Colani: 1 versie geïmporteerd

2025-12-08T09:29:24Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Een '''patroniem''' of vadersnaam is een [[naam]], al dan niet officieel, die aangeeft hoe de vader van de naamdrager heet.<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?info=kenmerk&kenmerk=patroniem&nfd_naam=Jansen&gba_lcnaam=&operator=eq&taal= Meertens Instituut: Patroniem]</ref> Nederlandse [[Achternaam|familienamen]] als ''Jans(s)en'', ''Claes'' ''Willems(en)'' (''Willemszoon''), ''Hendriks'', ''Jacobs'' en ''Hermans'' waren oorspronkelijk patroniemen. Men noemt dat ''versteende'' patroniemen.

==Europa==

===Baskenland en Spanje===
In de [[Baskische taal]] komt een [[suffix]] ''-(r)ena'' voor met de betekenis "behorende bij", zoals in de achternamen ''Otxotorena'' (= horende bij het wolfje, ; otxoa = wolf) ''Perurena''. Verder komt in [[familienaam|achternamen]] die afgeleid zijn van een [[persoonsnaam]] de uitgang ''-az /-ez /-iz /-oz'' voor met de betekenis "van" of "zoon van", zoals in ''Munioz'' (zoon van Munio, [[Spaans]]: ''Muñoz''). Veel edelen van het [[middeleeuwen|middeleeuwse]] Spanje hadden een Baskische oorsprong. Veel taalkundigen geloven dat hun oorspronkelijk Baskische gewoontes van naamgeving ook in het niet-Baskische gedeelte van Spanje zijn nagevolgd. Het veel voorkomende Spaanse achtervoegsel ''-ez'', zoals in de namen ''Lopez'' (afgeleid van "lopo/ lobo" = "wolf") of ''Fernandez'' (afgeleid van "Fernando") is wellicht dus van Baskische origine.

===Griekenland===
In het [[Grieks]] is ''-ides'' een soortgelijke uitgang als -ing of -ink in Oost-Nederland. De e in deze uitgang is een èta, die in het [[Nieuwgrieks]] als i uitgesproken wordt. Veel Griekse achternamen eindigen hierop. In de 17e en 18e eeuw werd deze uitgang ook wel door Nederlanders, die wilden laten zien dat ze hun klassieken kenden, dus hadden kunnen studeren en daarmee tot de betere kringen behoorden, aan hun achternaam toegevoegd: ''Jansonides''.

===Nederland===
In Noord-Nederland geven de uitgangen als ''-ma'' of ''-sma'' dit aan (voorbeeld ''Jansma'', ''Broersma'' en ''Gjaltema''). Dit zou een verkorting zijn van ''-uma'' of ''-suma''. Hierbij functioneert de uitgang ''-a'' in het Oud-Fries als een [[genitief]], oftewel ''een van ...''. Het woordlid ''um'' wordt gezien als een verbastering van het woord ''heim''. De betekenis van de uitgang ''-ma'' wordt dan: ''iemand van het erf van ...'' oftewel ''de zoon/dochter van''. Deze achternamen duiden vaak op het bezit van een eigen, ongepachte boerderij. In bepaalde gedeeltes van Zuid-Nederland was het gebruikelijk om zowel een patroniem als een familienaam te gebruiken, bijvoorbeeld ''Jan Jans van Galder''. Soms werden daarbij meer generaties vermeld: Gerrit Peter Wouters Jans van der Schuur (Gerrit, zoon van Peter, zoon van Wouter, zoon van Jan).

In ruimere zin kunnen ook de in Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland voorkomende familienamen op ''-ing'' of ''-ink'' tot de patroniemen worden gerekend: Wiebing = afstammeling van Wiebe; Wesselink = afstammeling van Wessel. Maar omdat het achtervoegsel -ing, -inga in de [[Nedersaksisch]]e streektalen een ruimere betekenis ''behorende bij'' heeft, wordt het in achternamen ook wel aan andere woorden gehecht: Banning, Hijink, Veltink, Waterink. Het algemeen Germaanse [[suffix]] -ing is overigens zeer oud. De afstammelingen van [[Karel Martel]] worden de [[Karolingen]] genoemd; zie ook de naam [[Vikingen]].

In [[Friesland]] zijn patroniemen hier en daar nog in officieus gebruik. De naam van de vader met de genitiefuitgang -s wordt daarbij soms gevolgd door de achternaam, zoals in ''Pieter Jelles (Troelstra)''. In het [[Noord-Brabant]]se [[Liessel]] sprak men tot voor kort nog van ''Tijsse Toontjes Grardje'' als men Grard Janssen ([[1878]]-[[1951]]), zoon van Toon Janssen en kleinzoon van Tijs Janssen, bedoelde.
In het Nederlands kwam -dochter ook soms voor.

===Roemenië===
In het [[Roemeens]] werden -escu en -eanu gebruikt, zoals in Petrescu (zoon van Petre).

===Scandinavië===
In Scandinavische talen werd het patroniem gevormd door ''-son'' (later ''-sen'' in het Deens en Noors), 'zoon van' en ''-dotter'' (of in het IJslands -''dóttir''), 'dochter van'. In het Nederlands kwam ''-dochter'' ook soms voor. Op het Scandinavische vasteland is de patronymische naamgeving, net als in Nederland, vervangen door een officieel systeem van familienamen, maar in [[IJsland]] is het de officiële manier van naamgeving (zie: [[IJslandse namen]]).

===Slavisch gebied===
In [[Slavische talen|Oost-Slavisch taalgebied]] maakt de zogenoemde ''отчество'' (''ottsjestvo'', vrij vertaald: vadersnaam) nog steeds deel uit van de officiële naam, samen met voor- en achternaam. In [[Rusland]] wordt de vadersnaam in alle officiële documenten (zoals paspoort) vermeld, maar niet in de reispas en andere documenten die voor het gebruik in het buitenland bestemd zijn. In het [[Russisch]] wordt Ivan, zoon van Nikolaj, Ivan Nikolajevitsj (''-jevitsj'' of ''-ovitsj'' is 'zoon van', ''-jevna'' of ''-ovna'' is 'dochter van'). Vadersnamen helpen om de verschillende personen, die diezelfde voor- en achternaam hebben, niet met elkaar te verwarren (het geven van meer voornamen gebeurt in Rusland niet).

In Rusland blijft het aanspreken met achtereenvolgens voor- en vadersnaam (bijvoorbeeld Vitali Sergejevitsj) de meest beleefde en officiële aanspreekvorm. Het aanspreken met vadersnaam alleen daarentegen wordt als minachtend beoordeeld, hoewel het ook sympathie kan uitdrukken bij familiair gebruik, bijvoorbeeld in het gesprek tussen een café-uitbater en een (vaste) klant.

==Midden-Oosten==
In het [[Arabisch]] is ''ibn'', (ook wel ''bin''), in het [[Hebreeuws]] ''ben'' (beide woorden betekenen ''zoon'') gebruikelijk om in een persoonsnaam de vader aan te geven: Mohammed ibn Joessoef, Baruch ben Samuel, Osama bin Laden.

==Zie ook==
Tegenhanger van patroniem is [[metroniem]], de voornaam van moeder is de basis voor de achternaam.

{{Appendix}}
{{Navigatie namen}}

[[Categorie:Naam]]

Patroniem - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd