Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Cisterciënzers in habijt en scapulier.]] [[Sofonisba Anguissola (1556)]] Een '''monnik''' is iemand die vanuit religieuze overtuiging afziet van het stichten van een gezin en die voor een speciale, monastieke levensinvulling kiest. Het woord ''monnik'' komt van het Griekse {{Polytonic|μοναχος}} (''{{lang|grc-L...'

2024-12-14T11:48:27Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|[[Cisterciënzers in habijt en scapulier.]] thumb|[[Sofonisba Anguissola (1556)]] Een '''monnik''' is iemand die vanuit religieuze overtuiging afziet van het stichten van een gezin en die voor een speciale, monastieke levensinvulling kiest. Het woord ''monnik'' komt van het Griekse {{Polytonic|μοναχος}} (''{{lang|grc-L...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Cistersian priests in Szczyrzyc monastery.jpg|thumb|[[Cisterciënzers]] in [[habijt]] en [[scapulier]].]]
[[File:Sofonisba_-_portrait_of_a_monk_c._1556.jpg|thumb|[[Sofonisba Anguissola]] (1556)]]

Een '''monnik''' is iemand die vanuit [[religie]]uze overtuiging afziet van het stichten van een gezin en die voor een speciale, [[monastiek]]e levensinvulling kiest. Het woord ''monnik'' komt van het [[Grieks]]e {{Polytonic|μοναχος}} (''{{lang|grc-Latn|monachos}}''), dat 'eenzaam' betekent, en het woord {{Polytonic|μονος}} (''{{lang|grc-Latn|monos}}''), dat 'alleen' betekent. De term '''monachisme''' is de wetenschappelijke benaming voor het monnikenwezen of monnikendom in het algemeen.

Er zijn monniken, [[Heremiet (monnik)|heremiet of kluizenaar]] genoemd, die helemaal alleen in meestal een eenvoudig huisje of soms zelfs [[grot]] in een afgelegen gebied wonen waar ze een speciale dagindeling hebben die helemaal gewijd is aan oefening in en beoefening van hun religie. De meeste monniken wonen echter als [[cenobiet]]en bij elkaar in een [[klooster (gebouw)|klooster]] of [[abdij]] waar ze evenals de solitair levende kluizenaars een op [[gebed]], [[ritueel|godsdienstige riten]] en [[meditatie|geestelijke oefeningen]] gericht leven leiden. Er bestaan echter ook tradities waarbij de monniken niet bij elkaar wonen maar een actief bestaan in de samenleving hebben. Vaak zijn deze werkzaam in gezondheidszorg, maatschappelijk werk of onderwijs.

Veel ziekenhuizen zijn gesticht door nonnen of monniken. Vandaag de dag worden [[verpleegkundige]]n in Nederland nog vaak 'zuster' of 'broeder' genoemd: een verwijzing naar deze vroegere tijden.

== Inleiding ==
Het leven van een monnik is een leven waarin men onder andere streeft naar de beleving van [[mystiek]]e ervaringen in de vorm van diepe meditatieve staten (zoals [[dhyana]]s), spirituele realisaties (zoals [[Nirwana]] of [[moksha]]), of een vereniging met [[God (algemeen)|God]] of goden. De weg van de [[meditatie]] speelt vaak een belangrijke rol in de levensstijl van een monnik. Bij de kloostermonniken is de rust en regelmaat van het kloosterleven uitermate geschikt voor [[contemplatie]] en [[meditatie]]. Ook veel leken (niet-kloosterlingen) bezoeken kloosters voor de rust die daar ervaren kan worden.

De levensstijl van monniken bevat meestal diverse vormen van [[ascese]]: het zo veel mogelijk beperken van mentale en lichamelijke genietingen en het overstijgen van de eigen lichamelijke begrenzingen, om zo te trachten de belemmeringen voor grotere geestelijke groei weg te nemen.

=== Vrouwen ===
De aanduiding voor een vrouwelijke monnik is [[Slotzuster|moniaal]] of [[zuster (religie)|non]]. Tegenwoordig is de term '''zuster''' meer gebruikelijk. Vele religies kennen monniken en zusters. Voorbeelden zijn het [[boeddhisme]], het [[christendom]], het [[hindoeïsme]] en de [[islam]].

Het onderscheid tussen monialen en zusters wordt gemaakt om vrouwelijke [[contemplatie]]ve religieuzen te onderscheiden van zogeheten "actieve" religieuzen. Monialen zijn slotzusters die strikt binnen een klooster verblijven en zich zo houden aan een vorm van afsluiting van de buitenwereld. Actieve religieuzen zijn ook ''in de wereld'' actief, buiten de muren van hun klooster of convent.

Een in eenzame afzondering levend religieus persoon wordt wel [[Heremiet (monnik)|heremiet]] of [[yogi]] genoemd.

De kleding van een monnik noemt men een '[[habijt]]'; het is een lange tuniek, waarover meestal ook nog een [[scapulier]] wordt gedragen. Monniken noemen hun eigen kleding nooit 'pij'; dit is een woord dat vooral door buitenstaanders wordt gebezigd.

== Boeddhisme ==
[[Bestand:Buddhist child 01.jpg|thumb|Kleine monnik (samanera) op [[aalmoes]]ronde in [[Thailand]]]]
De gemeenschap van [[boeddhisme|boeddhistische]] [[bhikkhu|monniken]] en [[bhikkhuni|nonnen]] wordt de [[Sangha (boeddhisme)|Sangha]] genoemd. Monniken hebben een centrale functie in het boeddhistische openbare religieuze leven, wat verklaarbaar is door het feit dat er in het boeddhisme geen priesters zijn. Er zijn hierdoor relatief veel monniken in het boeddhisme. In Thailand alleen al zijn er zo'n 200.000 monniken, een aantal dat jaarlijks groeit tot 300.000 in de periode tussen juli en oktober, wanneer veel Thaise mannen het monnikschap tijdelijk op zich nemen. Er zijn ook boeddhisten die, nadat zijn of haar actieve gezinsleven en maatschappelijk leven zijn afgesloten, op latere leeftijd voorgoed monnik of non worden.

=== Redenen om monnik te worden ===
In het boeddhisme wordt het kunnen loslaten van aspecten van de wereld als een goed en belangrijk element gezien van het spirituele leven. Het belangrijkste doel van het monnikenleven is het behalen van het [[Nirwana|Nirvana]]: de uitdoving van verlangen, haat en verwarring.

De Boeddha zei over monnik Ratthapala dat hij met maximale overtuiging monnik werd. Ratthapala zei tegen Koning Koravya dat hij monnik werd omdat de wereld <ref>[http://www.suttas.net/suttas/majjhima-nikaya/mn82-ratthapala-sutta.php#4dhamma Ratthapala Sutta], Majjhima Nikaya</ref> :
# onstabiel is: mensen worden oud en verliezen hun kracht.
# zonder beschermer is: pijnlijke gevoelens moet men helemaal zelf ervaren.
# zonder eigendom is: men moet alle bezittingen achterlaten wanneer men dood gaat.
# ontoereikend is: het kan de menselijke verlangens nooit compleet vervullen.
In sommige [[Theravada (boeddhisme)|Theravada]] boeddhistische landen is het gebruikelijk dat iedere man een tijdje als monnik leeft, vooral als ze nog geen gezin of andere maatschappelijke verplichtingen hebben. Wanneer een man aldus een periode als monnik geleefd heeft, wordt hij als meer volwassen dan voorheen beschouwd.

=== Soorten monniken en nonnen ===
Over het algemeen bestaan er in het boeddhisme de volgende soorten monniken en nonnen:
* [[Bhikkhu]] ([[Pali (taal)|Pali]]; [[Sanskriet]]: bhiksu): een boeddhistische monnik, volgt de [[patimokkha]] en de [[vinaya]] voor bhikkhus.
* [[Samanera]] (Pali): een mannelijke [[novice]], volgt de [[Tien Voorschriften]]. Minderjarigen (jonger dan 20) kunnen alleen samanera worden, geen bhikkhu.
* [[Bhikkhuni]] (Pali; Sanskriet: bhiksuni): non of zuster, volgt de [[patimokkha]] en de [[vinaya]] voor bhikkhunis.
* [[Samaneri]] (Pali): een vrouwelijke novice, volgt de Tien Voorschriften. Minderjarigen (jonger dan 20) kunnen alleen samaneri worden, geen bhikkhuni
Hierbuiten bestaat er ook een soort (tijdelijke) ordinantie voor leken, die [[anagarika]] (Pali) heet. Deze traditie bestond ook al in de tijd van de [[Gautama Boeddha|Boeddha]] en een dergelijke vorm bestaat in meerdere landen. Een anagarika is traditioneel gezien een in het wit geklede (mannelijke of vrouwelijke) leek die in een klooster woont en de [[Acht Voorschriften]] volgt. Soms is een anagarika een [[postulant]] en dan is het slechts een tijdelijke (introductie) fase tot het monastisch leven. Het is echter ook mogelijk om anagarika te zijn gedurende het hele leven, of slechts voor een kortere tijd, zonder bhikkhu te willen worden.

