https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=OliebolOliebol - Bewerkingsoverzicht2026-04-20T16:53:55ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Oliebol&diff=158877&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "{{Woordenboek}}↵" door ""2024-12-04T13:07:00Z<p>Tekst vervangen - "{{Woordenboek}}↵" door ""</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox voedingsmiddel<br />
| naam = Oliebol<br />
| afbeelding = oliebollen.jpg<br />
| onderschrift = Oliebollen met [[krent]]en en [[poedersuiker]]<br />
| altnaam = <br />
| land = {{NL}} <br />{{BE}}<br />
| streek = <br />
| bedenker = <br />
| hoofdingrediënt = [[Meel|Tarwemeel]]<br />
| variaties = <br />
| temperatuur = [[Warmte|Warm]]<br />
| gang = [[Oudejaarsavond]]<br />
| type = [[Deeg]]gerecht<br />
| gegetenmet = <br />
| energie = <br />
| overig = <br />
| extra portaal = <br />
}}<br />
De '''oliebol''' is een bolvormig [[Frituren|gefrituurd]] [[Deeg|gistdeeggerecht]] uit de [[Nederlanden|Lage Landen]]. Oliebollen worden in [[Nederland]] traditioneel gegeten op [[oudejaarsavond]]. Gedurende de maanden rond de jaarwisseling(oktober t/m januari) worden ze daar op veel plaatsen in [[Gebakkraam|oliebollenkramen]] verkocht. Ze worden in deze kramen ook gebakken. Ook worden ze het hele jaar door verkocht op [[kermis]]sen in Nederland en [[België]]. Oliebollen zijn vaak gevuld, meestal met [[Krent|krenten]] of [[rozijn]]en. Er kunnen ook andere ingrediënten worden toegevoegd, zoals [[appel (vrucht)|appel]], [[sukade]], [[sinaasappel]]snippers of [[room (product)|room]].<br />
<br />
Een '''smoutebol''' is een soortgelijk gerecht in [[Vlaanderen]]. Ze worden in [[smout]] gebakken. Een smoutebol is doorgaans niet gevuld, vaak gebakken in [[ossenwit]] en bereid met [[bier]] of koolzuurhoudend [[water]].<br />
<br />
==Bereidingswijze==<br />
Het [[Beslag (voedsel)|beslag]] wordt doorgaans gemaakt van [[Bloem (keuken)|bloem]], [[ei (voeding)|ei]]eren, [[gist]], wat [[keukenzout|zout]] en lauwe [[melk (drank)|melk]] of [[karnemelk]]. In plaats van gist wordt soms ook [[bier]] gebruikt, omdat hierin gist voorkomt. Het beslag dient een uur te rijzen, zodat de oliebol voldoende luchtig wordt. Oliebollen worden gemaakt door met twee lepels een hoeveelheid [[deeg|beslag]] in een pan met hete olie te laten vallen en de zo ontstane, min of meer bolvormige oliebol bruin te laten bakken. Met behulp van een ijsboltang is het ook goed mogelijk een mooi ronde oliebol te vormen. Oliebollen worden meestal met [[poedersuiker]] bestrooid.<br />
<br />
==Oorsprong==<br />
De oorsprong van de oliebol is niet geheel duidelijk. Volgens Ineke Strouken van het [[Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland|Nederlands Centrum voor Volkscultuur]] zijn ze mogelijk voor het eerst in de [[middeleeuwen]] gebakken.<ref>{{Citeer web|werk=NU.nl|url=https://www.nu.nl/eten-en-drinken/6020032/geschiedenis-van-oliebollen-waarom-eten-we-ze-met-oud-en-nieuw.html|titel=Geschiedenis van oliebollen: waarom eten we ze met Oud en Nieuw?|datum=2019-12-26|}}</ref> Ze meent tevens dat de oorsprong ligt in wat nu Nederland is of dat ze er vlakbij voor het eerst gemaakt zijn.<ref>[https://www.digibron.nl/search/detail/012de08d91f88e64c97bd8d8/de-duistere-oorsprong-van-de-oliebol De duistere oorsprong van de oliebol], digibron.nl, 19 december 1998</ref> <br />
