https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Nederlandse_OpstandNederlandse Opstand - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T02:38:50ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Nederlandse_Opstand&diff=24168&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-04-05T06:10:32Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>'''Nederlandse Opstand''' of '''Opstand''' zijn alternatieve benamingen voor de [[Tachtigjarige Oorlog]]. In de moderne geschiedschrijving zijn deze benamingen gebruikelijker{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} dan het bekendere begrip "Tachtigjarige Oorlog", die gewoonlijk gedateerd wordt van 1568 tot 1648. Als er door geschiedschrijvers die de voorkeur geven aan "(Nederlandse) Opstand" al een beginjaar wordt genoemd voor het conflict, dan is dat meestal vroeger dan 1568.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} Op zijn vroegst markeert de [[Beeldenstorm]] (1566) het begin van de Opstand.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} Tegen de jaren 1580 was de Opstand meer geëvolueerd naar een geregelde oorlog.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} De Opstand wordt ook wel gezien als de eerste fase, waarbij de periode na het [[Twaalfjarig Bestand]] dan de Tweede Oorlog is.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}}<br />
<br />
== Afbakening ==<br />
Vooral de beginjaren tussen 1568, het jaar van de [[slag bij Heiligerlee (1568)|Slag bij Heiligerlee]], en het jaar 1587, toen de [[Robert Dudley|graaf van Leicester]] vertrok, hadden vaak het karakter van een opstand zonder sterke centrale leiding.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} De [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] zochten vervolgens geen nieuwe landvoogd meer maar namen zelf de [[soevereiniteit]] op zich.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} Tijdens deze vroege fase zagen de guerrilla-strijders van de [[bosgeuzen]] en de [[watergeuzen]] zich financieel gesteund door de [[vreemdelingenkerken]] in [[koninkrijk Engeland|Engeland]] en [[Emden (Nedersaksen)|Emden]].<ref>{{aut|David Trim|Trim, D.}} (2005): 'Immigrants, the Indigenous Community and International Calvinism' in Goose, Nigel, and Lien Luu (eds) ''Immigrants in Tudor and early Stuart England'', Susex Academic Press, p. 211-212</ref> In 1589 woedde de meer geregelde onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje volop en waren de Staten al duidelijk aan de winnende hand.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}}<br />
<br />
== Opstand of (burger)oorlog? ==<br />
Door [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] is het verzet tegen de Spaanse koning Filips II getypeerd als een opstand. In 1572 berichtte [[Lodewijk van Nassau (1538-1574)|Lodewijk van Nassau]] aan de leider van de opstand, zijn broer [[Willem van Oranje|Willem]], dat de hertog van Alva ''zeer verbaasd is ... dat de steden zo in opstand komen'' (''les villes se revoltent ainsi'').{{bron?|Secundaire bron nodig. Zegt nog niks over periode vóór 1572.|2022|08|05}} In brieven, kronieken en dagboeken uit die tijd werd onder meer gesproken over verzet, ''verlaetinghe'' en afzwering van de landsheer.{{bron?|Relevantie?|2022|08|05}} Ook in de latere geschiedschrijving{{bron?|Volgens wie? Vanaf wanneer is deze "latere geschiedschrijving"? Betreft dat alleen Noord-Nederland of ook België en internationaal?|2022|08|05}} over deze periode werden de gebeurtenissen vanaf 1568 veelal aangeduid als De Opstand. In een studie uit 2004 sprak de geschiedkundige [[Arie van Deursen]] over de Opstand van 1572-1584.<ref>{{aut|Arie van Deursen|Deursen, A. Th. van}} (2006): ''De last van veel geluk. 1555-1702, de geschiedenis van Nederland'', Bakker, p. 71-115</ref> [[Jan Juliaan Woltjer]] sprak over de Opstand als zijnde een [[burgeroorlog]], zonder meer ''te vergelijken met de Franse burgeroorlogen.''<ref>{{aut|Jan Juliaan Woltjer|Woltjer, J.J.}} (1994): ''Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog. Over de Nederlandse Opstand 1555-1580'', Balans, p. 9</ref> De omschrijving als burgeroorlog legt meer de nadruk op de strijd tussen de katholieke Spaanse kant en de protestantse Staatse kant.{{bron?|Volgens wie? De Staatse kant was niet puur protestants.|2022|08|05}} In die zin was het ook een [[godsdienstoorlog]].{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}} Burgers en steden kozen, soms afwisselend, de kant van het verzet of de kant van de heerser.{{bron?|Volgens wie?|2022|08|05}}<br />
<br />
== Literatuur ==<br />
* {{aut|Femke Deen|Deen, F.}} (2015): ''Publiek debat en propaganda in Amsterdam tijdens de Nederlandse Opstand. Amsterdam 'Moorddam' 1566-1578'', Amsterdam University Press<br />
* {{aut|Graham Darby|Darby, G.}} (ed.) (2001): ''The origins and development of the Dutch revolt'', Routledge<br />
* {{aut|Jan Juliaan Woltjer|Woltjer, J.J.}} (1994): ''[https://www.dbnl.org/tekst/wolt014tuss01_01/index.php Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog. Over de Nederlandse Opstand, 1555-1580]''<br />
* {{aut|Woltjer, J.J.}} (1994): 'De middengroepen in de Opstand', in ''Spiegel historiael'', jrg. 29, nr. 11-12, p. 468-473, 512<br />
* {{aut|Alastair Duke|Duke, A.}} (1990): ''Reformation and revolt in the Low Countries'', The Hambledon Press<br />
* {{aut|Geoffrey Parker|Parker, G.}} (1985): ''The Dutch Revolt'' Penguin<br />
* {{aut|Pieter Geyl|Geyl, P.}} (1932): ''The revolt of the Netherlands, (1555-1609)'', Williams & Norgate<br />
* {{aut|Hugo de Groot (rechtsgeleerde)|Groot, H. de}} (1657): ''[[Kroniek van de Nederlandse Oorlog]]. De Opstand 1559-1588'', vertaling uit Latijn en nawoord: {{aut|Jan Waszink|Waszink, J.}} Uitgeverij Vantilt, Nijmegen, 2014<br />
<br />
== Noten ==<br />
{{References}}<br />
<br />
== Externe link ==<br />
* [http://www.dutchrevolt.leiden.edu/Pages/start.aspx Website over de Opstand (Universiteit Leiden)]<br />
<br />
{{Navigatie geschiedenis van de Lage Landen}}<br />
<br />
[[Categorie:Tachtigjarige Oorlog|Nederl]]<br />
[[Categorie:Opstand]]<br />
[[Categorie:Burgeroorlog]]<br />
[[Categorie:Godsdienstoorlog]]</div>Colani