Polychromie in de westerse cultuur - Bewerkingsoverzicht

Colani op 17 apr 2026 om 11:05

2026-04-17T11:05:22Z

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 13:05
Regel 56:		Regel 56:

	</ref><gallery widths="150" heights="150">		</ref><gallery widths="150" heights="150">
	Bestand:Mons ~~Ch1bJPG~~.jpg\|Kopie van de oorspronkelijke Romaanse fresco's in de 11e-eeuwse Sint-Calixtuskapel van het gravenkasteel in het Belgische [[Bergen (België)\|Bergen]]		Bestand:Mons Ch1b.jpg\|Kopie van de oorspronkelijke Romaanse fresco's in de 11e-eeuwse Sint-Calixtuskapel van het gravenkasteel in het Belgische [[Bergen (België)\|Bergen]]
	Bestand:StJaques03.jpg\|Romaanse fresco in de kerk van [[Saint-Jacques-des-Guérets]] (12e eeuw)		Bestand:StJaques03.jpg\|Romaanse fresco in de kerk van [[Saint-Jacques-des-Guérets]] (12e eeuw)
	Bestand:San michele di murato, facciata, con rilievi del 1140 ca. 01.jpg\|Voorbeeld van constructieve polychromie in de Romaanse [[San Michele de Murato]], Corsica		Bestand:San michele di murato, facciata, con rilievi del 1140 ca. 01.jpg\|Voorbeeld van constructieve polychromie in de Romaanse [[San Michele de Murato]], Corsica

Colani: /* Renaissance-, barok- en classicistische architectuur en beeldhouwkunst */

2026-04-17T10:33:57Z

Renaissance-, barok- en classicistische architectuur en beeldhouwkunst

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 12:33
Regel 78:		Regel 78:
	Vanaf halverwege de 19e eeuw was er veel waardering voor de pure, houten ondergrond waarin de vormgeving goed zichtbaar was. Om die reden werd van diverse gepolychromeerde houten beelden de kleurlaag verwijderd, soms nadat eerst al een overgeschilderde laag was verwijderd. <ref>Marincola & Kargère, p. 163</ref>		Vanaf halverwege de 19e eeuw was er veel waardering voor de pure, houten ondergrond waarin de vormgeving goed zichtbaar was. Om die reden werd van diverse gepolychromeerde houten beelden de kleurlaag verwijderd, soms nadat eerst al een overgeschilderde laag was verwijderd. <ref>Marincola & Kargère, p. 163</ref>

	In het [[classicisme]], dat nog sterker de vermeende puurheid van de klassieke kunst nastreefde, werden kleuren nog minder toegepast. Vanaf met name de tweede helft van de 18e eeuw, met de opkomst van het [[neoclassicisme]], kreeg ook in veel kerkinterieuren monochromie de overhand. <ref>		In het [[classicisme]], dat nog sterker de vermeende puurheid van de klassieke kunst nastreefde, werden kleuren nog minder toegepast. Vanaf met name de tweede helft van de 18e eeuw, met de opkomst van het [[neoclassicisme]], kreeg ook in veel kerkinterieuren monochromie de overhand. <ref>Bols, p. 247, noot 2</ref>

	</ref>		</ref>

	== Neogotische en neoromaanse architectuur en beeldhouwkunst ==		== Neogotische en neoromaanse architectuur en beeldhouwkunst ==
	[[Bestand:All_Saints_Margaret_Street_Interior_1,_London,_UK_-_Diliff.jpg\|miniatuur\|links\|De Londense [[All Saints (Margaret Street)\|All Saints]]-kerk in Margaret Street: polychromie in de neogotische Hoog-Victoriaanse stijl.<ref>Cleven, p. 12 ]]		[[Bestand:All_Saints_Margaret_Street_Interior_1,_London,_UK_-_Diliff.jpg\|miniatuur\|links\|De Londense [[All Saints (Margaret Street)\|All Saints]]-kerk in Margaret Street: polychromie in de neogotische Hoog-Victoriaanse stijl.<ref>Cleven, p. 12 ]]

