Colani: /* Leven en werkzaamheden */

2024-07-30T12:19:08Z

Leven en werkzaamheden

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon
| naam = Mien Ruys
| afbeelding = Mien-Ruys-01.jpg
| onderschrift = Mien Ruys
| volledigenaam = Wilhelmina Jacoba Moussault-Ruys
| bijnaam = 'Bielzen Mien'
| geboorteplaats = [[Dedemsvaart (plaats)|Dedemsvaart]]
| geboortedatum = [[12 april]] [[1904]]
| sterfplaats = Dedemsvaart
| sterfdatum = [[9 januari]] [[1999]]
| nationaliteit = [[Nederland]]se
| beroep = [[Tuin- en landschapsarchitect|tuinarchitect]]
| bekendvan = [[Tuinen van Mien Ruys]]
| religie =
| politiek = communisme
| website =
| handtekening =
| portaal =
}}
[[Bestand:Mien_Ruys_aan_het_werk-01.jpg|thumb|left|Mien Ruys aan het werk]]

'''Wilhelmina Jacoba ("Mien") Ruys''' ([[Dedemsvaart (plaats)|Dedemsvaart]], [[12 april]] [[1904]] - aldaar, [[9 januari]] [[1999]]) was een Nederlands [[Tuin- en landschapsarchitect|tuinarchitect]], die internationale bekendheid genoot. Ze wordt gezien als pionier van de moderne tuinarchitectuur. Volgens haar biograaf, de tuinhistoricus Leo den Dulk, is haar grootste verdienste dat zij het tuinieren in Nederland heeft gedemocratiseerd. <ref>{{aut|Joost van der Vaart}}, [https://web.archive.org/web/20230730223000/https://oost-online.nl/gedenk-het-erfgoed-van-mien-ruys/ 'Gedenk het erfgoed van Mien Ruys'], in: ''IJopener'', 23 februari 2018. Geraadpleegd op ''oost-online.nl'' op 30 juli 2023.</ref>

== Leven en werkzaamheden ==
{{Afbeelding combi | align=right | width=265px | kop = | afb1 =Fabrieken, tuinen, calve, ruys mien, Bestanddeelnr 130-0316 (cropped).jpg | caption1 =Bedrijfsparkje van Mien Ruys bij de [[Calvé]]fabrieken in Delft (ca. 1960?) | afb2 =GAK Gemeenschappelijk Administratiekantoor Bos en Lommerplantsoen 1, Amsterdam, Bestanddeelnr 916-8078 (cropped).jpg | caption2 =Het oorspronkelijke ontwerp voor het [[Bos en Lommerplantsoen]] in [[Amsterdam-West]], inclusief grinttegelpaden in de vijver en een beeldentuin, deels in het water (1964) | afb3 =Confectieborders.jpg | caption3 ='Confectieborders' in de [[Tuinen van Mien Ruys]] in Dedemsvaart (2005)}}

Mien Ruys stamde uit de Rotterdamse reders- en cargadoorsfamilie [[Ruys (Utrecht)|Ruys]]. <ref>''[[Nederland's Patriciaat]]'' jrg. 62 (1976), p. 271.</ref> Ze was een dochter van Bonne Ruys (1865-1950), oprichter (in 1888) en directeur van de Koninklijke Kweekerij Moerheim N.V. te Dedemsvaart. Ze had twee broers en twee zussen, die op een na allemaal in het familiebedrijf werkzaam waren. De enige die een andere weg koos was haar zus [[Anna Charlotte Ruys]] (1898-1977), hoogleraar bacteriologie, epidemiologie en immuniteitsleer aan de [[Universiteit van Amsterdam]].