<br />
Een andere, meer voor de hand liggende mogelijkheid is dat de oliebol (uiteindelijk) uit Portugal of Spanje stamt.<ref>Rotthier, R. (2013) [https://books.google.nl/books?id=itcuAgAAQBAJ De naakte perenboom: op reis met Spinoza] Amsterdam: Atlas Contact</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.jta.org/2016/12/14/lifestyle/how-hanukkah-sufganiyot-became-a-national-treat-in-the-netherlands|titel=How Hanukkah sufganiyot became a national treat in the Netherlands|bezochtdatum=2020-09-17|datum=2016-12-14|werk=Jewish Telegraphic Agency|taal=en-US}}</ref><br />
Spaanse en Portugese [[Joden]], de zgn. ''[[Sefardische Joden|Sefardim]]'', die tijdens de [[Spaanse Inquisitie]] naar Nederland vluchtten zouden hun recepten hebben meegenomen. In Portugal at men destijds al iets wat op oliebollen lijkt: oliekoeken met (gedroogde) [[zuidvrucht]]en. Er zijn nog meer redenen om een Sefardisch-Joodse oorsprong voor de oliebol aan te nemen. Van oudsher worden er voor de viering van de [[Chanoeka]], die in de winter is, zoete deegbollen genaamd ''Sufganiyot'' (enkelv. ''Sufganiyah''), gefrituurd en vaak koud geconsumeerd, wat sterk doet denken aan de Belgisch-Nederlandse oliebollentraditie rond de jaarwisseling. Alle benamingen die in het Nederlands bestaan voor in olie gebakken deegwaar dateren van de 16e eeuw en later, d.w.z. ná de verdrijving van de Sefardische Joden uit het [[Iberisch Schiereiland|Iberisch schiereiland]] ten gevolge van het [[Verdrijvingsedict]] uitgevaardigd in 1492. Zo wordt in de Vorsterman Bijbel van 1528 voor het eerst ''oliekoek'' aangetroffen, die waarschijnlijk niet toevallig, als vertaling van Hebreeuws ואשישה /'ăshı̂yshâh/ (1 Kronieken 16:3) dient.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/_vor003vors01_01/index.php|titel=De Vorsterman Bijbel · dbnl|bezochtdatum=2020-09-17|auteur=DBNL|werk=DBNL|taal=nl}}</ref> De ''<nowiki/>'ăshı̂yshâh'' wordt gewoonlijk geïdentificeerd als een baksel van krenten dat een rituele functie had.<ref>{{Citeer web|url=https://gath.wordpress.com/2006/04/20/a-unique-vessel-from-tell-es-safigath-and-its-interpretation/|titel=A Unique Vessel from Tell es-Safi/Gath and its Interpretation|bezochtdatum=2020-09-17|auteur=arenmaeir|datum=2006-04-20|werk=The Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Official (and Unofficial) Weblog|taal=en}}</ref><br />
<br />
==Van oliekoek naar oliebol==<br />
<div style="float: right; width: 35%; margin-left:1em; background-color: #F0F0F0; border: 1px dashed grey; font-size: 85%; padding: 4px 8px 4px 8px;"><br />
'''Om Olie-koecken te backen (1668)'''<br /><br />
Neemt tot 2 pont Tarwe-meel / 2 pondt lange Rosijnen / als die schoon gewassen zijn / laetse in lauw water wat staen zwellen : een kop van de beste Appelen / schilt die en snijtse in heel kleyne stucken / de klockhuysen wel uyt gedaen / een vierendeel of anderhalf gepelde Amandelen / een loodt<ref group=noot>Een lood is ca. 14 gram</ref> Caneel / een vierendeel loots witte Gember / een weynigh Nagelen dit wel onder een gestoten : een half kommeken gesmolten Boter / een groote lepel gist / en niet wel een pintjen<ref group=noot>Een pint is ca. 0,6 liter</ref> lauwe Soetemelck / want het moet heel dick beslagen zijn dat het beslagh noch tay om de Lepel blijft / en dan alle het andere daer in geroert en soo laten opgaen / neemt daer toe een mengelen<ref group=noot>Een mengelen is ca. 1,2 liter</ref> van de beste Raep-olie / doet daer in een korst broot een halve Appel / zetter op het vier en laet het uyt branden / keert het broot en Appel altemet om / tot het zwart en hart wort / gieter dan een schootien schoon water in / en laet het dan in de lucht kout worden / en daer naer weder op 't vier geset / als ghy die wilt gebruycken.<ref>[http://books.google.nl/books?id=CYVbAAAAQAAJ&hl=nl&source=gbs_navlinks_s Sterbeeck, Franciscus van (1668) ''De verstandige kock, oft Sorghvuldige huyshoudster'' Reyner Sleghers pp. 20-21]</ref><br />
</div><br />
[[Bestand:Meid met oliebollen, door Aelbert Cuyp.jpg|thumb|left|Jonge vrouw met een kookpot vol oliebollen (Cuyp, ca. 1652)]]<br />
Eeuwenlang was de term ''oliekoek'' in gebruik voor wat nu de oliebol heet. De oliekoeken op een schilderij van [[Aelbert Cuyp]] uit ca. 1652 lijken veel op de hedendaagse oliebol. In die tijd werden ze in [[raapolie]] gebakken. In de loop van negentiende eeuw kreeg het woord oliebol steeds meer aanhang. In 1868 nam de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]] 'oliebol' op. Dat het toen echter nog geen algemeen gebruikte term was, blijkt uit het ''[[Woordenboek der Nederlandsche taal]]'' (1896). Daarin wordt 'oliekoek' nog als meer gebruikelijke benaming genoemd. Vanaf begin twintigste eeuw wordt echter alleen nog over oliebollen gesproken.<ref>[https://web.archive.org/web/20100211132824/http://www.jijmaaktgeschiedenis.nu/blog/2009/12/wat-doet-de-oliebol-in-nederland/ Wat betekent de oliebol voor Nederland?]. Jij maakt geschiedenis / Nationaal Historisch Museum.</ref><br />
{{Clearboth}}<br />
<br />
== Oliebollentest ==<br />
[[Bestand:Oliebollen van Richard Visser 1.jpg|thumb|Winnende oliebollen uit de AD-Oliebollentest, van de kraam van Richard Visser uit Rotterdam]]<br />
Tussen 1993 en 2017 organiseerde het [[Algemeen Dagblad]] de [[AD-Oliebollentest]]. Elk jaar werd aan de hand van steek- en smaakproeven beslist welke oliebollenbakker zich dat jaar in Nederland de beste zou mogen noemen. Sinds 2018 wordt er geen oliebollentest meer gehouden door het AD na ophef over de objectiviteit van de test. In plaats daarvan doet sinds 2018 een groep van 14 vrijwilligers de test onder de naam Oliebollentestonline. De uitslag van de test is sindsdien te vinden op hun site.<ref>{{Citeer web|url=https://www.oliebollentestonline.nl/|titel=Oliebollentestonline|bezochtdatum=15-11-2021}}</ref><br />
<br />
==Zie ook==<br />
* [[Poffertje]]<br />
* [[Appelbeignet]]<br />
* [[Donut]]<br />
* [[Vetkoek]]<br />
* [[Sneeuwbal (gebak)]]<br />
* [[Beignet]]<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
'''Noten:'''<br />
{{References|group=noot}}<br />
----<br />
'''Referenties:'''<br />
{{References}}<br />
}}<br />
{{Navigatie jaarwisseling}}<br />
{{Gesproken Wikipedia|Nl-Oliebol-article.ogg|2730766}}<br />
<br />
[[Categorie:Brood en banket]]<br />
[[Categorie:Nederlandse snack]]<br />
[[Categorie:Oud en nieuw]]<br />
[[Categorie:Gefrituurd voedsel]]<br />
[[Categorie:Belgische snack]]<br />
[[Categorie:Kermis]]</div>Colani