Colani: /* Westerse islamitische (Moorse) architectuur */

2026-04-17T10:32:59Z

Westerse islamitische (Moorse) architectuur

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 12:32
Regel 68:		Regel 68:
	Met de [[Moren\|Moorse cultuur]] op het [[Iberisch Schiereiland]] kwamen Arabische invloeden Europa binnen. Het [[Alhambra (fort)\|Alhambra]] wordt als hoogtepunt van de kunst van deze periode beschouwd, in het bijzonder de gedeeltes die tijdens het [[Nasriden]]-tijdperk tot stand kwamen. De hoofdkleuren in de architectuur waren rood, blauw en [[witgoud\|(wit)goud]]. Door de kleuren dicht bij elkaar te plaatsen, werden optisch aanvullende kleuren gecreëerd: zacht violet (blauw en goud), lichtblauw (wit en blauw), purper (blauw en rood) en oranje (rood en goud). Vaak overheerst echter de gouden kleur. Op [[plateel]] (keramiek) werden vaak [[Purper (kleur)\|purper]], oranje en groen gebruikt.		Met de [[Moren\|Moorse cultuur]] op het [[Iberisch Schiereiland]] kwamen Arabische invloeden Europa binnen. Het [[Alhambra (fort)\|Alhambra]] wordt als hoogtepunt van de kunst van deze periode beschouwd, in het bijzonder de gedeeltes die tijdens het [[Nasriden]]-tijdperk tot stand kwamen. De hoofdkleuren in de architectuur waren rood, blauw en [[witgoud\|(wit)goud]]. Door de kleuren dicht bij elkaar te plaatsen, werden optisch aanvullende kleuren gecreëerd: zacht violet (blauw en goud), lichtblauw (wit en blauw), purper (blauw en rood) en oranje (rood en goud). Vaak overheerst echter de gouden kleur. Op [[plateel]] (keramiek) werden vaak [[Purper (kleur)\|purper]], oranje en groen gebruikt.

	In de islamitische architectuur spelen aanvullend op het gebruik van kleur ook de lichteffecten een belangrijke rol. In bijna alle polychrome houtwerken in het Alhambra-paleis werd een glinsterende ondergrond gebruikt, zoals gepolijst bladtin. Aan het gips zijn soms gepoederd marmer en eierschalen toegevoegd, zowel om het harder te maken als om de aangebrachte pigmenten helderder en glimmender te maken.<ref>{{Aut\|Martí-López, E.}} (Ed.). (2021). [https://books.google.nl/books?id=PnX-DwAAQBAJ&pg=PT243 ''The Routledge Hispanic Studies Companion to Nineteenth-Century Spain''], p. 243. Routledge, Taylor & Francis Group. <ref>{{Aut\|Trevathan, I.}} (2020). [https://books.google.nl/books?id=P8_LDwAAQBAJ&pg=PT130 ''Colour, Light and Wonder in Islamic Art''], pp. 130-133. Saqi Books.</ref> <ref>{{Aut\|Gugel, E.}} (1915-1918). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB21:045379000:00123 ''Geschiedenis van de bouwstijlen in de hoofdtijdperken der architektuur'']. Bolle. Geraadpleegd op Delpher op 16-09-2022</ref>		In de islamitische architectuur spelen aanvullend op het gebruik van kleur ook de lichteffecten een belangrijke rol. In bijna alle polychrome houtwerken in het Alhambra-paleis werd een glinsterende ondergrond gebruikt, zoals gepolijst bladtin. Aan het gips zijn soms gepoederd marmer en eierschalen toegevoegd, zowel om het harder te maken als om de aangebrachte pigmenten helderder en glimmender te maken.<ref>{{Aut\|Martí-López, E.}} (Ed.). (2021). [https://books.google.nl/books?id=PnX-DwAAQBAJ&pg=PT243 ''The Routledge Hispanic Studies Companion to Nineteenth-Century Spain''], p. 243. Routledge, Taylor & Francis Group.</ref> <ref>{{Aut\|Trevathan, I.}} (2020). [https://books.google.nl/books?id=P8_LDwAAQBAJ&pg=PT130 ''Colour, Light and Wonder in Islamic Art''], pp. 130-133. Saqi Books.</ref> <ref>{{Aut\|Gugel, E.}} (1915-1918). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB21:045379000:00123 ''Geschiedenis van de bouwstijlen in de hoofdtijdperken der architektuur'']. Bolle. Geraadpleegd op Delpher op 16-09-2022</ref>

