https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Petronella_van_PraetPetronella van Praet - Bewerkingsoverzicht2026-04-13T16:25:05ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Petronella_van_Praet&diff=104847&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-05-22T11:19:49Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>'''Petronella van Praet van Moerkerken''', vrouwe van [[Barendrecht|West-Barendrecht]] en van Moerkerken ([[Hof van Moerkerken]], [[1501]] – [[Aken (stad)|Aken]], februari [[1594]]) was een [[Hertogdom Gelre|Gelderse]] edelvrouw die overging tot het [[calvinisme]] en deelnam aan de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|geuzenopstand]].<br />
<br />
== Leven ==<br />
Ze was een dochter van de Vlaamse edelman [[Lodewijk van Praet van Moerkerken]] en Catharina van Egmont. Haar eerste huwelijk was met Philip van Cats (1486-1521). In 1528 hertrouwde ze met de Gelderse baanderheer [[Herman van Bronckhorst-Batenburg|Herman van Bronkhorst-Batenburg]].<ref>Huwelijksvoorwaarden d.d. 9 juni 1528</ref> Ze woonden op het fraaie [[Kasteel Batenburg]]. Na de dood van haar tweede echtgenoot in 1556 bestuurde ze Batenburg klaarblijkelijk als [[weduwengoed]], wat ongewoon was voor een vrouw met een meerderjarige zoon. Het was een [[Hoge heerlijkheid|vrije heerlijkheid]] en zij bezat dus de [[hoge justitie]] met het [[halsrecht]].<br />
<br />
Vroeg aangetrokken door het calvinisme, haalde Petronella van Praet in 1564 of 1565 een [[predikant]] naar Batenburg. Mogelijk ging het om de uit ballingschap teruggekeerde [[Herman Moded]]. Zijn herhaalde aanwezigheid op Batenburg staat vanaf 1566 vast. Ook met [[Jan van Marnix|Jan]] en [[Filips van Marnix]] had ze contact. De kinderen van Batenburg volgden hun moeder in haar geloofsovertuiging en werden zelf geuzenleiders. De onorthodoxe praktijken op Batenburg bleven niet buiten het vizier van de centrale autoriteiten. Op 1 juni 1566 instrueerde landvoogdes [[Margaretha van Parma]] haar stadhouder [[Karel van Brimeu]] om de lokale predikant te arresteren en Petronella op haar plichten te wijzen. Zoon [[Dirk van Bronkhorst-Batenburg (-1568)|Dirk van Batenburg]] bracht Moded in veiligheid bij zijn nicht [[Catharina van Boetzelaer]] in Vlaanderen. <br />
<br />
Terwijl Moded en haar zoon samen de leer verspreidden in Vlaanderen, organiseerde Petronella een [[beeldenstorm]] in haar heerlijkheid, blijkbaar gecoördineerd met haar zoon [[Willem van Bronckhorst-Batenburg (1556-1573)|Willem van Batenburg]] in diens gebieden. Op 25 september eiste Brimeu schriftelijk dat Willem de beeldenbrekers zou straffen zoals de [[Plakkaat|plakkaten]] voorschreven, zoniet zou hij het zelf doen. Petronella antwoordde de volgende dag dat hij dat recht niet had en dat ze zelf zou straffen, áls er aanleiding toe was. Ze beriep zich dus op haar immuniteit om niets te doen. Op 25 oktober schreef Brimeu aan de landvoogdes dat de situatie op Batenburg nog verslechterde en dat er boetes werden opgelegd aan wie niet naar de [[Hagenpreek|hagenpreken]] ging.<br />
<br />
Buiten het strikt religieuze lijkt Petronella van Praet voorzichtiger te zijn geweest. In een brief aan zijn moeder verdedigde [[Karel van Bronkhorst-Batenburg|Karel van Batenburg]] zijn keuze om het [[Eedverbond der Edelen]] te steunen, ook na de van hogerhand opgelegde ontbinding ervan. Ze stond blijkbaar kritisch tegenover gewapend verzet, niet alleen uit bezorgdheid over de consequenties, maar misschien ook omdat ze de meer pacifistische benadering van [[Guido de Brès]] aanhing. Het mocht niet baten, want op 1 juni 1568 werden haar zonen [[Dirk van Bronkhorst-Batenburg (-1568)|Dirk]] en [[Gijsbert van Bronkhorst-Batenburg|Gijsbert]] in [[Brussel (stad)|Brussel]] onthoofd. Het volgende jaar werd de heerlijkheid Batenburg [[Confiscatie|verbeurdverklaard]], maar er zijn aanwijzingen dat dit slechts van korte duur was. <br />
<br />
[[Willem van Bronckhorst-Batenburg (1556-1573)|Willem]] en [[Karel van Bronkhorst-Batenburg|Karel]] sneuvelden in dienst van [[Willem van Oranje]], respectievelijk in 1573 en in 1580. Hun bejaarde moeder was toen nog in leven. Ze stierf in 1594 op de leeftijd van 93 jaar.<br />
<br />
== Familie ==<br />
Met haar tweede man Herman van Bronkhorst-Batenburg had Petronella van Praet negen kinderen:<br />
* [[Willem van Bronckhorst-Batenburg (1556-1573)|Willem van Bronkhorst-Batenburg]] (1556-1573), officier van Willem van Oranje<br />
* [[Karel van Bronkhorst-Batenburg]] († 1580), officier van Willem van Oranje<br />
* [[Dirk van Bronkhorst-Batenburg (-1568)|Dirk van Bronkhorst-Batenburg]] († 1568), onthoofd<br />
* [[Gijsbert van Bronkhorst-Batenburg]] († 1568), onthoofd<br />
* Elisabeth V van Bronkhorst-Batenburg, getrouwd met Wessel VII van Boetzelaer en met Gerard van Luxemburg<br />
* [[Catharina van Bronkhorst-Batenburg]] (1524-1605)<br />
* Swane van Bronkhorst-Batenburg, non<br />
* Theodora van Bronkhorst-Batenburg († 1588)<br />
* Margaretha van Bronkhorst-Batenburg<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
*Nina Valkeneers en Violet Soen, "Praet, Bronkhorst en Boetzelaer. Adellijke weduwes in de bres voor het calvinisme tijdens en na de Beeldenstorm (1566-1567)" in: ''Handelingen der Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis'', 2015, p. 265-284. {{DOI|10.21825/kzm.v69i0.17538}}<br />
*Jos Drubers en Janus Kolen, "Het gebeurde in 1568. De kinderen van Batenburg onthoofd te Brussel" in: ''Jaarboek Zwentibold'', 2018, [https://www.hetbatenburgserfgoed.nl/wp-content/uploads/2019/01/Jaarboek-Zwentibold-2018_079-088_Batenburgers.pdf p. 79-88]<br />
*Pieter Serrien, ''In opstand! Geuzen in de Lage Landen'', 2022.<br />
<br />
== Externe link ==<br />
*{{Link dbnl auteur|id=prae012}}<br />
*[https://pieterserrien.be/petronella-van-praet/ Korte biografie op website Pieter Serrien]<br />
<br />
== Voetnoten ==<br />
{{references}}<br />
{{DEFAULTSORT:Praet van Moerkerken, Petronella van}}<br />
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw]]<br />
[[Categorie:Calvinistisch persoon]]<br />
[[Categorie:Geuzen]]</div>Colani