https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=MolleboonMolleboon - Bewerkingsoverzicht2026-04-22T10:01:25ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Molleboon&diff=178550&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-12-08T09:35:33Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Taxobox<br />
| type = plant<br />
| naam = Molleboon<br />
| afbeelding = Grunneger mollenonen on a plate (2018).jpg<br />
| afbeeldingtekst = <br />
| rijk = [[Planten|''Plantae'']] (Planten)<br />
| stam = ''[[Embryophyta]]'' (Landplanten)<br />
| klasse = ''[[Spermatopsida]]'' (Zaadplanten)<br />
| clade1 = [[Bedektzadigen]]<br />
| clade2 = [['nieuwe' Tweezaadlobbigen]]<br />
| clade4 = [[Fabiden]]<br />
| orde = ''[[Fabales]]''<br />
| familie = ''[[Leguminosae]]'' (Vlinderbloemenfamilie)<br />
| onderfamilie = ''[[Papilionoideae]]''<br />
| geslacht = ''[[Vicia]]'' (Wikke)<br />
| soort = ''Vicia faba'' tuinboon<br />
| taxon = [[Ondersoort]]<br />
| w-naam = ''Vicia faba'' subsp. ''equina''<br />
| auteur = Pert.<br />
| datum = <br />
}}<br />
De '''molleboon''', eerder '''molboon''' of '''moltboon''' genoemd, is een geroosterde [[paardenboon]] (''Vicia faba'' L. subsp. ''equinae'', een ondersoort van de [[veldboon]]) en staat in Nederland bekend als een typisch [[Groningen (stad)|Groningse]] lekkernij. De bonen worden eerst 36 uur te weken gelegd, waarna ontkiemde bonen worden gedroogd en geroosterd of gebakken. Ook de kleinere [[duivenboon]] (''Vicia faba'' subsp. ''minor'') werd hiervoor wel gebruikt.<br />
<br />
Mollebonen hebben een licht zoete smaak en worden gezouten. Ze vormden in de 19e en 20e eeuw een bekende [[snack]], die vaak aan kinderen werd uitgedeeld. Bij het bierdrinken werden eveneens mollebonen gegeten. Herbergiers tracteerden hun gasten om de drankconsumptie te stimuleren. Mollebonen werden ook naar andere gewesten uitgevoerd, waar ze als lekkernij golden. De taalkundige [[Johan Winkler (dialectoloog)|Johan Winkler]] noemde ze daarentegen "een droge, weinig smakelijke en moeielijk verteerbare snoeperij".<ref name=":0">Johan Winkler, ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSFUBA02:000009003:00069 Studiën in Nederlandsche namenkunde]'', Haarlem 1900, p. 56.</ref><br />
<br />
Paardenbonen speelden al sinds de terpentijd een belangrijke rol in de landbouw op de Groninger klei. De kroniek van Wittewierum vermeldt dat ze in 1273 naar Denemarken werden uitgevoerd. Ze werden door mensen en dieren gegeten en in de 17e ,18e en 19e eeuw verwerkt in het goedkoopste soort brood, dat ook aan paarden werd gevoerd. Gedroogde en gekookte paardenbonen golden als armeluiseten, met name in de vorm van ''bonenklont'' (stampot paardenbonen). Er werden verschillende variëteten geteeld, waarvan de ene zich beter leende voor mollebonen dan de andere.<br />
<br />
De oudste verwijzingen naar mollebonen dateren uit het begin van de 19e eeuw (1822: ''molboonen'', 1835: ''Groninger moutboonen''), al schijnen ze al eerder bekend te zijn geweest. Ze waren ook in [[Oost-Friesland]] bekend. Mollebonen werden na de Tweede Wereldoorlog verdrongen door nieuwe snacks als de pinda. De benodigde werd lange tijd niet meer gebouwd. Sinds de jaren negentig neemt de belangstelling echter weer toe.<br />
<br />
Geroosterde bonen worden ook in andere delen van de wereld gegeten, onder andere in Indonesië, China,<ref>http://twosuitcasesandatinpot.com/chinese-snacking-a-hazardous-excercise/#</ref> Centraal Azië, Nepal en Peru. In Japan staan ze bekend als ''ikarimame''. In Zuid-Oost Azië worden geroosterde erwten als snack gegeten, in het Midden-Oosten geroosterde kikkererwten. Geroosterde [[pinda|pinda's]] (eveneens een peulvrucht) stammen uit Zuid-Amerika, maar zijn sinds het einde van de 19e eeuw wereldwijd bekend geraakt. Een verwant product is gepofte maïs of [[Popcorn (voedsel)|popcorn]].<br />
<br />
== Naam ==<br />
De naam molleboon is waarschijnlijk afgeleid van het woord ''moltboon'', Nederlands "moutboon", waarmee het ontkiemde product wordt bedoeld. Ook in de bierbrouwerij laat men het vochtig gemaakte graan eerst ontkiemen, waarna het product in ovens wordt gedroogd, zodat [[mout]] ontstaat dat zich tot bier en andere producten laat verwerken. Mout van gekiemde bonen wordt al genoemd in de Groningse stadsresoluties van 1622.<br />
<br />
