Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T02:04:21Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Außerbach_134,_Gaschurn.jpg|miniatuur|Een typisch Montafonerhaus in [[Gaschurn]] ([[Vorarlberg]])]]
Het '''Montafonerhaus''' of '''Montafon huis''' is een huistype in de regio [[Montafon]] in [[Vorarlberg]] ([[Oostenrijk]]).<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.silberbergmontafon.at/montafoner-haus-und-montafoner-tisch/|titel=Montafoner Haus und Montafoner Tisch|bezochtdatum=2022-05-31|auteur=|datum=2022-05-29|werk=Silberberg GmbH Montafon|taal=de-DE}}</ref>

Het is gebouwd als een gemengde constructie van steen en hout. Het Montafonerhaus was een populair type huis van de 15e tot de 20e eeuw. Deze ruime gebouwen kenmerken tot op de dag van vandaag het landschap in de Montafon-vallei.<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.vorarlberg-chancenreich.at/aktuell/architektur-holz-und-lehmbau-mit-weltweiten-erfolgen/|titel=Architektur, Holz und Lehmbau mit weltweiten Erfolgen|bezochtdatum=2022-05-31|werk=Marke Vorarlberg|taal=de-DE}}</ref>

In heel Oostenrijk en het hele [[Alpen]]gebied is het Montafon het enige dal dat zo klein is dat het een eigen type huis heeft. De individuele huizen verschillen afhankelijk van de rijkdom van de bouwer, de locatie en de architecturale mode op het moment dat de schuur werd gebouwd.<ref name=":0" />

== Geschiedenis ==
In de [[Montafon]]-vallei ontwikkelden het Reto-Romaanse stenen huis (oorspronkelijk uit [[Graubünden]], [[Zwitserland]]) en het houten Walser huis (afkomstig uit [[Wallis (kanton)|Wallis]], Zwitserland) tot een eigen vorm van huis in een gemengde steen-hout constructie.<ref name=":2">{{Citeer web|url=https://www.digishelf.de/objekt/bsz407680497_2001_003/1/|titel=Montafoner Schriftenreihe 2001/003|bezochtdatum=2022-05-31|achternaam=Haas|voornaam=Friedl|datum=2001|werk=Montafoner Schriftenreihe 2001/003|taal=De}}</ref> Hout uit lokale bossen heeft altijd een centrale rol gespeeld bij de materiaalkeuze.<ref name=":1" /> De meeste Montafon huizen zijn tussen 1670 en 1960 gebouwd.<ref name=":0" />

Het Montafon is oorspronkelijk niet als dorpsstructuur ontworpen. In plaats daarvan bestond de vallei uit enkele boerderijnederzettingen. Deze zijn gemaakt op het moment dat het bos voor het eerst werd gekapt. Een bijzonder kenmerk van het Montafon is het ontbreken van heggen in het hele dal.<ref name=":0" />

== Ontwerp en constructie ==
Het Montafonerhaus is een zogenaamde ''Paarhof'' (paarboerderij). Dit betekent dat het huis en de stal of andere bijgebouwen (bijvoorbeeld voor opslag van apparatuur) gescheiden zijn.<ref name=":2" /> Daarentegen is het [[Bregenzerwälderhaus]] (een andere huistype in [[Vorarlberg]]) een ''Einhof'', wat betekent dat het huis en de stal beide onder één dak zijn.<ref name=":2" /><ref>{{Citeer web|url=https://www.mein-oesterreich.info/landschaften-orte/bregenzerwaldhaus.htm|titel=Mein Österreich – Das Bregenzerwaldhaus|bezochtdatum=2022-05-31|werk=www.mein-oesterreich.info}}</ref>

Functioneel gezien waren de Montafon huizen meestal meergeneratiewoningen die ook het [[Landbouw|agrarische]] deel integreerden.<ref name=":1" />

=== De typen Montafonerhaus ===
Er zijn twee basistypen, afhankelijk van waar de toegangsdeur zich bevindt: bij type I bevindt deze zich in de wand met uitzicht naar de vallei, bij type II is de ingang aan de wind beschutte zijde van de dakrand.<ref name=":2" /><gallery mode="nolines" widths="230">
Bestand:Montafon 157 Gortipohl fcm.jpg|Montafonerhaus, type I, in Gortipohl
Bestand:Montafonerhaus Partenen (1).jpg|Type I Montafonerhaus in Partenen ([[Gaschurn]])
Bestand:Montafon 159 Gortipohl fcm.jpg|Montafonerhaus, type II, in Gortipohl
Bestand:Montafon 164 St Gallenkirch fcm.jpg|Montafonerhaus, type II, in [[Sankt Gallenkirch|St. Gallenkirch]]
</gallery>

