Colani op 23 jul 2024 om 14:38

2024-07-23T14:38:30Z

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Marguerite of Constantinople, Countess of Flanders, by Joannes Meyssens.jpg
| onderschrift = Margaretha van Constantinopel, gravin van Vlaanderen, door [[Joannes Meyssens]]
| naam = Margaretha II van Vlaanderen
| leven = 1202-1280
| functie1 = [[Bestand:Blason comte-des-Flandres.svg|20px]] [[Lijst van graven van Vlaanderen|Gravin van Vlaanderen]] [[Graafschap Zeeland|Gravin van Zeeland]]
| periode1 = [[1244]]-[[1278]]
| voorganger1 = [[Johanna van Constantinopel]]
| opvolger1 = [[Gwijde van Dampierre]]
| functie2 = [[Bestand:Hainaut Modern Arms.svg|20px]] [[Lijst van graven van Henegouwen|Gravin van Henegouwen]]
| periode2 = [[1244]]-[[1253]]
| voorganger2 = [[Johanna van Constantinopel]]
| opvolger2 = [[Karel I van Napels|Karel van Anjou]]
| periode3 = [[1256]]-[[1280]]
| voorganger3 = [[Karel I van Napels|Karel van Anjou]]
| opvolger3 = [[Jan II van Avesnes|Jan I van Avesnes]]
| vader = [[Boudewijn I van Constantinopel]]
| moeder = [[Maria van Champagne]]
| heraldiek = [[Bestand:Blason comte-des-Flandres.svg|110px]]
| heraldiek-uitleg=Wapen van Margaretha.
}}
[[Bestand:Marguerite 2.jpg|200px|right|thumb|Zegel van Margretha]]
'''Margaretha II van Vlaanderen''', ook wel '''Margaretha van Constantinopel''' ([[Constantinopel ]], 2 juni [[1202]] — [[Gent]], [[10 februari]] [[1280]]), was [[graafschap Vlaanderen|gravin van Vlaanderen]] van 1244 tot 1278 en als '''Margaretha I''' [[Graafschap Henegouwen|gravin van Henegouwen]] van 1244 tot 1280. Zij was de tweede dochter van [[graaf (titel)|graaf]] [[Boudewijn I van Constantinopel|Boudewijn IX]] van Vlaanderen en Henegouwen (VI), en [[Maria van Champagne]]. Haar vader werd in mei [[1204]] ook keizer van Constantinopel.

Na het overlijden van haar moeder in 1204 en het verdwijnen van haar vader in april 1205 liet de Franse koning [[Filips II van Frankrijk|Filips II]] haar met haar zuster [[Johanna van Constantinopel|Johanna]] in [[1208]] op 6-jarige leeftijd naar het hof in [[Parijs]] overbrengen om haar te onttrekken aan anti-Franse invloeden in Vlaanderen. Gedurende haar tijd in Parijs maakte ze samen met haar zuster kennis met de [[Cisterciënzers|Cisterciënzerorde]], mogelijk mede door de invloed van [[Blanca van Castilië]], de echtgenote van de Franse [[Lodewijk VIII van Frankrijk|kroonprins]].<ref>Wheeler, B. and Parsons, J. (2002). pagina 193</ref>

== Huwelijken en kinderen ==
Bij haar terugkeer in [[1212]] werd tienjarige Margaretha toevertrouwd aan de [[graafschap Henegouwen|Henegouwse]] twintigjarige ridder [[Burchard van Avesnes]], met wie zij in hetzelfde jaar trouwde. Haar oudere zus Johanna kritiseerde dit huwelijk. Na een klacht van gravin Johanna veroordeelde [[paus Innocentius III]] het huwelijk tijdens het [[Vierde Lateraans Concilie]] in 1215), op grond van het feit dat Burchard [[subdiaken]] was gewijd en dus tot de geestelijke stand behoorde. Maar de echtelieden scheidden voorlopig nog niet.

Margaretha en Burchard kregen de volgende kinderen:
* Boudewijn (overleden 1219)
* [[Jan van Avesnes]] (1218-1257)
* [[Boudewijn van Avesnes|Boudewijn]] (1219-1295), gehuwd met Felicitas van Coucy, dochter van Thomas van Coucy-Vervins.