Tijdens een verblijf in Engeland ontmoette ze de bekende landschapsarchitect [[Gertrude Jekyll]]. Na een studie in [[Berlijn]] ging ze aan de slag bij de ontwerpafdeling van de kwekerij van haar vader. In de moestuin en boomgaard van haar moeder legde ze proeftuinen aan om de ontwikkeling van planten in verschillende situaties te observeren. In de jaren dertig volgde ze architectuurcolleges aan de [[Technische Universiteit Delft|Technische Hogeschool Delft]], waar ze architecten ontmoette met wie ze later zou samenwerken (o.a. [[Gerrit Rietveld]], [[Benjamin Merkelbach|Ben Merkelbach]] en [[Cornelis van Eesteren]]). In 1933 ontwierp zij de grote binnentuin voor het woningcomplex [[Geuzenhof]] I in [[Amsterdam-West]]. Dit was haar eerste grote ontwerp en eerste tuin voor sociale woningbouw, haar eerste grote gemeenschappelijke tuin en haar eerste tuin in Amsterdam. <ref>[https://www.parool.nl/ps/de-besloten-binnentuin-geuzenhof-van-de-befaamde-mien-ruys-is-dit-weekend-openbaar-groen-en-sociaal-bouwen-is-hier-honderd-jaar-geleden-begonnen~b0525a2e/ De besloten binnentuin Geuzenhof van de befaamde Mien Ruys is dit weekend openbaar: ‘Groen en sociaal bouwen is hier honderd jaar geleden begonnen’], www.parool.nl; 6 juni 2024</ref>

In 1943 verhuisde ze met de ontwerpafdeling van het familiebedrijf naar [[Amsterdam]], waar ze beter aansluiting kon vinden bij architectenbureaus en andere opdrachtgevers. Ze beschikte toen al over veel contacten, met name in linkse kringen; al in de jaren dertig was ze secretaris van het [[Comité van Waakzaamheid]] tegen het [[fascisme]] en [[nationaalsocialisme]]. <ref>{{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=ulb-bKVZG4o Documentaire ''Mien Ruys Gardens''], op youtube.com, geraadpleegd op 31 juli 2023.</ref> Op 10 mei 1940, de dag van de [[Duitse aanval op Nederland in 1940|Duitse inval in Nederland]], verbrandde zij het hele archief. In 1979 werd de afdeling tuinarchitectuur losgekoppeld van de kwekerij en gaat sindsdien verder als Buro Mien Ruys.

Mien Ruys werkte graag met rechte vormen: rechthoeken, vierkanten en heldere lijnen. Ze was in Nederland een van de eersten die zich als tuinarchitect serieus bezighield met kleinere stadstuinen. Een specialisme van haar was de inrichting van rijkbloeiende borders van vaste planten. In 1960 bedacht ze het concept van 'confectieborders', [[Border (tuin)|standaardborders]] die geschikt waren voor verschillende types tuinen (groot of klein; zon, schaduw of halfschaduw), verschillende grondsoorten en leverbaar in diverse kleurstellingen. <ref>[https://www.tuinenmienruys.nl/nl/74/confectieborders-1974-1 'Confectieborders (1960)'], op ''tuinenmienruys.nl'', geraadpleegd op 31 juli 2023.</ref> Ook werd ze voortrekker van de toepassing van [[Dwarsligger (spoor)|spoorbielzen]] in tuinen, wat vooral in de jaren zeventig populair was. Dit bezorgde haar de bijnaam 'Bielzen Mien'. Een ander vast element in haar werk was de door haar bedachte [[griontegel]], later bekend als gewassen-grinttegel.