	== Renaissance-, barok- en classicistische architectuur en beeldhouwkunst ==		== Renaissance-, barok- en classicistische architectuur en beeldhouwkunst ==

Colani: /* Christelijk-middeleeuwse architectuur en beeldhouwkunst */

2026-04-17T10:31:29Z

Christelijk-middeleeuwse architectuur en beeldhouwkunst

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 12:31
Regel 49:		Regel 49:
	De polychromie werd in de middeleeuwse kerken toegepast op bouwkundige delen zoals [[ornament]]en, op [[Gebrandschilderd glas\|glas]] en op [[Altaar (religie)\|altaren]] zoals [[retabel]]s en [[houtsnijwerk]]. <ref>{{Aut\|Wilhelm Lübke\|Lübke, W.}} (1867). [https://www.delpher.nl/nl/boeken1/gview?&coll=boeken1&identifier=83ZdAAAAcAAJ Bijdrage tot de Aesthetische kleurenleer - naar het Duitsch van Wilhelm Lübke] (Vert.). In ''Hedendaagsche bouwkunst'' (pp. 3-9). Wolters. Geraadpleegd van Delpher.</ref> De meeste (zowel houten als stenen) beelden die in de middeleeuwen werden gemaakt, werden gepolychromeerd. De Franse kunsthistoricus [[Louis Courajod]] (1841-1896) merkte in de 19e eeuw op dat feitelijk alle beelden polychroom beschilderd waren geweest, tenzij er vanwege bijvoorbeeld geldgebrek niet aan toegekomen was. <ref>Schretlen, p. 220</ref> Er bestonden verschillende methodes waarop de polychromie werd aangebracht. Bij beelden bestond de ondergrond veelal uit een dunne laag fijngemalen krijt vermengd met lijm, die na drogen was geschuurd. Hierop werd een patroon getekend, waarop de kleur of een voorbereidende laag voor de goudlaag werd aangebracht. Bij muurschilderingen was ten zuiden van de Alpen de fresco-techniek dominant, waarbij pigmenten op een natte ondergrond worden aangebracht en zich daardoor goed hechten. In de [[romaanse muurschilderkunst]] werd, vooral ten noorden van de Alpen, vaak op een droge ondergrond geschilderd (''a secco''), waarbij ten behoeve van de hechting bindmiddelen werden toegevoegd. Bij een tussentechniek (''mezzo-fresco'') werd de gedroogde ondergrond weer oppervlakkig nat gemaakt. Sommige [[Romaanse kunst\|romaanse]] muurschilderingen worden gekenmerkt door gekleurde grondlagen, zoals de donkerblauwe die veel voorkomt in [[Bourgondië (regio)\|Bourgondië]].		De polychromie werd in de middeleeuwse kerken toegepast op bouwkundige delen zoals [[ornament]]en, op [[Gebrandschilderd glas\|glas]] en op [[Altaar (religie)\|altaren]] zoals [[retabel]]s en [[houtsnijwerk]]. <ref>{{Aut\|Wilhelm Lübke\|Lübke, W.}} (1867). [https://www.delpher.nl/nl/boeken1/gview?&coll=boeken1&identifier=83ZdAAAAcAAJ Bijdrage tot de Aesthetische kleurenleer - naar het Duitsch van Wilhelm Lübke] (Vert.). In ''Hedendaagsche bouwkunst'' (pp. 3-9). Wolters. Geraadpleegd van Delpher.</ref> De meeste (zowel houten als stenen) beelden die in de middeleeuwen werden gemaakt, werden gepolychromeerd. De Franse kunsthistoricus [[Louis Courajod]] (1841-1896) merkte in de 19e eeuw op dat feitelijk alle beelden polychroom beschilderd waren geweest, tenzij er vanwege bijvoorbeeld geldgebrek niet aan toegekomen was. <ref>Schretlen, p. 220</ref> Er bestonden verschillende methodes waarop de polychromie werd aangebracht. Bij beelden bestond de ondergrond veelal uit een dunne laag fijngemalen krijt vermengd met lijm, die na drogen was geschuurd. Hierop werd een patroon getekend, waarop de kleur of een voorbereidende laag voor de goudlaag werd aangebracht. Bij muurschilderingen was ten zuiden van de Alpen de fresco-techniek dominant, waarbij pigmenten op een natte ondergrond worden aangebracht en zich daardoor goed hechten. In de [[romaanse muurschilderkunst]] werd, vooral ten noorden van de Alpen, vaak op een droge ondergrond geschilderd (''a secco''), waarbij ten behoeve van de hechting bindmiddelen werden toegevoegd. Bij een tussentechniek (''mezzo-fresco'') werd de gedroogde ondergrond weer oppervlakkig nat gemaakt. Sommige [[Romaanse kunst\|romaanse]] muurschilderingen worden gekenmerkt door gekleurde grondlagen, zoals de donkerblauwe die veel voorkomt in [[Bourgondië (regio)\|Bourgondië]].