In sommige landen bestaan niet alle soorten monniken en nonnen. Soms werd wel het boeddhisme geïntroduceerd in een land, maar gingen er geen monniken naar dat land toe. Voorbeelden hiervan zijn [[Japan]] (waar de originele boeddhistische monastische vorm nooit is geïntroduceerd), en [[Tibet (gebied)|Tibet]] (waar nooit bhikkhunis geweest zijn).

Het dragen van een monnikenkleed is het symbool van het achterlaten van het normale wereldse leven. Boeddhistische monniken worden daarom geacht altijd dit kleed te dragen, ook wanneer zij zich buiten een klooster bevinden.

=== Mahayana ===
In het [[Mahayana]]-boeddhisme zijn er [[bhikkhu]]s en [[bhikkhuni]]s, en [[samanera]]s en [[samaneri]]s.

De tradities van [[bhikkhuni]]s in [[Volksrepubliek China|China]] en [[Taiwan]] en [[Zuid-Korea]] zijn de enige overgebleven tradities van [[bhikkhuni]]s ter wereld. Deze tradities gaan terug tot de tijd van de [[Gautama Boeddha|Boeddha]] en zijn vanuit [[India]] en [[Sri Lanka]] in China, Taiwan en Zuid-Korea terechtgekomen.

==== Zen ====
In de grotere [[Zen]]-kloosters in [[Japan]] is er een strenge hiërarchie ingesteld, die onderscheid maakt tussen beginnelingen en gevorderden. De zen monniken besteden een significant gedeelte van hun (zeer gestructureerde) dag over het algemeen aan ''[[zazen]]'', een vorm van [[meditatie]].

De Zen-traditie kent overigens geen bhikkhus en bhikkunis en geen [[vinaya]] en [[patimokkha]]; deze traditie is niet samen met de rest van het [[boeddhisme]] vanuit [[Chinees Keizerrijk|China]] in [[Japan]] beland. Japan heeft een eigen traditie van monniken, waarin de monniken tegenwoordig vaak meer een soort [[priester]] zijn, daar zij geen consistent monnikenleven leiden. Zij zijn vaak getrouwd met een vrouw, hebben kinderen, beschikken over alle luxe en de [[tempel]] is vaak hun persoonlijke bezit, een erfenis van hun vader die ook monnik was. De grotere Zen-kloosters zijn echter zeer strikt, maar monniken brengen vaak slechts een aantal jaren in deze striktere kloosters door, waarna zij terugkeren naar hun eigen tempeltje.

Deze 'laksere' traditie is nog niet zo oud; zij werd zo'n honderd jaar geleden per [[keizer]]lijk besluit ingevoerd; de keizer beval in dit besluit de monniken te trouwen. Niet alle monniken deden dit echter.

=== Theravada ===
[[Bestand:Burmese monniken.jpg|thumb|Monniken in [[Myanmar]] (Birma)]]
Het [[Theravada (boeddhisme)|theravada]] is de boeddhistische traditie die onder andere in [[Sri Lanka]], [[Thailand]] en [[Myanmar]] gepraktiseerd wordt. De monniken in de theravadatraditie zijn bhikkhu's, samanera's, bhikkhuni's en samaneri's. Sinds eind 20e eeuw zijn er weer bhikkhuni's in het theravada, nadat deze traditie in het theravada 800 jaar lang uitgestorven was. Deze nieuwe bhikkhuni's hebben hun ordinantie in het [[Mahayana]] behaald, maar volgen zelf het theravada. Over het algemeen gesproken is de ordinantie tot bhikkhuni echter in veel traditionele theravadalanden controversieel en worden de bhikkhuni's niet altijd erkent.

