Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:56:13Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Justus Lipsius Crux Simplex 1629.jpg|thumb|upright|Tekening door Justus Lipsius: ''Crux simplex ad affixionem'']]
[[Bestand:Empalement.jpg|thumb|upright|Tekening door Justus Lipsius: ''Crux simplex ad infixionem'']]

Een '''martelpaal''' was een martelwerktuig.

== Romeinse Rijk ==
In het [[Romeinse Rijk]] werd een martelpaal soms gebruikt bij een [[kruisiging]]. De veroordeelde (een politieke of religieuze opstandeling, een piraat of een rechtenloze slaaf)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/144583/crucifixion |title=Crucifixion |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]}}<br />''Elseviers Encyclopedie van de Bijbel'' (pocket A22) (MCMLX) Elsevier</ref> werd vastgebonden of vastgenageld aan een [[hout]]en paal of boomstam en bleef hangen totdat de dood erop volgde. Soms werd de veroordeelde ook ondersteboven aan de paal bevestigd.

De Latijnse term ''crux simplex'' werd door [[Justus Lipsius]] (1547–1606) geïntroduceerd. Hij maakte een onderscheid tussen een paal waaraan iemand werd gehangen (''crux simplex ad affixionem'') en een paal waarop of waarmee iemand werd [[Spietsing|gespietst]] (''crux simplex ad infixionem'').<ref>Justus Lipsius: [https://books.google.com/books?id=7yVKAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%22de+cruce+libri+tres%22+1594&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOoa2ZuYTYAhWLAMAKHb9hDFEQ6AEILjAB#v=onepage&q=%22de%20cruce%20libri%20tres%22%201594&f=false ''De Cruce''], boek I, hoofdstuk V, pag. 8 van de Antwerpse editie van 1594. [https://web.archive.org/web/20230911221734/https://books.google.com/books?id=7yVKAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%22de+cruce+libri+tres%22+1594&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOoa2ZuYTYAhWLAMAKHb9hDFEQ6AEILjAB#v=onepage&q=%22de%20cruce%20libri%20tres%22%201594&f=false Gearchiveerd] op 12 september 2023.</ref>

In andere gevallen werden veroordeelden eerst aan een paal vastgebonden en gemarteld. Daarna werden ze losgemaakt en op verschillende manieren geëxecuteerd. Volgens één overlevering is dit wat met de [[Heilige (christendom)|heilige]] [[Sebastiaan (heilige)|Sebastiaan]] is gebeurd. Vandaar dat hij vaak wordt afgebeeld voor een paal, boom of pilaar.

== Indianen ==
In veel [[Wilde Westen|wild-west-verhalen]] komen passages voor met [[indianen]] die dansen om een martelpaal waar een vijand gefolterd en uiteindelijk gedood wordt. Deze praktijk kwam bij een aantal indianenstammen voor. De martelpaal is met zekerheid bekend van [[Irokezen]], [[Kiowa (volk)|Kiowa]], [[Lenni-Lenape]] en [[Comanche (volk)|Comanche]].

Het waren doorgaans gevangengenomen vijandelijke krijgers die uren- of zelfs dagenlang de gruwelijkste, vernederende folteringen moesten ondergaan; meestal tot de dood erop volgde, hoewel soms het slachtoffer nadien werd vrijgelaten of in de stam werd opgenomen. De martelingen waren gewoonlijk heviger naarmate de vijand gevreesder was. Vermoedelijk waren het in de meeste gevallen de mannen die de martelingen uitvoerden, maar van de Kanienkehaka ([[Mohawk (volk)|Mohawk]]) is bekend dat het de vrouwen waren die (op wrede wijze, door de betreffende vijand) een familielid hadden verloren in het gevecht, die zich op de veroordeelden mochten uitleven.

Een deel van de gevangenen kreeg de kans om middels het goed afleggen van een soort [[Spitsroeden lopen|spitsroedenloop]] aan de martelpaal te ontkomen en in de stam te worden opgenomen.<ref>Spinka, P.K. (2002): ''Het maanlied van de wolf'', The House of Books, Vianen, (Vertaling van ''Picture Maker'', Dutton, New York, 2002)</ref>

== Trivia ==
Sinds 1936 geloven [[Jehova's getuigen]] dat [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] aan een rechtopstaande martelpaal werd genageld.<ref>J.F. Rutherford (1936): ''Riches'', pag. 27</ref> Zij beschouwen verering van het kruis met een dwarsbalk als [[afgodendienst]].<ref>Anoniem (1972): ''Awake!'', 8 november 1972, pag. 28</ref>

==Afbeeldingen==
<gallery>
Bestand:Patrologia Latina Vol 60 Tortures of Christian martyrs.png|Sommige [[Martelaar (christendom)|martelaren]] werden aan een paal of staak bevestigd en gemarteld voordat ze werden geëxecuteerd
Bestand:Jan Hus at the Stake.jpg|[[Jan Hus]] werd aan een paal gebonden en verbrand
File:FULDA HERMANN 1878 Das Kreuz und die Kreuzigung p 106.jpg
File:Jan Woutersz van Cuyck executie.jpg
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Kruis (christendom)|Kruis]]
* [[Schandpaal]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Doodstraf]]
[[Categorie:Martelwerktuig]]
[[Categorie:Kruis]]

Martelpaal - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"