	Meestal werd een beperkt kleurenpalet gebruikt waarmee sterke contrasten werden gemaakt. Hierdoor konden figuren optioneel sterk tegen elkaar worden afgezet en de dieptewerking worden vergroot. In de romaanse schilderingen werden als hoofdkleuren donkerrood en groen gebruikt, voor gelaat en handen veelal een huidskleur en voor ornamenten zwart en bruingeel. De achtergronden bleven meestal eenkleurig of onbeschilderd. <ref>Schretlen, pp. 221-222</ref> Het belangrijkste onderscheidende kenmerk van de romaanse beeldenpolychromie ten opzichte van de beschildering in de gotiek lag volgens de Duitse conservator-restaurateur Johannes Taubert (1922-1975) in de 'irrationele' verhouding tussen de fysieke vorm en de kleur. In de gotiek paste de kleur juist precies bij de vorm. <ref>Taubert, p. 154</ref> Daarnaast begon men in de gotiek met de toepassing van [[Vergulden\|vergulding]] in de versieringen en nam het gebruik van de kleuren blauw en rood toe. In de Noordelijke Nederlanden lijkt met groen, geel en vooral wit een iets breder palet te zijn gehanteerd dan in de zuidelijke Nederlanden. Het gebruik van goud nam steeds verder toe, tot in het begin van de 16e eeuw het goud ging overheersen. <ref>		Meestal werd een beperkt kleurenpalet gebruikt waarmee sterke contrasten werden gemaakt. Hierdoor konden figuren optioneel sterk tegen elkaar worden afgezet en de dieptewerking worden vergroot. In de romaanse schilderingen werden als hoofdkleuren donkerrood en groen gebruikt, voor gelaat en handen veelal een huidskleur en voor ornamenten zwart en bruingeel. De achtergronden bleven meestal eenkleurig of onbeschilderd. <ref>Schretlen, pp. 221-222</ref> Het belangrijkste onderscheidende kenmerk van de romaanse beeldenpolychromie ten opzichte van de beschildering in de gotiek lag volgens de Duitse conservator-restaurateur Johannes Taubert (1922-1975) in de 'irrationele' verhouding tussen de fysieke vorm en de kleur. In de gotiek paste de kleur juist precies bij de vorm. <ref>Taubert, p. 154</ref> Daarnaast begon men in de gotiek met de toepassing van [[Vergulden\|vergulding]] in de versieringen en nam het gebruik van de kleuren blauw en rood toe. In de Noordelijke Nederlanden lijkt met groen, geel en vooral wit een iets breder palet te zijn gehanteerd dan in de zuidelijke Nederlanden. Het gebruik van goud nam steeds verder toe, tot in het begin van de 16e eeuw het goud ging overheersen. <ref>Schretlen, pp. 221-222</ref>

