Negenjarige Oorlog (1688-1697) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 26 aug 2026 om 11:23

2026-08-26T11:23:45Z

← Oudere versie		Versie van 26 aug 2026 13:23
Regel 119:		Regel 119:
	[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]		[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]
	[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]		[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]
	[[Bestand:~~Low Countries 1700~~.jpg\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]		[[Bestand:Low_Countries_1700_.jpg\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]
	[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]		[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]
	Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.		Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.

Colani op 26 aug 2026 om 11:22

2026-08-26T11:22:19Z

Colani op 26 aug 2026 om 11:21

2026-08-26T11:21:06Z

← Oudere versie		Versie van 26 aug 2026 13:21
Regel 2:		Regel 2:
	\| conflict = Negenjarige Oorlog		\| conflict = Negenjarige Oorlog
	\| partof = de oorlogen van<br />de "Zonnekoning"		\| partof = de oorlogen van<br />de "Zonnekoning"
	\| afbeelding = NineYearsWar.~~png~~		\| afbeelding = NineYearsWar.jpg
	\| onderschrift = Frankrijk met zijn kolonies (groen)<br />en zijn tegenstanders (blauw)		\| onderschrift = Frankrijk met zijn kolonies (groen)<br />en zijn tegenstanders (blauw)
	\| date = sept. [[1688]] – sept. [[1697]]		\| date = sept. [[1688]] – sept. [[1697]]

Colani: /* Lodewijk XIV start de oorlog (1688) */

2026-08-26T11:18:28Z

Lodewijk XIV start de oorlog (1688)

← Oudere versie		Versie van 26 aug 2026 13:18
Regel 69:		Regel 69:
	== Lodewijk XIV start de oorlog (1688) ==		== Lodewijk XIV start de oorlog (1688) ==
	=== Frankrijk valt het Heilige Roomse Rijk in de Palts binnen (1688-1689) ===		=== Frankrijk valt het Heilige Roomse Rijk in de Palts binnen (1688-1689) ===
	[[Bestand:Europe, 1700—1714.~~png~~\|thumb\|West-Europa omstreeks 1700, net na de Negenjarige Oorlog]]		[[Bestand:Europe, 1700—1714.jpg\|thumb\|West-Europa omstreeks 1700, net na de Negenjarige Oorlog]]
	[[Bestand:Rhine campaign 1688-89.~~png~~\|thumb\|De Palts: Franse troepen trekken vanuit Straatsburg naar Philippsburg (september 1688-oktober 1689)]]		[[Bestand:Rhine campaign 1688-89.jpg\|thumb\|De Palts: Franse troepen trekken vanuit Straatsburg naar Philippsburg (september 1688-oktober 1689)]]

	Lodewijk wilde de keizer en de Spaanse koning dwingen om Straatsburg en Luxemburg voorgoed af te staan. Ook wilde hij zijn Ottomaanse bondgenoot wreken, die door de keizer werd teruggedrongen door de ontwikkelingen van de [[Grote Turkse Oorlog]]. Hij vreesde dat, zodra de Ottomanen verslagen waren, het triomferende Duitse Rijk zich tegen Frankrijk zou richten. Lodewijk viel daarom de [[Paltsgraafschap aan de Rijn\|Palts]] binnen onder voorwendsel de rechtmatige opvolger van [[Karel II van de Palts]] te zijn (september 1688). Daarnaast veroverde hij de steden [[Philippsburg (Karlsruhe)\|Philippsburg]] en [[Mainz]] (september en oktober 1688). De keizer haalde daarop de Zuid-Duitsers van het Ottomaanse front naar het Rijnland. De Noord-Duitse vorsten sloten zich bij hem aan in oktober 1688.		Lodewijk wilde de keizer en de Spaanse koning dwingen om Straatsburg en Luxemburg voorgoed af te staan. Ook wilde hij zijn Ottomaanse bondgenoot wreken, die door de keizer werd teruggedrongen door de ontwikkelingen van de [[Grote Turkse Oorlog]]. Hij vreesde dat, zodra de Ottomanen verslagen waren, het triomferende Duitse Rijk zich tegen Frankrijk zou richten. Lodewijk viel daarom de [[Paltsgraafschap aan de Rijn\|Palts]] binnen onder voorwendsel de rechtmatige opvolger van [[Karel II van de Palts]] te zijn (september 1688). Daarnaast veroverde hij de steden [[Philippsburg (Karlsruhe)\|Philippsburg]] en [[Mainz]] (september en oktober 1688). De keizer haalde daarop de Zuid-Duitsers van het Ottomaanse front naar het Rijnland. De Noord-Duitse vorsten sloten zich bij hem aan in oktober 1688.

