_poterne_nord_de_la_haute_cour_(cropped).jpg|links|miniatuur|Plattegrond van een poterne, een overwelfde gang in [[kasteel Montcavrel]]]]<br />
Als buiten de vesting nog werken lagen bouwde men door de hoofdwal heen een houten of gemetselde overwelfde gang of tunnel om verbinding te hebben met buiten. Deze poterne was groot genoeg om geschut door te voeren en kwam buiten in de natte of droge gracht uit. Van daar kon men te voet, al dan niet over een brug, of per boot verder naar het buiten de hoofdwal gelegen werk.<ref>https://books.google.nl/books?id=enc-acVW16QC&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0</ref> Vaak waren deze poternes zeer degelijk uitgevoerd en waren intern extra kamers waarin wapentuig kon worden opgeslagen. Ze werden ook wel kazemat genoemd. Een poterne kon ook een interne verbinding met andere delen van de vesting zijn.<br />
== De poterne als geheime poort ==<br />
[[Bestand:Poterne_remparts_de_Provins.jpg|miniatuur|Poterne in de [[stadswal]] van het [[Frankrijk|Franse]] [[Provins]].]]<br />
De poterne was een geheime toegangs- of uitvalspoort in een [[stadsmuur]] of muur van een [[kasteel]]. Poternes bevonden zich vaak op een verborgen locatie, zodat de bewoners of verdedigers onopvallend naar binnen of naar buiten konden gaan.<br />
<br />
Bij een [[belegering]] konden verdedigers door een poterne een onverwachte uitval maken naar de belegeraars. Een dergelijke doorgang wordt ook aangeduid als [[sortie]] of, als hij groot genoeg is voor [[cavalerie]], een 'royale sortie'.<ref>Morreau (1979), ''ibid'', p. 338.</ref><br />
<br />
In de vestingstad [[Maastricht]] wordt de term poterne vooral gebruikt in de betekenis van secundaire poort (zoals ook in Duitsland en Frankrijk gebruikelijk).<ref>Zie [[:d:Q23418|poterne]] op Wikidata.</ref> De vestingdeskundige Louis Morreau telde in de [[Eerste stadsmuur van Maastricht|eerste middeleeuwse stadsmuur]] alleen al op de linker Maasoever (zonder [[Wyck]]) twintig poternes, naast de veertien hoofdpoorten.<ref>Morreau (1979), ''ibid'', pp. 22-30.</ref> In de [[Tweede stadsmuur van Maastricht|tweede middeleeuwse stadsmuur]] waren dat er respectievelijk twaalf en vijf.<ref>Morreau (1979), ''ibid'', pp. 88-93.</ref><br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde]]<br />
* [[Stadspoort]]<br />
* [[Sortie]]<br />
* [[Pasterne]]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Navigatie vaktermen vestingbouwkunde}}<br />
{{Commonscat|Posterns}}<br />
<br />
[[Categorie:Vestingbouw]]<br />
[[Categorie:Poort| ]]</div>Colani