	Al aan het eind van de middeleeuwen lijkt het gebruik van kleur af te nemen. Zo bleef onder meer het [[eikenhouten]] ''Brüggemann-altaar'' (1514-1521) in de [[Dom van Sleeswijk]] volledig onbeschilderd.<ref name="Lübke" /> Halverwege de 16e eeuw nam de toepassing van polychromie verder af.<ref name="Schretler p221" />		Al aan het eind van de middeleeuwen lijkt het gebruik van kleur af te nemen. Zo bleef onder meer het [[eikenhouten]] ''Brüggemann-altaar'' (1514-1521) in de [[Dom van Sleeswijk]] volledig onbeschilderd.<ref name="Lübke" /> Halverwege de 16e eeuw nam de toepassing van polychromie verder af.<ref name="Schretler p221" />

Colani: /* Klassieke beeldhouwkunst en architectuur */

2026-04-17T10:30:03Z

Klassieke beeldhouwkunst en architectuur

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 12:30
Regel 6:		Regel 6:
	De [[westerse cultuur]] kent haar oorsprong grotendeels in de oosterse en Egyptische beschavingen. <ref>Bakker, p. 67</ref> De ontwikkeling van onder meer de Egyptische kunst werd voortgezet door de Grieken in de [[Archaïsche periode (Griekenland)\|archaïsche]] en [[Klassieke periode (geschiedenis)\|klassieke periode]]. Dat geldt ook voor het kleurgebruik. Tussen de klassieke en de [[Hellenisme\|hellenistische periode]] veranderde de representatie op het platte vlak duidelijk naar de frontale benadering en werd de kleur uiteindelijk schilderachtiger toegepast. <ref>{{Aut\|Baines, J.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=JwdREAAAQBAJ&pg=PA234 ''Visual and written culture in ancient Egypt''], pp. 234-235. Oxford University Press.</ref> In de [[Dorische orde]] werd polychromie volgens vaste regels toegepast. Op belangrijke onderdelen van de gebouwen werd een kleurlaag aangebracht die overeenkwam met de toon van het materiaal. Het waardevolle [[Pentelikon\|Pentelische]] marmer bleef onbeschilderd. Onderdelen van het [[hoofdgestel]], zoals de [[Metope (architectuur)\|metopen]], [[Mutulus\|mutuli]], [[Sluitsteen\|sluitstenen]] en de [[Cimaas\|sima]], werden gedecoreerd met vooral de kleuren blauw, rood en geel. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref>		De [[westerse cultuur]] kent haar oorsprong grotendeels in de oosterse en Egyptische beschavingen. <ref>Bakker, p. 67</ref> De ontwikkeling van onder meer de Egyptische kunst werd voortgezet door de Grieken in de [[Archaïsche periode (Griekenland)\|archaïsche]] en [[Klassieke periode (geschiedenis)\|klassieke periode]]. Dat geldt ook voor het kleurgebruik. Tussen de klassieke en de [[Hellenisme\|hellenistische periode]] veranderde de representatie op het platte vlak duidelijk naar de frontale benadering en werd de kleur uiteindelijk schilderachtiger toegepast. <ref>{{Aut\|Baines, J.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=JwdREAAAQBAJ&pg=PA234 ''Visual and written culture in ancient Egypt''], pp. 234-235. Oxford University Press.</ref> In de [[Dorische orde]] werd polychromie volgens vaste regels toegepast. Op belangrijke onderdelen van de gebouwen werd een kleurlaag aangebracht die overeenkwam met de toon van het materiaal. Het waardevolle [[Pentelikon\|Pentelische]] marmer bleef onbeschilderd. Onderdelen van het [[hoofdgestel]], zoals de [[Metope (architectuur)\|metopen]], [[Mutulus\|mutuli]], [[Sluitsteen\|sluitstenen]] en de [[Cimaas\|sima]], werden gedecoreerd met vooral de kleuren blauw, rood en geel. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref>

