Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

2024-12-04T12:25:42Z

Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Odulphus.jpg|thumb|De Heilige Odulphus door Frederik Bloemaert (17e eeuw). Twee attributen van Odulphus zijn hier zichtbaar namelijk de steen en de stok]]
'''Odulphus''', ook wel '''Odolph, Odulf, Odulp''' was een [[Franken (volk)|Frankisch]] [[geestelijke]] van de [[rooms-katholieke kerk]] die begin 9e eeuw als [[missionaris]] werkzaam was in [[Magna Frisia|Friesland]], standplaats [[Stavoren]]. Als 'Apostel der Friezen' werd hij [[heiligverklaring|heilig]] verklaard. Odulphus' feitelijke geboorteplaats en geboortejaar zijn niet bekend, hij stierf te [[Traiectum (Utrecht)|Utrecht]], na [[854]]. Zijn (kerkelijke) naamdag is 12 juni.

==Levensloop==
Odulphus was van (lagere) [[Franken (volk)|Frankische]] [[adel]], hij werd volgens een [[Hagiografie|levensbeschrijving]] geboren ''uijt eene edele stamme onder de Franken''. De oudste bronnen (10e - 11e eeuw) suggereren dat Odulphus werd geboren in het huidige [[Frankrijk|Noord-Frankrijk]], dat destijds grensde aan het gebied van de Friezen, wat zich uitstrekte tot in het huidige [[België]]. Geschriften uit de 15e eeuw plaatsen zijn geboorte echter in de Noord-Brabantse Kempen en wel in [[Oirschot (plaats)|Oirschot]]; naar verluidt op de plek waar thans het [[Mariakerk (Oirschot)|Boterkerkje]] staat, dan wel ergens op het grondgebied van de (oude) gemeente Oirschot, waar het huidige [[Best]] deel van heeft uitgemaakt. Na zijn priesterschap in de Oirschotse [[Parochie (kerkelijke gemeente)|parochie]] (dat viel onder de [[bisschop]] van [[Luik (stad)|Luik]]) vertrok Odulphus naar Utrecht om daar te leven als [[kanunnik]] of [[Augustijnen (kloosterorde)|Augustijner koorheer]] in de kloostergemeenschap van het [[Aartsbisdom Utrecht (Rooms-Katholieke Kerk)|bisdom Utrecht]]. Bisschop [[Frederik van Utrecht]] zond Odulphus, die naam had gemaakt als overtuigend prediker, vervolgens uit naar [[Friesland]] waar hij het werk van de missionarissen [[Willibrord]], [[Bonifatius (heilige)|Bonifatius]] en [[Liudger]] zou voort zetten. In [[Stavoren]] stichtte Odulphus een [[kapittel|kanunnikenkapittel]] waaruit later een Benedictijner klooster voortkwam dat naar hem werd vernoemd ([[Sint-Odulphusklooster|Sint-Odulphusabdij]]) en dat tot in de 15e eeuw bestaan heeft. Volgens zijn [[hagiografie]] trad Odulphus in Friesland succesvol op tegen [[ketterij]]en, dat wil zeggen; afwijkende christelijke sektes. Hierbij kan gedacht worden aan de [[Arianen]] en/of de [[Sabellianisme|Sabellianen]]. Zijn laatste jaren sleet Odulphus te Utrecht, waar hij in het jaar 854 een doorslaggevende stem had in de keuze van een nieuwe bisschop. Deze werd in die tijd niet benoemd door de [[Paus]], maar door de hogere geestelijkheid van het [[bisdom]]. Odulphus overleed in de ambtsperiode van deze bisschop, [[Hunger van Utrecht|Hungerus]].<ref>Joep Rietveld, ''[http://www.cubra.nl/auteurs/J-Rietveld/A/index.htm Sanctus Odulphus]'', Tilburg: CuBra.nl, 2012, 2014.</ref>

== Profetieën en wonderen ==
Volgens de overlevering deed Odulfus een aantal [[profetie]]ën die wonderbaarlijk uitkwamen. Dit versterkte de verering voor zijn persoon.

