Colani op 30 dec 2023 om 11:05

2023-12-30T11:05:04Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:HabsburgMaria.jpg|thumb|Maria van Hongarije, anoniem naar [[Titiaan]].]]
[[Bestand:Coat of Arms of Mary of Austria as Queen of Hungary.svg|thumb|wapen van Maria als koningin van Hongarije]]
[[Bestand:Emanuel van Meteren - Historie der Neder-landscher ende haerder na-buren oorlogen - 1623 - Mary of Hungary (governor of the Netherlands) - PPL-8666.jpg|thumb|Maria van Hongarijen, in [[Emanuel van Meteren]]: Historie.]]

'''Maria van Oostenrijk, koningin-weduwe van Hongarije''' ([[Brussel (stad)|Brussel]], [[15 september]] [[1505]] — [[Cigales]], [[18 oktober]] [[1558]]) was een dochter van [[Filips I van Castilië|Filips ''de Schone'']] en [[Johanna van Castilië]]. Samen met haar broer, [[keizer Karel V]] en haar zussen [[Eleonora van Oostenrijk (1498-1558)|Eleonora]] en [[Isabella van Habsburg|Isabella]] werd ze in het [[Hof van Kamerijk]] te [[Mechelen (stad)|Mechelen]] opgevoed door haar tante [[Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)|Margaretha van Oostenrijk]]. Door haar huwelijk met [[Lodewijk II van Hongarije]] was ze [[koningin-gemalin]] van [[Lijst van koningen van Hongarije|Hongarije]] en [[Lijst van heersers van Bohemen|Bohemen]] (1522-1526) en na zijn dood op het slagveld werd ze [[Lijst van landvoogden van de Habsburgse Nederlanden|landvoogdes]] van de [[Habsburgse Nederlanden]] (1530-1555).

== Huwelijk ==
Nog voor Maria haar eerste verjaardag gevierd had, werd ze door haar grootvader [[keizer Maximiliaan I|Maximiliaan I van Oostenrijk]] als bruid beloofd aan de op dat moment nog ongeboren eerste zoon van [[Wladislaus II van Hongarije|Wladislaus II]], de koning van [[Koninkrijk Hongarije (1000-1526)|Hongarije]] en [[Koninkrijk Bohemen|Bohemen]]. Op [[1 juli]] [[1506]] werd haar toekomstige echtgenoot dan geboren, de latere koning [[Lodewijk II van Hongarije]]. De huwelijksinzegening vond op [[22 juli]] [[1515]] in de [[Stephansdom (Wenen)|Stephansdom]] in [[Wenen]] plaats tijdens een beroemde dubbele plechtigheid (de ''Wiener Doppelhochzeit''), waarbij ook Maria's oudere broer [[keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand]] werd uitgehuwelijkt aan Lodewijks oudere zus [[Anna van Bohemen en Hongarije|Anna]]. Maximiliaan was daarbij zelf plaatsvervanger voor zijn afwezige kleinzoon Ferdinand.

Van dan af werd Maria in [[Innsbruck]] op haar rol als koningin van Hongarije voorbereid. Voor de officiële voltrekking van het huwelijk voer Maria in het voorjaar van [[1521]] per schip van [[Linz]] naar Wenen en verder naar [[Boeda]], waar Lodewijk zich ophield vanwege de acute [[Ottomaanse Rijk|Turkse]] dreiging. In [[1522]] werden ze in de echt verbonden. Slechts vier jaar later sneuvelde Lodewijk op 20-jarige leeftijd tijdens de gevechten tegen [[Süleyman I]] in de [[Slag bij Mohács (1526)|Slag bij Mohács]] ([[29 augustus]] [[1526]]). Maria nam daarna het regentschap in Hongarije waar tot aan de kroning van de nieuwe koning, haar broer [[keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand]]. Ze zou nooit meer hertrouwen.

== Landvoogdes van de Nederlanden ==
=== Benoeming ===
Na de dood van haar tante [[Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)|Margaretha van Oostenrijk]] in 1530 werd Maria door haar broer Karel V aangesteld als [[Lijst van landvoogden van de Nederlanden|landvoogdes van de Nederlanden]]. Tijdens haar regeringsperiode in deze gewesten gaf ze blijk van een enorme toewijding aan de keizer en bleef ze trouw aan de Bourgondisch-Habsburgse politiek. Zij bevorderde de territoriale eenmaking en versterking van het bestuur in de Nederlanden. De eenwording werd in [[1543]] voltooid, toen met het [[Traktaat van Venlo]] [[Hertogdom Gelre|Gelre]] als laatste Nederlands gewest onder Habsburgs bestuur kwam.

=== Franse invasies ===
De landvoogdes zag met zorgen de Franse expansiedrang van [[Frans I van Frankrijk|Frans I]] en [[Hendrik II van Frankrijk|Hendrik II]] aan. Ze drong bij de keizer dan ook herhaaldelijk, maar tevergeefs, aan op een preventieve aanval. Hij vond dat zij zich als vrouw niet met zulke zaken moest inlaten. Het Franse leger deed tijdens haar bestuur enkele invallen in Luxemburg en Henegouwen, onder meer in [[Binche]], waar Maria een residentie had. In 1542 liet ze nabij [[Couvin]], in het zuiden van [[Graafschap Namen|Namen]], een versterkte stad aanleggen die naar haar [[Mariembourg]] genoemd werd. In dezelfde bedreigde streek liet Maria de forten [[Fort Charlemont|Charlemont]] en [[Philippeville]] optrekken, respectievelijk vernoemd naar haar broer Karel V en naar haar neef Filips II. De jonge [[Willem van Oranje]] adviseerde haar bij de keuze van de fortengordel.

In de jaren 1551-1552 fulmineerde Maria tegen [[Maurits van Saksen (1521-1553)|Maurits van Saksen]], die een geheim akkoord sloot met [[Hendrik II van Frankrijk]] en enkele Duitse protestantse vorsten. Dit pact van Chambord, getekend op het kasteel van Chambord, was vijandig gericht tegen Maria's broer, keizer Karel V. Maria's militaire voorspelling kwam uit: de Franse troepen annexeerden de drie gebieden van de drie graaf-bisschoppen gelegen in het [[Rooms-Duitse Rijk]]. Het gaat om de [[Trois-Évêchés|Trois-Evêchés]] : [[prinsbisdom Metz|Metz]], [[prinsbisdom Toul|Toul]] en [[prinsbisdom Verdun|Verdun]]. De Franse bedreiging van de Nederlanden bereikte haar hoogtepunt. Keizer Karel V begon schoorvoetend aan het beleg van Metz (oktober 1552 - januari 1553), want Maria raadde haar broer dit beleg van Metz af omdat het veel te duur zou worden. De keizer zette door. De keizer werd daar zo in het nauw gedreven, dat hij zonder de troepen en het geld van Maria van Hongarije de Fransen moeilijk het hoofd had kunnen bieden. Tot verstomming van zowel de Franse als haar eigen troepen verscheen ze zelf te paard op het slagveld, galopperend in zwart leren rijbroek en een zilveren borstpantser om haar soldaten aan te moedigen. De drie bisdommen bleven weliswaar formeel deel uitmaken van het Rooms-Duitse Rijk, doch politiek en militair gesproken was het voortaan het deel van het Franse koninkrijk. Als wraak vernietigden de troepen van Karel V, enkele maanden later, in april 1553, de rijke bisschopsstad [[Terwaan]], een [[Geschiedenis van Terwaan|Franse enclave]] gelegen in het Habsburgse [[Graafschap Artesië|Artesië]], letterlijk tot op de grond.