	In de Romeinse schriftelijke overleveringen wordt beperkt gewag gemaakt van de schilderingen. De belangrijkste informatie komt van [[Plinius de Oudere]] en [[Vitruvius (architect)\|Vitruvius]]. <ref> Zo schreef Plinius dat de beeldhouwer [[Praxiteles]] van al zijn beelden de werken die door [[Nicias (kunstenaar)\|Nicias]] waren beschilderd als zijn beste werken beschouwde,<ref>{{Aut\|Corso, A.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=T8iSrsQ6EogC&pg=PA22 ''The art of Praxiteles, II: the mature years - Fifth Chapter: Praxiteles at his Peak (around 364-360)''], p. 22. L'Erma di Bretschneider</ref> wat een aanwijzing is dat het beschilderen van de beelden een onderscheidende specialiteit was.		In de Romeinse schriftelijke overleveringen wordt beperkt gewag gemaakt van de schilderingen. De belangrijkste informatie komt van [[Plinius de Oudere]] en [[Vitruvius (architect)\|Vitruvius]]. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref> > Zo schreef Plinius dat de beeldhouwer [[Praxiteles]] van al zijn beelden de werken die door [[Nicias (kunstenaar)\|Nicias]] waren beschilderd als zijn beste werken beschouwde,<ref>{{Aut\|Corso, A.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=T8iSrsQ6EogC&pg=PA22 ''The art of Praxiteles, II: the mature years - Fifth Chapter: Praxiteles at his Peak (around 364-360)''], p. 22. L'Erma di Bretschneider</ref> wat een aanwijzing is dat het beschilderen van de beelden een onderscheidende specialiteit was.

	Naast de beschilderde polychromie had ook materiaalpolychromie een rol in de Romeinse kunst, zowel in de beeldhouwkunst als in de architectuur. Bij bronzen beelden werden legeringen van verschillende kleuren gebruikt, werd afgewisseld in de manier van [[Patina\|patineren]] en werden voor onderdelen zoals de ogen en lippen soms andere materialen gebruikt, zoals marmer en koper. <ref>Verrycken, p. 55</ref> De toepassing van polychrome marmeren vloeren in theaters, met onder meer de rode kleur, deed vermoedelijk tijdens de heerschappij van [[Augustus (keizer)\|keizer Augustus]] de intrede. <ref>{{Aut\|Sear, F.}} (2006). [https://books.google.nl/books?id=DQdREAAAQBAJ&pg=PA81 ''Roman theatres: an architectural study''], p. 81. OUP Oxford.</ref>		Naast de beschilderde polychromie had ook materiaalpolychromie een rol in de Romeinse kunst, zowel in de beeldhouwkunst als in de architectuur. Bij bronzen beelden werden legeringen van verschillende kleuren gebruikt, werd afgewisseld in de manier van [[Patina\|patineren]] en werden voor onderdelen zoals de ogen en lippen soms andere materialen gebruikt, zoals marmer en koper. <ref>Verrycken, p. 55</ref> De toepassing van polychrome marmeren vloeren in theaters, met onder meer de rode kleur, deed vermoedelijk tijdens de heerschappij van [[Augustus (keizer)\|keizer Augustus]] de intrede. <ref>{{Aut\|Sear, F.}} (2006). [https://books.google.nl/books?id=DQdREAAAQBAJ&pg=PA81 ''Roman theatres: an architectural study''], p. 81. OUP Oxford.</ref>