Pas in [[1222]] verliet Margareta haar echtgenoot en trouwde op haar eenentwintigste in het najaar van [[1223]] met [[Willem II van Dampierre|Willem van Dampierre]] (1196-1231), een ridder uit de [[Champagne (wijnstreek)|Champagnestreek]] en een zoon van [[Gwijde II van Dampierre]] en [[Mathilde I van Bourbon]], bij wie zij volgende kinderen had:
* [[Willem II van Vlaanderen|Willem III van Dampierre]] ([[1225]]-[[1251]])
* [[Gwijde van Dampierre]] ([[1226]]-[[1305]])
* [[Jan I van Dampierre]] ([[1230]]-[[1258]])
* Johanna (overleden ca. [[1245]]), gehuwd met [[Hugo III van Rethel]] (twee dochters) en daarna met [[Theobald II van Bar]] (geen kinderen), begraven in de abdij van [[Val-d'Ornain]].
* Maria (overleden 21 december [[1302]]), abdis van de [[abdij van Flines]]

== Vlaams-Henegouwse Successieoorlog ==
Toen Margareta haar kinderloze zuster Johanna in [[1244]] opvolgde als gravin van Vlaanderen en Henegouwen, liet ze [[Burchard van Avesnes]] doden. In 1246 benoemde zij haar zoon Willem tot enige erfgenaam. Daarop begon de [[Vlaams-Henegouwse Successieoorlog]], een conflict tussen de kinderen uit Margaretha's beide huwelijken, de Avesnes en de Dampierres. De Franse koning [[Lodewijk IX van Frankrijk|Lodewijk IX]] werd in [[1246]] met de [[arbitrage (in conflict)|arbitrage]] belast. Hij wees Vlaanderen toe aan haar zoon [[Gwijde van Dampierre]] en Henegouwen aan haar zoon [[Jan van Avesnes]], feitelijk later haar kleinzoon [[Jan II van Avesnes|Jan I van Avesnes]]. Niettemin bleef de vete tussen de beide huizen voortwoeden, zelfs tot in de [[14e eeuw]]. Margaretha zelf stond heel de tijd aan de zijde van de 'Vlaamse' Dampierres. De 'Henegouwse' Avesnes verbonden zich door het huwelijk van Jan van Avesnes met [[Aleid van Holland]] met de [[graafschap Holland|Hollandse]] graven, die ongedaan wilden maken dat zij voor [[Zeeland Bewestenschelde]] leenhulde verschuldigd waren aan Vlaanderen. Zij betwistten ook het bezit door de Dampierres van [[Rijks-Vlaanderen]].

Lodewijk IX maakte van deze scheidsrechterlijke uitspraak gebruik om zijn positie te versterken:
* hij brak de macht van Vlaanderen-Henegouwen
* hij bezorgde Vlaanderen een vijand in de flank, aangezien de Avesnes zich niet bij de uitspraak neerlegden, dit op grond van het feit dat Lodewijk IX (''de Heilige'') beslist had over gebieden waarover hij geen leenheer was (Rijks-Vlaanderen in tegenstelling tot [[Kroon-Vlaanderen]]).

[[Bestand:Gravin Margaretha.jpg|thumb|Gravin Margaretha van Constantinopel en [[Willem II van Dampierre]] (afbeelding uit ''[[Flandria illustrata]]'', 1641)]]
Het conflict laaide weer op toen [[Willem II van Holland]] koning van het Rooms-Duitse Rijk werd. De graaf van Holland (in casu Willem) hield Zeeland Bewestenschelde in leen van Vlaanderen (Margaretha), terwijl de graaf van Vlaanderen dit gebied weer in leen had van de Duitse koning (in casu eveneens Willem). Willem weigerde daarom leenhulde aan Margaretha te bewijzen, terwijl Margaretha omgekeerd in gebreke bleef. In [[1252]] verklaarde Willem dat Margaretha al haar lenen had verloren en gaf het grootste deel aan Jan. Alleen Zeeland Bewestenschelde verviel aan de koning (Willem), die het daarna hield als rechtstreeks leen.<ref>Roel Zijlmans, ''Troebele betrekkingen: Grens-, scheepvaart- en waterstaatskwesties in de Nederlanden tot 1800'' (Hilversum, 2017, {{ISBN|978-90-8704-637-8}}), par. 3.6.</ref> Margaretha verzamelde een groot leger, waar ook huurlingen uit heel Noord-Frankrijk deel van uitmaakten. Terwijl Willem en Margaretha in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] onderhandelden, viel haar leger op [[4 juli]] [[1253]] [[Walcheren]] aan. De plannen waren echter uitgelekt en de Hollanders vielen het Vlaamse leger al aan terwijl het zich op het strand ontscheepte, en brachten het een zware nederlaag toe ([[Slag bij Westkapelle]]).

In een laatste poging om de Avesnes te verslaan, gaf Margaretha het graafschap Henegouwen aan de Franse prins [[Karel I van Napels|Karel van Anjou]]. Die werd in [[1254]] echter verslagen bij [[Valenciennes|Valencijn]].

De oorlogen hadden Vlaanderen veel geld gekost. Margaretha was genoodzaakt veel macht aan de steden te geven, in ruil voor geld. Ze was wel in staat om [[Béthune]] (1263), [[Dendermonde]] (1263) en [[Namen (stad)]] (1264) te verwerven. In [[1271]] stond ze enkele gebieden, waaronder het [[Land van Aalst]], af aan haar zoon [[Gwijde van Dampierre]]. En in 1275 moest ze een ongunstige vrede met Engeland sluiten in een oorlog over de handel in wol.