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox militair conflict | conflict = Negenjarige Oorlog | partof = de oorlogen van
de "Zonnekoning" | afbeelding = NineYearsWar.png | onderschrift = Frankrijk met zijn kolonies (groen)
en zijn tegenstanders (blauw) | date = sept. 1688 – sept. 1697 | place = Palts, Spaanse Nederlanden, Piëmont, Catalonië, Ierland, Noord-Amerika, de Caraïben en Indië (regio)|…'

2026-08-26T11:11:01Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Infobox militair conflict | conflict = Negenjarige Oorlog | partof = de oorlogen van<br />de "Zonnekoning" | afbeelding = NineYearsWar.png | onderschrift = Frankrijk met zijn kolonies (groen)<br />en zijn tegenstanders (blauw) | date = sept. 1688 – sept. 1697 | place = Palts, Spaanse Nederlanden, Piëmont, Catalonië, Ierland, Noord-Amerika, de Caraïben en Indië (regio)|…'

Wijzigingen bekijken

← Oudere versie		Versie van 26 aug 2026 13:23
Regel 119:		Regel 119:
	[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]		[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]
	[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]		[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]
	[[Bestand:~~Low Countries 1700~~.jpg\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]		[[Bestand:Low_Countries_1700_.jpg\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]
	[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]		[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]
	Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.		Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.

