Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T19:04:45Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

De '''magdalenazusters''', '''boetzusters''' of '''penitenten van Maria Magdalena''' (in het [[Latijn]] officieel '''Ordo Sanctae Mariae Magdalenae''', '''OSMM''', ook ''Sorores poenitentes beatae Mariae Magdalenae'', ''Ordo Magdalenitarum'' en ''Albae Dominae de Ordine Penitentium'') zijn een vrouwelijke [[kloosterorde]] van pauselijk recht. Naar de kleur van hun [[habijt]] werden ze ook '''witte juffrouwen''', '''witte vrouwen''' of '''witvrouwen''' genoemd. De [[patroonheilige]] [[Maria Magdalena]] is gekozen omdat het een gemeenschap van 'bekeerde zondaressen' was. Het waren quasi-monialen die wel bepaalde ordegebruiken volgden, maar niet direct onder kerkelijke voogdij stonden en evenmin de strikte [[claustrum]]- en stiltevoorschriften in acht namen. Ze waren verwant aan andere niet-reguliere contemplatieve vrouwen zoals de [[begijnen]], die een gelijkaardig verspreidingsgebied hadden ([[Duitsland]], [[Lotharingen (Frankrijk)|Lotharingen]], [[Hertogdom Brabant|Brabant]], [[Elzas]], [[Koninkrijk Bohemen|Bohemen]]). De zusters kenden een korte maar hevige bloei in de 13e eeuw.

== Geschiedenis ==
De orde werd opgericht door [[Rudolf van Worms]], [[kanunnik]] van de [[Sankt Mauritiuskerk (Hildesheim)|Sankt Mauritiuskerk]] in [[Hildesheim (stad)|Hildesheim]]. Kardinaal-legaat [[Conrad van Urach]], die [[Duitsland|naar Duitsland]] was gestuurd door [[paus Honorius III]] in de nasleep van de [[concilie]] te [[Mainz]] ([[1225]]), belastte Rudolf met de opdracht te preken tot zondaars om hun leven te beteren.<ref name="dip">Angel Martinez Cuesta, DIP, vol. V ,1978, kol. 807</ref> In [[1226]] ontmoette Rudolf op zijn tocht een grote groep [[Prostituee|prostituees]] van [[Worms (stad)|Worms]], die zich bereid verklaarden alles te doen wat hij wenste, als ze maar in hun bestaan konden voorzien. Voor sommigen vond de pastoor een echtgenoot en anderen, die het religieuze leven wilden omhelzen, verzamelde hij in een gemeenschap.

[[Bestand:Cvdn 336 015wittevrouwen.jpg|thumb|left|140px|Magdalenerin met wit [[Tuniek (liturgie)|tuniek]], [[habijt]], [[scapulier]] en sluier (tekening [[Philippe van Gulpen|Ph. van Gulpen]], ca. 1840]]

In [[1227]] trok Rudolf naar [[Anagni]] en bekwam van [[paus Gregorius IX]] de [[Bul (document)|bul]] ''Religiosam vitam eligentibus'' (10 juni 1227), die de stichting van de boetkloosters goedkeurde. Hij gaf de nieuwe [[dubbelorde]] de [[Regula Benedicti|regel van Benedictus]] en [[Cisterciënzers|cisterciënzer]] statuten. Dit monastieke leven bleek al snel te streng. De regel werd vervangen door die van[[Augustinus van Hippo| Augustinus]] en de statuten door die van de [[dominicanessen]] van het [[San Sisto Vecchio (basiliek)|San Sistoklooster]] in [[Rome (stad)|Rome]] (23 oktober 1232). Aanvullingen en interpretaties waren neergeschreven in de ''Constitutiones sororum sancte Marie Magdalene''. De mannelijke tak van de orde werd verondersteld geestelijke leiding te geven aan de nonnen en de wereldlijke goederen van de kloosters te beheren. Elke gemeenschap bestond uit een prior, drie pastoors en drie [[Lekenbroeder|lekenbroeders]].<ref name="dip2">Angel Martínez Cuesta, DIP, vol. V, 1978, kol. 808</ref>

Dankzij de pauselijke bescherming kwamen er in weinige jaren magdalenakloosters in [[Trier]] (1227), [[Straatsburg]], [[Würzburg (stad)|Würzburg]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt am main]], [[Mühlhausen (Thüringen)|Mühlhausen]], [[Keulen (stad)|Keulen]], [[Regensburg (stad)|Regensburg]], [[Maagdenburg (stad)|Magdeburg]], [[Speyer]], [[Goslar (stad)|Goslar]], [[Mainz]],<ref>Kurt Köster, "Mainz in der Geschichte des Reuerinnen-Ordens", in: ''Jahrbuch für das Bistum Mainz'', 1948, p. 243-272</ref> [[Bazel (Zwitserland)|Basel]], [[Luxemburg (stad)|Luxemburg]], [[Nijmegen]], [[Brussel (stad)|Brussel]],<ref>Philippe Crefcoeur, ''Le couvent des Dames Blanches de Bruxelles au XIIIe-XIVe. Contribution à l'étude des pénitentes de Saint-Marie-Madeleine, des chanoinesses régulières de Saint-Victor de Paris, et de l'appellation 'Dames Blanches''', 2 dln., onuitgegeven licentiaatsverhandeling, ULB, 1987</ref> [[Leuven]]<ref>Zie [[Wittevrouwenklooster (Leuven)]]</ref>, [[Wenen]], [[Praag]], [[Mechelen (stad)|Mechelen]], [[Tienen]] (1251), [[Maastricht]] (vóór 1252),<ref>H.Th. Roosenboom, ''Inventaris van het archief van het klooster der Witte Vrouwen te Maastricht'', 1972</ref> [[Utrecht (stad)|Utrecht]],<ref>J.W.C. van Campen, 'Stichting en status van het Wittevrouwenklooster te Utrecht', in: ''Archief voor de Geschiedenis van de Katholieke Kerk in Nederland'', vol. 17, 1975, p. 121-129</ref> en elders. Tegen het einde van de eeuw waren er zo'n zeventig vestigingen in vier ordeprovincies. Elke vestiging was zelfstandig en werd geleid door een ''praepositus generalis''.