=== Andere politieke problemen ===
Maria van Hongarije kreeg ook met economische, financiële en religieuze problemen in de Nederlanden te maken. Hoewel zij op godsdienstig gebied een voor die tijd vrij gematigd en opportunistisch standpunt had ingenomen - meermaals werden haar [[Maarten Luther|luthersgezinde]] sympathieën toegeschreven - liet zij de strenge plakkaten tegen de ketters van haar broer [[keizer Karel V|Karel V]] wel toepassen. Maria stond onder zware druk van haar broer Karel V, om hier en nu belastinggeld op te halen. Dit maakte de landvoogdes Maria weinig populair, alhoewel ze vindingrijk was in het binnenhalen van geld<ref>[https://books.google.fr/books?id=Bog6AAAAcAAJ&dq=th%C3%A9odore+juste+marie+de+hongrie&printsec=frontcover&source=bl&ots=GNUD6bgZUH&sig=k3vkFFeuRBp5m-PxmyhNr1Ce5Ng&hl=fr&ei=vHNwSuiwMN_OjAeL6aiYBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=th%C3%A9odore%20juste%20marie%20de%20hongrie&f=false Les Pays-Bas sous Charles Quint: la vie de Marie de Hongrie. Theodore Juste 1855 ]. [https://web.archive.org/web/20230910132309/https://books.google.fr/books?id=Bog6AAAAcAAJ&dq=th%C3%A9odore+juste+marie+de+hongrie&printsec=frontcover&source=bl&ots=GNUD6bgZUH&sig=k3vkFFeuRBp5m-PxmyhNr1Ce5Ng&hl=fr&ei=vHNwSuiwMN_OjAeL6aiYBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=th%C3%A9odore%20juste%20marie%20de%20hongrie&f=false Gearchiveerd] op 10 september 2023.</ref>. Soms leende ze tegen rentes van 12% per jaar. In naam van de keizer deed ze regelmatig inspectierondes in de Nederlanden. Sommigen gaven haar hierbij de bijnaam "de amazone".

=== Persoonlijkheid ===
Maria van Hongarije staat bekend als zeer begaafd en als een markante persoonlijkheid. Zij had een ruime belangstelling voor de [[Renaissance-humanisme|humanistische]] studies en voor de kunst van de [[renaissance]], die aan haar hof te [[Brussel (stad)|Brussel]] een hoge opbloei kenden. Een van haar opmerkelijke trekjes was ook dat ze verslingerd was aan de [[jacht (activiteit)|jacht]]. In 1543 werd ze zelfs [[Opperjachtmeester van Brabant]]. Vaak verbleef ze in de Henegouwse stad [[Binche]], in het paleis dat ze liet bouwen door de Bergense architect-beeldhouwer [[Jacques Dubrœucq]]. Ze verwierf ook een jachtgebied in het naburige dorp [[Morlanwelz]], waar ze door dezelfde Jacques Dubrœucq een jachtpaviljoen liet bouwen dat naar haar "[[Domein van Mariemont|Mariemont]]" ('heuvel van Maria') genoemd werd. Beide kastelen werden echter al in 1554 door de troepen van [[Hendrik II van Frankrijk]] vernield, nog voor ze voltooid waren. Het was een wraakoefening van de Franse koning omwille van de militaire demarches van Maria in de [[Trois-Évêchés]]. Maria's broer keek niet om naar haar wanneer de Fransen haar kastelen in de as legden.

[[William Scrots]] was haar hofschilder.

=== Ontslag ===
Op [[25 oktober]] [[1555]] legde ze tegelijk met het aftreden van Karel V haar bestuursfunctie over de Nederlanden neer. Toch bleef ze [[Filips II van Spanje|Filips II]] (vanaf 1555 [[heer der Nederlanden]]) en [[Emanuel Filibert van Savoye (1528-1580)|Emanuel Filibert van Savoye]] (1528-1580, [[landvoogd]] van de Nederlanden 1555-'59), die haar opvolgde, nog gedurende een jaar bijstaan.