Hieronder citaten uit het oudst bekende Odulfus-[[manuscript]], afkomstig uit het klooster van Saint-Bertin, nabij [[Sint-Omaars]] in Frankrijk.<ref>
Joep Rietveld, ''[http://www.cubra.nl/auteurs/J-Rietveld/A/index.htm Sanctus Odulphus]'', Tilburg: CuBra.nl, 2012, 2014, hst. 5: [http://www.cubra.nl/auteurs/J-Rietveld/A/audomarense_odulphus_rietveld.htm Manuscriptum Audomarense 775] (naar Gemeentebibliotheek Saint-Omer, mss. 775: 'Incipit vita Sancti Odulphi confessoris. temporibus Ludhouuici' - "Hier begint het leven van de heilige Odulf, belijder ten tijde van [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk de Vrome, 778-841]]").</ref> Het manuscript is in de loop der eeuwen veelvuldig gekopieerd.
* Over een steenklomp van niet geringe afmeting die voor de deur van zijn huis lag voorspelde Odulfus: ''"Weet dat hij zonder menselijke krachtsinspanning naar de rivier die de Fle heet zal wentelen en daar onder de golven zal verdwijnen zolang als jullie de bescherming van de goddelijke vrede missen. Wanneer jullie echter zien dat hij zonder menselijke trekkracht tegen de rand van deze kust omhoog komt, dan geloof maar zonder twijfel dat mijn lichaam, al is het na de dood van het vlees, dit gebied weer zal bezoeken en voor jullie de herwonnen vrede ondersteunen."'' De steen belandde uiteindelijk in de kerk tot bewijs voor de gelovigen.
* Odulfus voorspelde een vroege dood van de provoost van de kerk in Utrecht, Craft genaamd, nadat die brutaal de eer van het bisschopsambt weigerde daar hij reeds genoeg aardse rijkdommen in bezit had.
* Odulfus voorzag dat de Friezen hun (her)nieuwde geloof weer zouden verzaken. ''"Ik weet immers, zei hij, dat jullie dit zullen doen, waarom ik voorspel dat heidenen over jullie heen zullen komen, die dit land gaan verwoesten en jullie en wat van jullie is mee in gevangenschap zullen nemen."'' Die invallen zijn er gekomen, want de [[Vikingen]] waren in die tijd zeer actief langs de Friese kusten, van Groningen tot in Noord-Frankrijk. In 961 werd Stavoren geplunderd door de Denen.
* Toen eens Odulfus zijn cel in brand stond, met daarin al zijn huisraad inclusief zijn stok, bad hij dat het vuur niet zou uitbreiden naar de verblijven van zijn vrome medebroeders. Zijn gebed werd verhoord en toen het vuur uit was werd de stok volledig onbeschadigd teruggevonden. Diezelfde stok plaatsten zijn medebroeders later op Odulfus' graf.
* Bij Odulfus' heengaan ''"verspreidde zich daar zo’n lucht van wonderlijke geur, dat allen die daar aanwezig waren, met een onschatbare zoetheid vervuld werden, zodanig dat zij hierdoor duidelijk merkten dat engelenhemelbewoners de uittredende ziel hadden opgenomen."''
* Later gebeurden er ''"in Traiectum (=Utrecht), maar ook in Stauron (=Stavoren) door tussenkomst van zijn verdiensten talloze wonderen."''

==Latere verering==
[[Bestand:MCC-27279_Zogenaamde_nap_van_Odulphus_van_twee_stukken_kurk,_aan_elkaar_genaaid_met_zilverdraad_(1).jpg|thumb|Relikwie: nap van Odulphus in foedraal, 12e eeuw, [[Museum Catharijneconvent|Catharijneconvent]], Utrecht]]
Ter ere van Odulphus werd in [[Wormer (dorp)|Wormer]] vanaf de [[middeleeuwen]] tot en met 1919 op de zondag na 12 juni een [[kermis]] gehouden.

Sinds 2007 wordt op 12 juni een St. Odulfusbedevaart gehouden in [[Stavoren]], [[Hemelum]] en [[Bakhuizen]]. Het wordt georganiseerd door het [[Russisch-orthodox klooster (Hemelum)|Russisch-orthodox klooster]] in Hemelum.<ref>[https://web.archive.org/web/20171114145337/http://kloosterhemelum.nl/nl/nieuws-en-foto-s/kloosternieuws-kleasternijs/nieuwste-kloosternieuws kloostersite]</ref>

Odulphus is de [[patroonheilige]] van de gemeente [[Best]] en prijkt op het [[Wapen van Best|gemeentewapen]] daarvan.

==Relikwieën==
Zowel [[Stavoren]] als [[Evesham]] in [[Worcestershire]] beweren in het bezit te zijn van [[relikwie]]ën van Odulphus. Bepaalde relikwieën werden in 1034 in Stavoren door Vikingen gestolen en kort daarop door de bisschop van Londen gekocht; deze bisschop Alfward schonk ze aan de Benedictijnse Onze-Lieve-Vrouwe-abdij van Evesham. De authenticiteit van de Engelse relieken is onduidelijk.

Het [[Museum Catharijneconvent|Catharijneconvent]] in Utrecht stelt een [[Beker (voorwerp)|drinknap]] tentoon die Odulphus op de borst zou hebben gedragen. Deze bestaat uit twee stukken kurk die met zilverdraad aan elkaar zijn genaaid en zit in een [[Etui|foedraal]] versierd met [[rank]]en. Hij komt uit het bezit van de voormalige [[Sint-Salvatorkerk (Utrecht)|Salvatorkerk]] in Utrecht.