Margaretha stond positief tegenover de [[Tempeliers]]. In 1273 bevestigde ze, op aanraden van [[Willem van Beaujeu]] (die ze haar neef noemde), de [[grootmeester (ridderorde)|grootmeester]], de orde in al haar rechten en bezittingen in Vlaanderen.<ref>M. Nuyttens, ''Krijgers voor God'' (Zutphen, 2007), p. 88.</ref>
[[Bestand:B OB MS820 009r.jpg|miniatuur|Het persoonlijke psalter van Margaretha II van Vlaanderen; verlucht door de Dampierre Meesters, Vlaanderen/Artois, ca. 1250-1280<ref>{{Citeer boek |titel=Illuminating the Border of French and Flemish Manuscripts, 1270–1310 |achternaam=Moore Hunt |voornaam=Elizabeth |datum=New York, 2008}}</ref> ([[Openbare Bibliotheek Brugge|Brugge, Openbare Bibliotheek]], Ms. 820 [[Collectie Vlaanderen|Collectie Vlaamse Gemeenschap]])<ref>{{Citeer web |url=https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/dampierre-meester/ms-820-collectie-vlaamse-gemeenschap-psalter-van-margaretha-ii-van-vlaanderen/library-v-obbrugge-oudedrukken_15566 |titel=Ms. 820 in de catalogus van de Openbare Bibliotheek Brugge |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240326084857/https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/dampierre-meester/ms-820-collectie-vlaamse-gemeenschap-psalter-van-margaretha-ii-van-vlaanderen/library-v-obbrugge-oudedrukken_15566 |archiefdatum=2024-03-26}}</ref>]]
Op [[29 december]] [[1278]] deed Margaretha in Vlaanderen troonsafstand ten gunste van haar zoon [[Gwijde van Dampierre]]. In Henegouwen bleef zij zelf aan de macht tot aan haar dood; ze werd aldaar opgevolgd door haar kleinzoon [[Jan II van Avesnes]]. Door het huwelijk van haar zoon [[Jan van Avesnes]] met [[Aleid van Holland]] werden Henegouwen, [[graafschap Holland|Holland]] en [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] in [[1299]] in [[personele unie]] verenigd.

Margaretha II van Vlaanderen overleed te Gent in [[1280]]. Krachtens haar laatste wilsbeschikkingen werd haar lichaam bijgezet in de door haar gestichte [[Abdij van Flines]].

== Voorouders ==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Margaretha II van Vlaanderen
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|
[[Boudewijn IV van Henegouwen]] (1110-1171) ∞ 1127 [[Adelheid van Namen]] (ca. 1112/15-1169)
|colspan="2"|
[[Diederik van de Elzas]] (1100-1168) ∞ 1139 [[Sybille van Anjou]] (1116-1165)
|colspan="2"|
[[Theobald IV van Blois]] (1090-1152) ∞ 1123 [[Mathilde van Karinthië]] (ca. 1097/1106-1160)
|colspan="2"|
[[Lodewijk VII van Frankrijk]] (1120-1180) ∞ 1137 [[Eleonora van Aquitanië]] (1122/24-1204)
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|
[[Boudewijn V van Henegouwen]] (1150-1195) ∞ 1169 [[Margaretha van de Elzas]] (1145-1194)
|colspan="4"|
[[Hendrik I van Champagne]] (1126-1181) ∞ 1164 [[Maria van Frankrijk (1145-1198)|Maria van Frankrijk]] (1145-1198)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"| [[Boudewijn I van Constantinopel]] (1171-1205) ∞ 1186 [[Maria van Champagne]] (1174-1204)
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"| '''Margaretha II van Vlaanderen (1202-1280)'''
|}

==Zie ook==
*[[Lijst van graven van Vlaanderen]]

==Referenties==
* Shahar, S. (1997). Growing Old in the Middle Ages: 'Winter Clothes us in Shadow and Pain'. Routledge.
* Wheeler, B. and Parsons, J. (2002). Eleanor of Aquitaine: Lord and Lady. Palgrave Macmillan.

==Literatuur==
*Geneviève De Cant, ''Jeanne et Marguerite de Constantinople'', 1995. {{ISBN|9782873860448}}

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Graaf van Henegouwen]][[Categorie:Graaf van Vlaanderen]][[Categorie:Graaf van Zeeland]][[Categorie:Huis Henegouwen]][[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Vlaanderen, Margaretha II]]

Margaretha II van Vlaanderen - Bewerkingsoverzicht

Colani op 23 jul 2024 om 14:38