Op [[15 september]] [[1556]] nam ze samen met haar broer Karel en haar zus Eleonora in [[Vlissingen]] de boot richting [[Spanje]]. De Spaanse regentes [[Johanna van Habsburg]], die Spanje bestuurde tijdens de reis van Filips II naar Engeland, moest niets weten van de goede raad van Maria; Johanna maakte dit duidelijk kenbaar aan Karel V èn Maria. Maria verliet Madrid en leefde op een kasteel nabij [[Simancas]]. Na de dood van Eleonora in februari [[1558]] en later dat jaar van Karel (op [[21 september]]), werd Maria van Hongarije ernstig ziek. In haar testament laat ze alles na aan haar (overleden) broer Karel, en dus aan de regerende vorst Filips II. Zij stierf op [[18 oktober]] van hetzelfde jaar. Zij werd eerst begraven in het Sint-Benedictusklooster in [[Valladolid (Spanje)|Valladolid]]. Filips II liet haar stoffelijk overschot overbrengen naar het [[Escorial]] in Madrid.

== Voorouders ==

{| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;"
!colspan="9"|Voorouders van Maria van Hongarije
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"| [[Keizer Frederik III (1415-1493)]] ∞ 1452 [[Eleonora Helena van Portugal]] (1434-1467) 
|colspan="2"| [[Karel de Stoute]] (1440-1476) ∞ 1454 [[Isabella van Bourbon (1436-1465)]] 
|colspan="2"| [[Johan II van Aragón]] (1397-1479) ∞ 1447 [[Johanna Enríquez]](1425-1468)
|colspan="2"| [[Johan II van Castilië]] (1405-1454) ∞ 1447 [[Isabella van Portugal (1428-1496)]]
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"| [[Keizer Maximiliaan I]] (1459-1519) ∞ 1477 [[Maria van Bourgondië (1457-1482)]]
|colspan="4"| [[Ferdinand II van Aragon]] (1452-1516) ∞ 1469 [[Isabella I van Castilië]] (1451-1504)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"| [[Filips I van Castilië]] (1478-1506) ∞ 1496 [[Johanna van Castilië]] (1479-1555)

|-
!colspan="9"| Maria van Hongarije (1505-1558)
|}

== Voorgangers en opvolgers ==
{{Opvolging
| lijst = [[Lijst van landvoogden van de Nederlanden|Landvoogdes van de Nederlanden]] 1530-1555
| vorige = [[Margaretha van Oostenrijk (1480-1530)|Margaretha van Oostenrijk]]
| volgende = [[Emanuel Filibert van Savoye (1528-1580)|Emanuel Filibert van Savoye]]
}}
{{Opvolging
| lijst = [[Lijst van huwelijkspartners van de heersers van Bohemen|Koningin van Bohemen]] 1522-1526
| vorige = [[Anna van Foix]]
| volgende = [[Anna van Bohemen en Hongarije|Anna van Bohemen]]
}}

== Externe links ==
* Biografie in [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/hongarije Digitaal Vrouwenlexicon]
*Biografie op [https://www.brabantserfgoed.nl/geschiedenis/bloeitijd-en-neergang/habsburgers/karel-v/maria-van-hongarije Brabantserfgoed.nl]

==Verder lezen==
*{{aut|Bob van den Boogert}} en {{aut|Jacqueline Kerkhoff}} (eds.), ''Maria van Hongarije: koningin tussen keizers en kunstenaars, 1505-1558'', 1993. ISBN 9789066304215
*{{aut|Laetitia V.G. Gorter-Van Royen}}, ''Maria van Hongarije, regentes der Nederlanden. Een politieke analyse op basis van haar regentschapsordonnanties en haar correspondentie met Karel V'', 1995. ISBN 9065503943
*{{aut|Jacqueline Kerkhoff}}, ''Maria van Hongarije en haar hof 1505-1558. Tot plichtsbetrachting uitverkoren'', 2008. ISBN 9789065509413

{{Appendix}}

[[Categorie:Habsburg]]
[[Categorie:Landvoogd in de Nederlanden|Hong]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 16e eeuw|Hongarije, M]]
[[Categorie:Partner van de koning van Hongarije]]

Maria van Hongarije (1505-1558) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 30 dec 2023 om 11:05