==Vernoemingen==
[[Bestand:Best Rijksmonument 515261 beeld H.Odulphus.jpg|thumb|Beeld H.Odulphus te Best]]
*In [[Assendelft]] is een (katholieke) [[Sint-Odulphuskerk (Assendelft)|Sint-Odulphuskerk]]. Het interieur van een eerdere (protestantse) Sint-Odulphuskerk is op doek vastgelegd door [[Pieter Saenredam]] in 1649.
*In [[Bakhuizen]] is een [[Sint-Odulphuskerk (Bakhuizen)|Sint-Odulphuskerk]].
*In [[Best]] is een [[Sint-Odulphuskerk (Best)|Sint-Odulphuskerk]], gebouwd in 1880-1886, met daarvoor een Odulphusbeeld uit 1901.
*In [[Dendermonde]] staat langs de [[Schelde (rivier)|Schelde]]dijk een [[Sint-Odulfuskapel|kapel gewijd aan Sint-Odulf]]. De dijk draagt als straatnaam "Sint-Onolfsdijk", een verbastering van Sint-Odulf.<ref>https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/48293</ref>
*In [[Helmond]], stadsdeel [[Mierlo-Hout]], is een basisschool St. Odulfus te vinden.
*In [[Leiden]] staat de oudkatholieke [[Fredericus en Odulfuskerk]].
*In [[Meliskerke]] staat een Odulphuskerk; de toren en de kerk zijn gebouwd tussen 1350 en 1400.
*In [[Oirschot (plaats)|Oirschot]] staat bij de [[Sint-Petruskerk (Oirschot)|Sint Petruskerk]] een beeld van Sint Odulphus.
*In [[Tilburg]] is het [[St.-Odulphuslyceum]] naar deze heilige genoemd.
*In [[Utrecht (stad)|Utrecht]] hing sinds 1554 een St.Odulphusklok in de [[Sint-Salvatorkerk (Utrecht)|Sint-Salvatorkerk]] van het klooster kapittel Oudmunster. Die kerk stond op het huidige Domplein en is al vlot na de reformatie van 1581 in 1586-1576 gesloopt. De Odulphus-klok werd bewaard. In 1648 kwam de klok te hangen in de in dat jaar vernieuwde [[Wittevrouwenpoort]]. Na sloop van de poort in 1858 kreeg de klok een plaats in het klokkentorentje van het [[Politiebureau Wittevrouwen|Commiezenhuis]] dat op dezelfde plek werd gebouwd. Daar hangt de klok sindsdien.
*In [[Wijk aan Zee]] staat een [[neogotische]] St. Odulphuskerk, met toren, gebouwd door [[C.L.M. Robbers|L. Robbers]] in 1891.
*In [[Voorthuizen]] bij [[Barneveld (plaats)|Barneveld]] is in 1970 de Odulfkerk in gebruik genomen. De naam Odulf is een verwijzing naar de kerk van Barneveld die voor de [[Reformatie]] aan St. Odulphus was gewijd.
* In [[Yerseke]] staat de St. Odulphuskerk, een kerk gesticht in de 12e-eeuw met Odulphus als patroonheilige. De kerk is al weer eeuwen in protestantse handen en meermaals herbouwd.

==Geen Odulphus==
Personen die ''ten onrechte'' wel eens met Odulphus in verband worden gebracht zijn [[Olaf II van Noorwegen]], de eerste christelijke koning van Noorwegen, en Oelbert of Oel, een boer uit [[Oosterhout (Noord-Brabant)|Oosterhout]], over wie wonderverhalen werden verteld en waarnaar het [[Sint-Oelbertgymnasium]] is vernoemd.

==Externe links==
* [http://visualiseur.bnf.fr/Document/CadresPage?O=NUMM-6045&I=709&M=chemindefer 12 juni Sint-Odulphus] in de "[[Acta Sanctorum]]” van de Bollandisten te Brussel, geschreven circa 1660 (alle Heiligenlevens)
* [http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/fulltext_detail.php?id=86 Site van het Meertens Instituut] betreffende de verering van Odulfus in Best
* Joep Rietveld, ''[http://www.cubra.nl/auteurs/J-Rietveld/A/index.htm Sanctus Odulphus]'', Tilburg: CuBra.nl, 2012, 2014.

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Heilige in het christendom]]
[[Categorie:Nederlands heilige of zalige]]
[[Categorie:Karolingisch heilige]]
[[Categorie:Benedictijn]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 9e eeuw]]
[[Categorie:Missionaris in Nederland]]

Odulfus - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".tif" door ".jpg"