Een vooraanstaand project van Ruys was haar betrokkenheid als landschapsarchitect bij het ontwerp van het polderdorp [[Nagele]] in de [[Noordoostpolder]]. <ref>{{Citeer boek|titel=Mien Ruys : tuinarchitect 1904-1999 : de complete biografie : zoeken naar de heldere lijn|auteur=Leo den Dulk|medeauteurs=Anne Mieke Backer|url=https://www.worldcat.org/oclc/990800433|plaats=Rotterdam|ISBN=9789069060514}}</ref> Nagele werd gebouwd tussen 1948 en 1954, toen de polder net was drooggelegd. Het dorp is volledig in de stijl van het [[Modernisme (architectuur)|modernisme]] ontworpen door [[De 8 en Opbouw]], twee groepen architecten die zichzelf profileerden als voorstanders van het '[[nieuwe bouwen]]'. <ref>{{aut|Katinka de Jonge}} (2016): 'Nagele by Nagele: Crossing the Limits of a Plan', in: ''Kunstlicht'', Vol. 37, No. 2, pp. 66–79.</ref> Ruys ontwierp samen met Wim Boer diverse elementen in de open ruimte van Nagele, waaronder de bomenwal die het dorp omringt, het centrale park en een begraafplaats. Ruys introduceerde het aanplanten in strakke rijen om zichtlijnen in het dorp te creëren, die aansloten bij de heldere lijnen en rechte hoeken in de woningbouw, zoals de platte daken. <ref>{{Citeer web|url=https://archisarchief.cultureelerfgoed.nl/e-bibliotheek/extern/Boekje%20D,%20Park%20Nagele.pdf|titel=Park Nagele|bezochtdatum=14 March 2019|auteur=Ontwerplab Nagele|achternaam=|voornaam=|datum=2010|uitgever=|taal=}}</ref> Bij het ontwerp van het centrale park benadrukte Ruys dat het padenpatroon door het park gevormd moest worden door '[[Olifantenpad|olifantenpaadjes]]', paadjes die spontaan gevormd zijn in het gebruik door voetgangers. Die paden zouden pas later verhard worden. Dat idee stond lijnrecht tegenover de planmatige ''top-down''-aanpak van de modernisten. <ref> Leo den Dulk, Anne Mieke Backer. Mien Ruys : tuinarchitect 1904-1999 : de complete biografie : zoeken naar de heldere lijn, Rotterdam. ISBN 9789069060514.</ref>

In 1934 – sommige bronnen spreken onterecht van 1953 of 1956 – ontwierp ze in opdracht van de [[Koninklijke Nederlandse Stoomboot-Maatschappij]] (KNSM) een bedrijfsparkje op het [[KNSM-eiland]] in Amsterdam.<ref>[https://data.amsterdam.nl/data/geozoek/?center=52.3765939%2C4.9378763&lagen=hist-pw1943-2500&legenda=true&locatie=52.3764924%2C4.9402243&zoom=14 BAG-kaart Amsterdam], op ''data.amsterdam.nl''. Selecteer Legenda → Historische kaarten → 1943, schaal 1:2500.</ref> <ref>{{aut|Caroline Gautier & Allard Jolles (red.)}} (2003): ''Oostelijk Havengebied Amsterdam. Stedenbouw en Architectuur'', p. 227. [[Nederlands Architectuurinstituut|NAi]] Uitgevers, Rotterdam. {{ISBN|90-5662-306-0}}</ref> In 1994 werd het onder haar leiding gerestaureerd. Na haar dood kreeg het de naam [[Mien Ruysplantsoen]]. <ref>Joost van der Vaart, 'Gedenk het erfgoed van Mien Ruys', in: IJopener, 23 februari 2018. Geraadpleegd op oost-online.nl op 30 juli 2023.</ref>In 1954 werd de achttiende-eeuwse tuin van het [[Baljuwhuis (Wassenaar)|Baljuwhuis]] in [[Wassenaar (gemeente)|Wassenaar]], Plein 1, door haar hersteld en heringericht. In hetzelfde jaar richtte ze samen met haar man, de uitgever Theo Moussault, het kwartaalblad ''Onze Eigen Tuin'' op. In 1958-1959 ontwierp zij voor en met [[Gerrit Rietveld]] de tuinen rondom het door laatstgenoemde ontworpen fabrieksgebouw van [[Weverij de Ploeg]] in [[Bergeijk (plaats)|Bergeijk]]. Met dit 'Ploegpark', dat tot de dag van vandaag als "dorpstuin" in stand is gebleven, zette Mien Ruys de toon in de gemeente Bergeijk. Zij drukte haar stempel op het openbare groen in het Brabantse dorp, waar ze tuinontwerpen leverde voor enkele lokale scholen en verantwoordelijk was voor de inrichting van een plantsoen in het centrum. In de gemeente Laren ontwierp ze de tuin van het [[Rosa Spierhuis]] voor oudere kunstenaars, die echter sinds 2008 wordt bedreigd door sloopplannen van de gemeente.