Buiten deze vier basisvormen van het monastisch leven in het boeddhisme bestaan er nog een aantal soorten van ordinantie die alleen in het theravada bestaan:

* [[Siladhara]] (Pali): feitelijk een samaneri, echter volgt deze naast de [[Tien Voorschriften]] ook de extra regels en gebruiken van de Orde van Siladhara's van Amaravati Buddhist Monastery en gerelateerde kloosters. Deze orde bestaat sinds 1979. De extra regels en gebruiken zijn gebaseerd op de voorschriften voor de bhikkhuni's, maar zijn minder in aantal en ook minder streng.
* [[Mae Chii]]s ([[Thai (taal)|Thai]]): benaming voor vrouwelijke [[anagarikas]] in Thailand.
* [[Pah-Kauw]] ([[Thai (taal)|Thai]]): benaming voor mannelijke [[anagarikas]] in Thailand.
In de theravadatraditie dragen [[bhikkhu]] en samanera's oranjebruine ([[Thailand]] en [[Sri Lanka]]) of bordeauxrode ([[Myanmar]] en [[Sri Lanka]]) [[habijt|habijten]] en scheren ze het hoofd kaal. Samaneri's in Myanmar dragen een roze gewaad, terwijl bhikkhuni's, siladhara's en samaneri's in overige landen veelal een donkerrood/bruin gewaad dragen. In [[Myanmar]] dragen samaneri's roze kledij. [[Mae Chii]]s dragen witte kledij.

Monniken en nonnen kunnen verder vrijwillig de [[Dhutanga]] Vatta ondernemen, een verzameling van 13 licht-ascetische praktijken. Een bhikkhu die geen vaste verblijfplaats heeft en rondzwerft, heet in Thailand een [[Toedong-monnik]] ([[Thai (taal)|Thai]]: Phra Toedong). Het woord 'toedong' is afgeleid van het [[Pali (taal)|Pali]] Dhutanga.

=== Tibetaans boeddhisme ===
{{Zie ook|[[Tibetaans klooster]]}}

In het Tibetaans boeddhisme zijn er [[bhikkhu]]'s, [[samanera]]'s en [[samaneri]]'s. Tibet heeft nooit een traditie van [[bhikkhuni]]'s gekend. Een [[Lama (geestelijke)|lama]] kan een monnik zijn, maar dat hoeft niet.

== Christendom ==
Zie: [[monnik (christendom)]].

== Hindoeïsme ==
In het [[hindoeïsme]] variëren de monastieke tradities al naargelang de sekte. De termen [[sadhoe]] en [[sannyasin]] zijn de meer algemene termen waarmee monniken, hermieten en asceten worden aangeduid en deze gaan meestal gekleed in saffraan gekleurde gewaden. Historisch stond het monastieke pad meestal slechts open voor mannen, maar tegenwoordig accepteren sommige tradities ook wel nonnen.

De [[Vaishnavisme|Vaishnava]] monniken scheren hun hoofd op een klein plukje haar na, terwijl de [[Shaivisme|Shaiva]] monniken in de meeste tradities hun haar en baard juist nooit afknippen.

De geloften van een ''Sadu'' verbieden meestal:

* het bezit van persoonlijke eigendommen, behalve een kom, een kop, twee sets kleding en medische hulpstukken zoals een bril.
* het hebben van contact met, het kijken naar of het zelfs maar denken aan of het zich ophouden in de buurt van een vrouw.
* eten uit genoegen.
* het bezitten of zelfs maar aanraken van geld of waardevolle zaken op welke manier en in welke vorm dan ook.
* persoonlijke relaties onderhouden.

=== Ananda Marga ===
[[Bestand:Guj 04.jpg|thumb|Acharya met opgebonden kledij aan het werk na een aardbeving]]

[[Ananda Marga]] kent zowel [[celibaat|celibatair]] levende monniken en zusters ([[Acharya (hindoeïsme)|acharya]]'s) als gehuwde acharya's. De ongehuwde acharya's dragen donkeroranje kledij, waarbij de monniken een tulband dragen en de zusters een kap en worden aangesproken als ''dada'' (oudere broer) of ''didi'' (oudere zus). Ze leven nooit in kloosters bij elkaar, maar volgen wel een hele serie monastieke leefregels (deels parallel aan die uit het boeddhisme) en leven een actief en dienstbaar bestaan te midden van de samenleving.