Een alternatieve verklaring verwijst naar de halfronde pan (''mol'' of ''molle'') die volgens sommige berichten voor het roosteren werd gebruikt. Etymologisch gaat het in het laatste geval vermoedelijk om een ander woord: Gronings ''mol(le)'', Nederlands ''mouw of moel'', dat is een uitgehold en houten melk- of botervat.<ref>Gronings ''mol, molle, bottermolle, melkmol'', is een langwerpige, uitgeholde bak, waarin men melk te roomen zet (Ommelanden) of de boter kneedt (Oldambt). Mogelijk werden de bonen in zo'n bak te weken gelegd. Helmer Molema, '[https://www.dbnl.org/tekst/_taa001taal05_01/_taa001taal05_01_0017.php Nederduitsche spreekwoorden]', in: ''De Taalgids'' 5 (1963), p. 173. Vgl. P.A.F. van Veen en N. van der Sijs, ''Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden'', 2e druk, Utrecht/Antwerpen 1997, [https://etymologiebank.nl/trefwoord/moel trefwoord moel (kneetrog)]. ''Woordenboek der Friese taal'', [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?wdb=WFT&actie=article&uitvoer=HTML&id=65149 trefwoord moud]. ''Woordenboek der Nederlanndsche Taal'', [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M040219 trefwoord mouw<sup>II</sup>]. [https://web.archive.org/web/20250614160139/https://www.dbnl.org/tekst/_taa001taal05_01/_taa001taal05_01_0017.php Gearchiveerd] op 14 juni 2025.</ref><br />
<br />
== Roosteren ==<br />
Voor het roosteren van mollebonen is een temperatuur van ongeveer 170 °C nodig, een lagere temperatuur dan bijvoorbeeld voor broodbakken. Fabrikanten van mollebonen roosterden dikwijls ook pinda's.<br />
<br />
Het roosteren kon vroeger op meerdere manieren gebeuren:<br />
*In een bakkersoven: de bakker plaatste de bonen, nadat het broodbakken was voltooid, op een bakplaat in de hete oven. <br />
*In een ''mol'' of ''molle,'' een halfronde ijzeren steelpan die lijkt op een [[wok]]. Ook in Indonesië werd van oudsher een [[wok]] of [[Wok|wadjan]] gebruikt voor het roosteren van pinda's, bonen en maïs. Op grond daarvan wordt wel eens beweerd dat het recept voor mollebonen uit voormalig [[Nederlands-Indië]] zou komen.<br />
*In een koffiebrander. De mollebonen werden dan, zoals dat in Groningen heette, ''gepiipt''.<ref name=":0" /><br />
<br />
== Stadjers ==<br />
De [[stadjer]]s (inwoners van de stad Groningen) worden ook wel 'mollebonen' genoemd. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de gewoonte om de zgn. 'keuzeheren' met behulp van bonen te kiezen. Jaarlijks moesten de vertegenwoordigers van de [[kluft]]en (stadswijken) blindelings een boon uit een zakje halen. Wie een witte boon pakte, mocht dat jaar optreden als kiesman voor de leden van het stadsbestuur; een zwarte boon was een niet. Het [[Groninger Museum]] heeft nog enkele in [[aardewerk]] nagemaakte bonen.<br />
<br />
== Verkoop ==<br />
Tegenwoordig worden mollebomen vooral in Groningen (stad en land) weer meer verkocht, onder andere bij lokale slagers of notenwinkels en bij de Groningse [[Vereniging voor Vreemdelingenverkeer|VVV's]]. Ook bij de winkel van [[Het Groninger Landschap]] en bij enkele Groninger [[Borg (opstal)|borgen]] worden ze nog verkocht, passend bij de entourage van de borg. Ook zijn ze verkrijgbaar in het Vestingstadje [[Bourtange]] en in het [[Nederlands Openluchtmuseum]] te Arnhem.<br />
Het openlucht museum " Het Hogeland" in Groningen verkoopt niet alleen de Molleboon maar vertelt ook het verhaal van het Groninger platteland.<br />
<br />
== Verwante producten ==<br />
Geroosterde bonen worden vanouds gegeten op het [[Diengplateau]] in de buurt van [[Wonosobo (Reban)|Wonosobo]] ([[Midden-Java]]), waar ze worden aangeprezen als een typisch plaatselijk lekkernij. <br />
<br />
== Externe links ==<br />
* {{Citeer web |url=https://www.levenderfgoedgroningen.nl/alle-verhalen/de-molleboon-een-onverklaarbaar-tussendoortje |titel=De molleboon: een onverklaarbaar tussendoortje |auteur=Patricia Ottay |werk=Levend Erfgoed Groningen |uitgever= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240517103926/https://www.levenderfgoedgroningen.nl/alle-verhalen/de-molleboon-een-onverklaarbaar-tussendoortje |archiefdatum=2024-05-17}}<br />
* {{Citeer web |url=https://groninganus.wordpress.com/2014/05/03/wat-zijn-mollebonen/ |titel=Wat zijn mollebonen? |datum=3 mei 2014 |werk=Groninganus |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240517103923/https://groninganus.wordpress.com/2014/05/03/wat-zijn-mollebonen/ |archiefdatum=2024-05-17}}<br />
* {{Citeer web |url=https://vervening.blogspot.com/2015/09/mollebonen-bie-touvaal-ontdekt.html |titel=Mollebonen bie touvaal ontdekt?. |datum=3 september 2015 |werk=vervener.blogspot.nl|auteur=Henk Scholte |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250614160105/https://vervening.blogspot.com/2015/09/mollebonen-bie-touvaal-ontdekt.html |archiefdatum=2025-06-14}}<br />
* {{Citeer web |url=https://sannemeijeronderweg.nl/grunnegs-toentje-3-de-molleboon/ |titel=De molleboon |auteur=Sanne Meijer |datum=13 februari 2023 |werk=Sanne Meijer Onderweg: Mien toentje |uitgever= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250614160214/https://sannemeijeronderweg.nl/grunnegs-toentje-3-de-molleboon/ |archiefdatum=2025-06-14}}<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Cultuur in Groningen (stad)]]<br />
[[Categorie:Nederlands gerecht]]<br />
[[Categorie:Bijnaam]]<br />
[[Categorie:Locofaulisme]]<br />
[[Categorie:Snack]]</div>Colani