Haar werk leeft voort in de ''Stichting Tuinen Mien Ruys'', die in [[Dedemsvaart (plaats)|Dedemsvaart]] een dertigtal tuinen in de stijl van Mien Ruys onderhoudt, de [[Tuinen van Mien Ruys]]. Deze zijn van april tot en met oktober open voor bezoekers. Tien van de proeftuinen in Dedemsvaart zijn erkend als [[rijksmonument]], waaronder de oude proeftuin uit 1927, de watertuin uit 1954, de confectieborders, de stadstuin en de verdiepte tuin, alle uit 1960.<ref>[https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/complexen/528839 Complex 528839] op ''monumentenregister.cultureelerfgoed.nl''.</ref>

== Vernoemingen ==
Verschillende gemeenten hebben delen van de openbare ruimte vernoemd naar Mien Ruys. Amsterdam vernoemde in 2018 brug 1944 tot [[Mien Ruysbrug]]. In die stad bevindt zich ook het [[Mien Ruysplantsoen]]. In [[Dedemsvaart (plaats)|Dedemsvaart]] is een Mien Ruyslaan, in [[Haarlem]] en in [[Zoetermeer]] een Mien Ruyspad, in [[Oegstgeest]] een Mien Ruyspark, in [[Voorburg (Zuid-Holland)|Voorburg]] een Mien Ruysplein, in [[IJsselstein]] en in [[Waddinxveen]] een Mien Ruysstraat en in [[Assen]] een Mien Ruysweg.
In Bergeijk is een ''Rietveld en Ruys fietsroute''. In Assen is in het industrieterrein De Groene Dijk sinds 2015 de Mien Ruysweg.

== Publicaties ==
* 1939 ''Borders: hoe men ze maakt en onderhoudt''
* 1941 ''Vijvers in de tuin''
* 1948 ''Rotsplanten in de tuin''
* 1950 ''Het vaste planten boek'' (met Th. Moussault)
* 1951 ''Die Stauden'' (Duitse vertaling van ''Het vaste planten boek'')
* 1953 ''Bouwen en Wonen''
* 1954 ''Våra vackra perenner'' (Zweedse vertaling van ''Het vaste planten boek'')
* vanaf 1954 ''Onze Eigen Tuin'' (tijdschrift)
* 1956 ''Rozen voor iedereen''
* 1959 ''Het gebruik en de verzorging van vaste planten''
* 1960 ''Leven met groen in landschap, stad en tuin''
* 1963 ''Rotsplanten in de tuin'' (serie Weten en kunnen)
* 1965 ''Zo beplanten we onze tuin''
* 1972 ''Toepassing en verzorging van vaste planten''
* 1973 ''Het Nieuwe Vaste Planten Boek''
* 1977 ''Spelen met planten''
* 1980 ''Spelen met planten''
* 1981 ''Van vensterbank tot landschap''
* 1987 ''Mijn tuinen''
* 1987 ''Zo verzorgen wij onze tuin''

== Externe links ==
* [http://www.tuinenmienruys.nl Website Tuinen van Mien Ruys]
* [https://buromienruys.nl/ Website Buro Mien Ruys (het ontwerpbureau van Mien Ruys)]
* {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=ulb-bKVZG4o Documentaire ''Mien Ruys Gardens''] op YouTube
* [https://library.wur.nl//WebQuery/tuin?q=*&wq_rel=AND&architect/naam==Ruys%2C%20M. Databank TUiN], ondergebracht bij de universiteitsbibliotheek [[Wageningen UR]], biedt toegang tot alle bewaard gebleven ontwerpen van Mien Ruys (meer dan 1100)
{{Appendix|1=Bronnen|2=
* [http://www.tuinenmienruys.nl/ Website Stichting Tuinen Mien Ruys]
----
}}
{{References}}
*[http://www.tuinenmienruys.nl/ Website Stichting Tuinen Mien Ruys]

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Ruys, Mien}}
[[Categorie:Nederlands tuin- of landschapsarchitect]]

Mien Ruys - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Leven en werkzaamheden */