=== De inrichting van het Montafonerhaus ===
[[Bestand:Montafon_202_Gaschurn_Lukas-Tschofen-Stube_(fcm).jpg|miniatuur|229x229px|Groene tegelkachel in de Lukas-Tschofen-Stube in [[Gaschurn]]]]
Van buitenaf vormen de witgekalkte muren een duidelijk contrast met de zwart-bruine houten muren. Het platte dak is een sneeuwdak met een helling van 23 tot 25 graden en was oorspronkelijk een dakspaan. Een sneeuwdak helt zo zacht dat de sneeuw als warmte-isolatie op het dak blijft liggen en niet als een daklawine wegglijdt.<ref name=":0" /><ref name=":2" />

De muur met de toegangsdeur (meestal in de vorm van een ronde boog) en de kamers erachter (voorhuis en keuken) zijn van steen, de rest van het huis heeft houten wanden.<ref name=":2" />

Het huis wordt verwarmd door een centrale tegelkachel, die in de salon (''Stoba'') wordt aangevuld met een stenen bank, de zogenaamde ''Kuschbank'', doordrongen van de warme rook van de [[kachel]]. In de woonkamer staat meestal ook een zogenaamde ''Herrgottswinkel'' ([[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] aan het kruis in de hoek, rechts en links afbeeldingen van [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]] en Jozef) met een Montafoner tafel, hoekbank en stoelen. De woonkamer heeft vaak een [[Cassette (architectuur)|cassetteplafond]] en de wanden zijn voorzien van houten panelen.<ref name=":0" />

Aan de slechtweerkant van het Montafonerhaus ligt een plukje betimmerd vakwerk; het wordt vaak naar voren getrokken om tocht buiten te houden. Bij de ingang, op een beschutte zonnige plek, is vaak een rustplaats met een bankje, de zogenaamde ''Bsetzi''.<ref name=":2" />
[[Bestand:Montafon_195_Gaschurn_Lukas-Tschofen-Stube_(fcm).jpg|miniatuur|240x240px|Zithoek met hoekbank, twee stoelen en Montafon-tafel in de Lukas-Tschofen-Stube in [[Gaschurn]]]]

==== De Montafoner tafel ====
De Montafon-tafel was een typisch meubelstuk in een Montafonerhaus. Dit heeft een ingelegd achthoekig (4 gebroken hoeken) tafelblad met in het midden een [[leisteen]] ingelegd en staat op schuine pootjes. De leisteen werd gebruikt om hete potten neer te zetten en als schrijfbord voor het kaartspel ''Jassen''. De Montafon tafel bestaat uit een hoekbank, stoelen en een ''Herrgottswinkel'' boven de hoekbank met een kruis en twee votiefbeelden.<ref name=":0" />

Montafon-tafels zijn unieke stukken die vandaag de dag nog steeds, hoewel zelden, worden gemaakt door toegewijde timmerlieden. Lokale houtsoorten zoals peer, kersen, eiken, beuken, noten, iepen en esdoorns zijn tot 25 jaar opgeslagen en aan de lucht gedroogd voordat ze worden verwerkt. Er is meer dan 100 uur werk gestoken in elk van deze unieke stukken, waarvan de houtdecoraties door de klant zelf kunnen worden geselecteerd.<ref name=":0" />

=== Extra gebouwen ===
Vaak is er vlakbij het huis een kleine kruiden- en moestuin, die met een hek is beveiligd tegen vee en wild. De hooischuur, bijna volledig van hout gebouwd, ligt op 10 tot 20 m van het huis; beide vormen ze samen een zogenaamde ''Paarhof'' (stal en huis staan naast of tegen elkaar, in lawinegebieden ook achter elkaar). De schuur is meestal groter en meer blootgesteld dan het huis, zodat het huis meer beschut is tegen de wind en het hooi in de schuur kan blijven drogen met de wind.<ref name=":0" />

Er is vaak een ''Selch'' ([[Roodhuis|rookhuis]]) in de buurt, een kleine houten schuur om te roken.<ref name=":2" />

== Fotogalerij ==
<gallery mode="nolines" widths="300">
Bestand:Gargellen altes Haus 1.jpg|Montafonerhaus in het Gargellen gebergte
Bestand:Agathweg 6a Vandans.jpg|Type I Montafonerhaus in [[Vandans]]
Bestand:Montafon 142 Gortipohl Haus 19 fcm.jpg|Entree van een Montafonerhaus in Gortipohl
Bestand:Montafonerhaus.png|Montafonerhaus in 2006
Bestand:Montafon 163 St Gallenkirch fcm.jpg|Montafonerhaus in [[Sankt Gallenkirch|St. Gallenkirch]]
Bestand:Montafon 156 Gortipohl fcm.jpg|Montafonerhaus in Gortipohl
</gallery>

== Zie ook ==

* [[Bregenzerwälderhaus]]
* [[Boerderij]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Woning]]
[[Categorie:Boerderij]]
[[Categorie:Landbouwbouwwerk]]
[[Categorie:Landbouwbedrijf]]
[[Categorie:Huisvesting]]
[[Categorie:Architectuur in Oostenrijk]]

Montafonerhaus - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"