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'De '''polychromie in de westerse cultuur''' betreft de toepassing van meerdere kleuren in en op onder meer keramiek, beeldhouwwerken en bouwwerken vanaf de klassieke oudheid tot de moderne tijd in de westerse wereld. De term ''polychromie'' wordt sinds de 19e-eeuwse herontdekking van het kleurgebruik in de Griekse en Romeinse oudheid veel gebruikt in de kunstgeschiedenis en archeologie. == Klassieke bee…'

2026-04-17T10:27:03Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'De '''polychromie in de westerse cultuur''' betreft de toepassing van meerdere kleuren in en op onder meer keramiek, beeldhouwwerken en bouwwerken vanaf de klassieke oudheid tot de moderne tijd in de westerse wereld. De term ''polychromie'' wordt sinds de 19e-eeuwse herontdekking van het kleurgebruik in de Griekse en Romeinse oudheid veel gebruikt in de kunstgeschiedenis en archeologie. == Klassieke bee…'

Wijzigingen bekijken

← Oudere versie		Versie van 17 apr 2026 12:30
Regel 6:		Regel 6:
	De [[westerse cultuur]] kent haar oorsprong grotendeels in de oosterse en Egyptische beschavingen. <ref>Bakker, p. 67</ref> De ontwikkeling van onder meer de Egyptische kunst werd voortgezet door de Grieken in de [[Archaïsche periode (Griekenland)\|archaïsche]] en [[Klassieke periode (geschiedenis)\|klassieke periode]]. Dat geldt ook voor het kleurgebruik. Tussen de klassieke en de [[Hellenisme\|hellenistische periode]] veranderde de representatie op het platte vlak duidelijk naar de frontale benadering en werd de kleur uiteindelijk schilderachtiger toegepast. <ref>{{Aut\|Baines, J.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=JwdREAAAQBAJ&pg=PA234 ''Visual and written culture in ancient Egypt''], pp. 234-235. Oxford University Press.</ref> In de [[Dorische orde]] werd polychromie volgens vaste regels toegepast. Op belangrijke onderdelen van de gebouwen werd een kleurlaag aangebracht die overeenkwam met de toon van het materiaal. Het waardevolle [[Pentelikon\|Pentelische]] marmer bleef onbeschilderd. Onderdelen van het [[hoofdgestel]], zoals de [[Metope (architectuur)\|metopen]], [[Mutulus\|mutuli]], [[Sluitsteen\|sluitstenen]] en de [[Cimaas\|sima]], werden gedecoreerd met vooral de kleuren blauw, rood en geel. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref>		De [[westerse cultuur]] kent haar oorsprong grotendeels in de oosterse en Egyptische beschavingen. <ref>Bakker, p. 67</ref> De ontwikkeling van onder meer de Egyptische kunst werd voortgezet door de Grieken in de [[Archaïsche periode (Griekenland)\|archaïsche]] en [[Klassieke periode (geschiedenis)\|klassieke periode]]. Dat geldt ook voor het kleurgebruik. Tussen de klassieke en de [[Hellenisme\|hellenistische periode]] veranderde de representatie op het platte vlak duidelijk naar de frontale benadering en werd de kleur uiteindelijk schilderachtiger toegepast. <ref>{{Aut\|Baines, J.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=JwdREAAAQBAJ&pg=PA234 ''Visual and written culture in ancient Egypt''], pp. 234-235. Oxford University Press.</ref> In de [[Dorische orde]] werd polychromie volgens vaste regels toegepast. Op belangrijke onderdelen van de gebouwen werd een kleurlaag aangebracht die overeenkwam met de toon van het materiaal. Het waardevolle [[Pentelikon\|Pentelische]] marmer bleef onbeschilderd. Onderdelen van het [[hoofdgestel]], zoals de [[Metope (architectuur)\|metopen]], [[Mutulus\|mutuli]], [[Sluitsteen\|sluitstenen]] en de [[Cimaas\|sima]], werden gedecoreerd met vooral de kleuren blauw, rood en geel. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref>