← Oudere versie		Versie van 26 aug 2026 13:22
Regel 86:		Regel 86:
	[[Bestand:Batalla de Fleurus (1690).jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: de Geallieerden verliezen de overhand in [[graafschap Henegouwen\|Henegouwen]] door de [[Slag bij Fleurus (1690)\|Slag bij Fleurus]] (juli 1690)]]		[[Bestand:Batalla de Fleurus (1690).jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: de Geallieerden verliezen de overhand in [[graafschap Henegouwen\|Henegouwen]] door de [[Slag bij Fleurus (1690)\|Slag bij Fleurus]] (juli 1690)]]
	[[Bestand:Jan van Huchtenburg - De slag aan de Boyne.jpg\|thumb\|Ierland: Willem overwint de Ierse [[jakobitisme (Groot-Brittannië)\|jakobieten]] in de [[Slag aan de Boyne]] (juli 1690).]]		[[Bestand:Jan van Huchtenburg - De slag aan de Boyne.jpg\|thumb\|Ierland: Willem overwint de Ierse [[jakobitisme (Groot-Brittannië)\|jakobieten]] in de [[Slag aan de Boyne]] (juli 1690).]]
	[[Bestand:Victory of Staffarda 1690.~~png~~\|thumb\|Zuidoost-Frankrijk: de Fransen verslaan de [[Piëmont]]ezen (augustus 1690).]]		[[Bestand:Victory of Staffarda 1690.jpg\|thumb\|Zuidoost-Frankrijk: de Fransen verslaan de [[Piëmont]]ezen (augustus 1690).]]
	[[Bestand:Quebecbatteries.jpg\|thumb\|Noord-Amerika: Britse schepen beschieten [[Quebec (stad)\|Québec]] (oktober 1690), dat echter onneembaar blijkt.]]		[[Bestand:Quebecbatteries.jpg\|thumb\|Noord-Amerika: Britse schepen beschieten [[Quebec (stad)\|Québec]] (oktober 1690), dat echter onneembaar blijkt.]]
	[[Bestand:The Battle of La Hogue, 23 May 1692.~~png~~\|thumb\|Strijd ter zee: voor La Hougue krijgt het prestige van de Franse vloot een deuk (mei 1692).]]		[[Bestand:The Battle of La Hogue, 23 May 1692.jpg\|thumb\|Strijd ter zee: voor La Hougue krijgt het prestige van de Franse vloot een deuk (mei 1692).]]
	De Palts-Ierse fase (1688-1692) van de Negenjarige Oorlog vertoonde meteen patstellingen, behalve dan in Ierland zelf. Zodra Lodewijk uit de Palts verdreven was (augustus 1689) viel hij de [[Zuidelijke Nederlanden]] binnen. Het [[Leger van Vlaanderen\|leger van de Spaanse Nederlanden]] telde tijdens de [[Devolutieoorlog]] 21.000 man, maar intussen slechts 15.000 man. Met Staatse, Britse en Duitse versterkingen was het toch in staat de Fransen terug te slaan, namelijk te [[Walcourt]] (augustus 1689). Een jaar later keerden de Fransen echter terug, en wonnen o.l.v. [[Frans van Montmorency (1628-1695)\|maarschalk Luxembourg]] te [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]] (juli 1690). Het gebrekkige inzicht van Lodewijk noopte hem ertoe de maarschalk naar de Palts te sturen, waarna het Franse offensief in de Nederlanden vastliep. De Fransen veroverden [[Geschiedenis van Bergen\|Bergen]] in de Spaanse Nederlanden maar niet [[Franse beschieting van Luik (1691)\|de stad Luik]] in het prinsbisdom Luik (1691).		De Palts-Ierse fase (1688-1692) van de Negenjarige Oorlog vertoonde meteen patstellingen, behalve dan in Ierland zelf. Zodra Lodewijk uit de Palts verdreven was (augustus 1689) viel hij de [[Zuidelijke Nederlanden]] binnen. Het [[Leger van Vlaanderen\|leger van de Spaanse Nederlanden]] telde tijdens de [[Devolutieoorlog]] 21.000 man, maar intussen slechts 15.000 man. Met Staatse, Britse en Duitse versterkingen was het toch in staat de Fransen terug te slaan, namelijk te [[Walcourt]] (augustus 1689). Een jaar later keerden de Fransen echter terug, en wonnen o.l.v. [[Frans van Montmorency (1628-1695)\|maarschalk Luxembourg]] te [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]] (juli 1690). Het gebrekkige inzicht van Lodewijk noopte hem ertoe de maarschalk naar de Palts te sturen, waarna het Franse offensief in de Nederlanden vastliep. De Fransen veroverden [[Geschiedenis van Bergen\|Bergen]] in de Spaanse Nederlanden maar niet [[Franse beschieting van Luik (1691)\|de stad Luik]] in het prinsbisdom Luik (1691).

Regel 115:		Regel 115:

	=== Frankrijk kent hongersnood en buit zijn zeges niet uit (1693-1695) ===		=== Frankrijk kent hongersnood en buit zijn zeges niet uit (1693-1695) ===
	[[Bestand:Bataille de La Marsaille, 4 octobre 1693.~~jpeg~~\|thumb\|Zuidoost-Frankrijk: Frankrijk wint de Slag bij [[Marsaglia]] (oktober 1693)]]		[[Bestand:Bataille de La Marsaille, 4 octobre 1693.jpg\|thumb\|Zuidoost-Frankrijk: Frankrijk wint de Slag bij [[Marsaglia]] (oktober 1693)]]
	[[Bestand:Die Belagerung von Namur 1695.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: de Liga slaat het beleg rond [[Namen (stad)\|Namen]] (augustus 1695)]]		[[Bestand:Die Belagerung von Namur 1695.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: de Liga slaat het beleg rond [[Namen (stad)\|Namen]] (augustus 1695)]]
	[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]		[[Bestand:Grand- Place BXL1695 -01.jpg\|thumb\|Zuidelijke Nederlanden: Lodewijk hoopt de geallieerde troepen rond Namen weg te lokken door een verschrikkelijk [[bombardement op Brussel]] (augustus 1695); desondanks valt Namen in september]]
	[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]		[[Bestand:Revolta de les Barretines i Guerra dels Nou Anys (en).jpg\|miniatuur\|Catalonië: aan het einde van de oorlog slaagt Frankrijk erin [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] te veroveren (1697)]]
	[[Bestand:Low Countries 1700.~~png~~\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]		[[Bestand:Low Countries 1700.jpg\|thumb\|Voor het eerst moest Frankrijk toegevingen doen in de Zuidelijke Nederlanden; op de [[Vrede van Utrecht (1713)\|bepalingen van Utrecht]] na was de huidige grens gevormd]]
	[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]		[[Bestand:France 1643 to 1715-fr.svg\|thumb\|Uitbreiding van Frankrijk van 1645 tot 1700 (buiten de [[kaki (kleur)\|kakigekleurde]] gebieden)]]
	Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.		Frankrijk versloeg Savoye en verpletterde de Spanjaarden bij [[Marsaglia]] in Piëmont (oktober 1693), maar ook dit succes werd niet uitgebuit. Want diezelfde Franse troepen vielen kort daarop via Zuid-Frankrijk Noordoost-Spanje binnen, wonnen daar te [[Torroella de Montgrí\|Torroella]] (mei 1694) en namen er [[Gerona (stad)\|Gerona]] in (juni 1694). Maar ze konden niet doorstoten tot in [[Barcelona (Spanje)\|Barcelona]] omdat daar een Brits-Staatse vloot verscheen. Evenals in de [[Zuidelijke Nederlanden]] en in [[Piëmont]] verzandde ook in [[Catalonië]] de oorlog in een patstelling. In Frankrijk en Noord-Italië mislukten de oogsten in 1693, zodat Frankrijk [[Grote hongersnood van 1693-1694\|hongersnood]] kende en twee miljoen hongerdoden, 10% van zijn bevolking, te betreuren had (1694). In Groot-Brittannië besliste het parlement onderwijl om jaarlijks te vergaderen en om de drie jaar parlementsverkiezingen te houden (december 1694). Het parlementarisme schoot er dieper wortel. De kloof tussen Lodewijk en Brittannië verbreedde. Frankrijk kon vanaf 1694 niet meer genoeg belasting heffen om zijn leger van 400.000 soldaten op peil te houden. Bovendien had Lodewijk zijn tekortkomingen, wel met een groot machtsgevoel en imponeringsvermogen, maar anderzijds zwak in lezen en schrijven. Hij profiteerde aanvankelijk nog van het intelligente beleid van [[kardinaal de Richelieu\|Richelieu]], [[Jules Mazarin\|Mazarin]], [[Lodewijk II van Bourbon-Condé\|Condé]], [[Henri de La Tour d’Auvergne (Turenne)\|Turenne]], maarschalk Luxembourg, [[Sébastien Le Prestre de Vauban\|Vauban]], [[Jean-Baptiste Colbert\|Colbert]] en [[François-Michel le Tellier\|Louvois]]. Later evenwel koos hij onderdanige middelmatigen, met de militaire en diplomatieke gevolgen van dien. Colbert en Condé ontvielen hem in 1683 en 1686, Louvois en Luxembourg in 1691 en 1695. Typisch voor het eigen tekortschieten van Lodewijk was dat hij de zeges bij [[Slag bij Fleurus (1690)\|Fleurus]], [[Slag bij Beachy Head\|Beachy Head]], [[Eerste Slag bij Neerwinden\|Neerwinden]] en [[Marsaglia]] telkens tenietdeed door verkeerde ingrepen achteraf. Dat was spijtig voor Frankrijk, want aan die reeks Franse overwinningen kwam nu een einde.