Zo moeten de monniken bijvoorbeeld hun hoofdhaar en baard tot een bepaalde voorgeschreven minimale lengte laten groeien en mogen ze slechts zeer beperkt bezittingen hebben (twee sets kleding, één paar schoenen, etc.). De monniken en zusters volgen ongeveer dezelfde spirituele leefstijl als de "gewone" [[sadhaka]]'s, maar [[meditatie|mediteren]] bijvoorbeeld vaker, [[vasten]] vaker en hebben meer van dergelijke extra voorschriften en disciplines.

Naast hun vrijwilligerswerk voor de samenleving zoals het stichten van scholen, tehuizen, meditatiecentra en het organiseren van noodhulp, hebben de acharya's ook specifieke taken binnen de ''samgha'' (letterlijk 'samen gaan', vereniging), zoals het leiden van huwelijksceremonies, naamgeefceremonies, begrafenis- en crematieceremonies en het leiden van spirituele retraites en wekelijkse groepsmeditaties. Daarnaast geven ze de verschillende individuele meditatielessen aan de "gewone" [[sadhaka]]'s en kunnen ze hen specifieke [[yoga]] [[asana]]'s voorschrijven.

== Islam ==
Ook in de [[islam]] kent men een traditie van monniken; de [[soefisme|soefitraditie]]. De monniken van deze traditie worden soefis genoemd. Beginnelingen op het soefi pad heten [[derwisj]]. De derwisjen geloven dat liefde een projectie is van de essentie van God op het universum. Veel van de derwisjen zijn [[ascese|ascetische]] bedelmonniken die een gelofte van armoede hebben afgelegd, andere werken in gewone beroepen. Zo zijn de Egyptische [[Qadirieten]] vissers.

Er zijn ook verscheidene dervisj broederschappen die teruggaan op verschillende islamitische heiligen en leraren, zoals [[Ali ibn Aboe Talib|Imam Ali]] en [[Aboe Bakr]]. Zij leven in een monastieke omgeving, ongeveer zoals de christelijke kloosterbroederschappen. Verscheidene sekten en subsekten zijn zo in de loop der eeuwen ontstaan en weer verdwenen.

Het "werveldansen", dat beoefend wordt door de [[Jalal ad-Din Rumi|Mevlana]] sekte in Turkije, is een van de fysieke methoden om te trachten een spirituele extase (''majdhb'') en contact met God te bewerkstelligen. [[Rifgieten]], ook wel bekendstaand als de huilende derwisjen, snijden zichzelf met messen, pakken roodgloeiende ijzers vast en eten hete kolen of levende slangen al naargelang hun subsekte. Andere groepen waaronder de [[Bektashieten]] en de [[Senussi]] zijn meer orthodox in hun geloof. Weer andere broederschappen en subgroepen zingen verzen uit de [[Koran]], spelen op drums of dansen in groepen, al naargelang hun specifieke traditie. Iedere broederschap heeft zijn eigen kledij en wijze van toelating en initiatie, die erg streng kan zijn.

== Jaïnisme ==
In het [[jaïnisme]] heten monniken [[Digambar]]as. Deze monniken 'kleden' zich met lucht, wat er in de praktijk op neerkomt dat ze geen stoffen kleding dragen: ze zijn naakt. <span class="mwt-editable mwt-comment" id="R1734205366765" " draggable="false" contenteditable="true">Als dit tot verhitte discussie leidt: zie het fotomateriaal in bijvoorbeeld Rudi Jansma: ''Jainisme. Een introductie'', Deventer 2005, {{ISBN|978-90-202-8356-3}}. Bessel Ze wijden hun leven aan het uitputten van hun [[Karma]]. Soms gebruiken ze een bezem om de grond schoon te vegen van kleine diertjes, zodat ze deze niet per ongeluk dood zullen trappen.

== Externe links ==
=== Boeddhisme ===
* [http://www.suttas.net/suttas/khuddaka-nikaya/dhammapada/25-bhikkhuvagga.php De Monnik] Versen van de Boeddha over monniken.
* [https://web.archive.org/web/20110920155759/http://www.amaravati.org/abm/english/nun.html Amaravati Buddhist Monastery] heeft meer informatie over de Orde van Siladharas.

=== Christendom ===
* [http://www.kerknet.be/kerkinvlaanderen/content.php?ID=150 Religieuzen in België]
* [http://www.knr.nl Konferentie Nederlandse Religieuzen]
{{Appendix}}

[[Categorie:Geestelijk ambt]][[Categorie:Klooster]]

Monnik - Bewerkingsoverzicht