	In de Romeinse schriftelijke overleveringen wordt beperkt gewag gemaakt van de schilderingen. De belangrijkste informatie komt van [[Plinius de Oudere]] en [[Vitruvius (architect)\|Vitruvius]]. <ref> Zo schreef Plinius dat de beeldhouwer [[Praxiteles]] van al zijn beelden de werken die door [[Nicias (kunstenaar)\|Nicias]] waren beschilderd als zijn beste werken beschouwde,<ref>{{Aut\|Corso, A.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=T8iSrsQ6EogC&pg=PA22 ''The art of Praxiteles, II: the mature years - Fifth Chapter: Praxiteles at his Peak (around 364-360)''], p. 22. L'Erma di Bretschneider</ref> wat een aanwijzing is dat het beschilderen van de beelden een onderscheidende specialiteit was.		In de Romeinse schriftelijke overleveringen wordt beperkt gewag gemaakt van de schilderingen. De belangrijkste informatie komt van [[Plinius de Oudere]] en [[Vitruvius (architect)\|Vitruvius]]. <ref>Evers, p. 168</ref> Bij de Romeinen werd een breed palet van pigmenten gebruikt in combinatie met meerdere toepassingstechnieken. <ref>{{Aut\|Abbe, M. B.}} (2007, april). [https://www.metmuseum.org/toah/hd/prms/hd_prms.htm ''Polychromy of Roman Marble Sculpture'']. Geraadpleegd op 5 december 2022</ref> > Zo schreef Plinius dat de beeldhouwer [[Praxiteles]] van al zijn beelden de werken die door [[Nicias (kunstenaar)\|Nicias]] waren beschilderd als zijn beste werken beschouwde,<ref>{{Aut\|Corso, A.}} (2007). [https://books.google.nl/books?id=T8iSrsQ6EogC&pg=PA22 ''The art of Praxiteles, II: the mature years - Fifth Chapter: Praxiteles at his Peak (around 364-360)''], p. 22. L'Erma di Bretschneider</ref> wat een aanwijzing is dat het beschilderen van de beelden een onderscheidende specialiteit was.

	Naast de beschilderde polychromie had ook materiaalpolychromie een rol in de Romeinse kunst, zowel in de beeldhouwkunst als in de architectuur. Bij bronzen beelden werden legeringen van verschillende kleuren gebruikt, werd afgewisseld in de manier van [[Patina\|patineren]] en werden voor onderdelen zoals de ogen en lippen soms andere materialen gebruikt, zoals marmer en koper. <ref>Verrycken, p. 55</ref> De toepassing van polychrome marmeren vloeren in theaters, met onder meer de rode kleur, deed vermoedelijk tijdens de heerschappij van [[Augustus (keizer)\|keizer Augustus]] de intrede. <ref>{{Aut\|Sear, F.}} (2006). [https://books.google.nl/books?id=DQdREAAAQBAJ&pg=PA81 ''Roman theatres: an architectural study''], p. 81. OUP Oxford.</ref>		Naast de beschilderde polychromie had ook materiaalpolychromie een rol in de Romeinse kunst, zowel in de beeldhouwkunst als in de architectuur. Bij bronzen beelden werden legeringen van verschillende kleuren gebruikt, werd afgewisseld in de manier van [[Patina\|patineren]] en werden voor onderdelen zoals de ogen en lippen soms andere materialen gebruikt, zoals marmer en koper. <ref>Verrycken, p. 55</ref> De toepassing van polychrome marmeren vloeren in theaters, met onder meer de rode kleur, deed vermoedelijk tijdens de heerschappij van [[Augustus (keizer)\|keizer Augustus]] de intrede. <ref>{{Aut\|Sear, F.}} (2006). [https://books.google.nl/books?id=DQdREAAAQBAJ&pg=PA81 ''Roman theatres: an architectural study''], p. 81. OUP Oxford.</ref>