Maar de nederige afkomst van de religieuzen en de ontoereikendheid van de mannelijke tak wekten te veel wantrouwen om toe te laten dat de orde zich consolideerde. Reeds in de tweede helft van [[13e eeuw|de 13e eeuw]] begonnen zich symptomen van weerstand af te tekenen, ondanks de bescherming van [[Hugo van Saint-Cher]] (ca. 1250). Onder beroep op administratieve tekortkomingen moesten een aantal kloosters de orde verlaten voor de [[clarissen]], dominicanessen of [[victorijnen]]. Dat laatste gold bijvoorbeeld voor de magdalenazusters van het Brusselse [[Regularissenklooster Jericho|Catharinaklooster]], nauwelijks enkele jaren nadat ze in de stad waren neergestreken. In 1287 schafte [[paus Honorius IV]] de orde af en incorporeerde kardinaal [[Giovanni Boccamazza]] hun huizen bij de predikheren (1289). Dit ontmoette tegenstand bij de zusters, die het geluk hadden dat twee jaar later de minderbroeder [[paus Nicolaas IV|Nicolaas IV]] de pauselijke [[tiara]] opzette. Dadelijk bracht deze vijand van de predikheren de magdalenazusters terug onder de statuten van Sint-Sixtus.

In de [[14e eeuw]] leefden de magdalenazusters voort in een andere optiek: de zusters werden niet meer geworven onder de bekeerde prostituees of onder 'gevallen' of 'gevaarlijke' vrouwen die in het klooster werden afgeleverd om correctionele redenen met het oog op re-integratie in de samenleving. De nonnen begonnen zich te wijden aan meisjesonderwijs en ziekenzorg.<ref name="dip3">Angel Martinez Cuesta, DIP, vol. V, 1978, kol. 811</ref> Het is in deze periode dat de witzusters zich in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] vestigden.<ref>Jan De Volder, ''Het huis van Sant'Egidio, Kammenstraat 51. Zeven eeuwen een hart voor de armen in Antwerpen'', 2015, {{ISBN|9789401426657}}</ref>

Tijdens de [[reformatie]] werden vele nog bestaande kloosters geseculariseerd of verdwenen ze in de politieke werveling van die tijd. De afschaffingen van [[Keizer Jozef II|Jozef II]] gaven de genadeslag aan de orde, die teruggebracht werd tot één vestiging in [[Lubań]], [[Silezië]]. Het klooster van Lubań werd verwoest tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]].<ref>Paul Skobel en Edmund Piekorz, ''Das Jungfräuliche Klosterstift zur Heiligen Maria Magdalena von der Buße zu Lauban in Schlesien von 1320–1821'', 1970</ref> In [[1952]] hernamen de magdalenazusters het religieuze gemeenschapsleven, eerst in [[Vilsbiburg|Seyboldsdorf]] en dan terug in Lubań, waar ze hun monastieke karakter definitief opgaven voor een gecentraliseerde congregatie (''Congregatio Sororum Sanctae Mariae Magdalenae de Paenitentia'', CSMM).<ref>''Annuario Pontificio per l'anno 2007'', p. 1712</ref>

== Andere magdalenahuizen ==
Er bestonden in het laatmiddeleeuwse Europa vele penitentenhuizen die zich beriepen op Maria Magdalena, onder meer in Italië, Spanje en Frankrijk. Maar de magdalenazusters waren de enigen die het tot orde schopten. Later volgden ook de ''Augustines de l'Ordre de la Pénitence de la Madeleine'', gesticht in het 15e-eeuwse [[Parijs]]. In dezelfde stad ontstonden begin 17e eeuw de ''[[Madelonnetten]]''.

De Angelsaksische wereld kende vanaf de 18<sup>e</sup> eeuw ''Magdalene Asylums'': [[Engeland]] (1758), [[Ierland (eiland)|Ierland]] (1765), [[Verenigde Staten]] (1800), [[Canada]] (''Sœurs de la Miséricorde de Montréal'', 1848). Dit waren meestal [[tuchthuis|tuchthuizen]] waar 'gevallen vrouwen' verplicht in een [[wasserij]] werkten. De mistoestanden die daarmee gepaard gingen, zijn verfilmd in ''[[The Magdalene Sisters]]'' (2002).

== Zie ook ==
*[[Wittevrouwenklooster (Maastricht)]]
*[[Wittevrouwenklooster (Utrecht)]]
*[[Magdalenaklooster (Brussel)]]
*[[Zusters van Julie Postel]]
*[[Magdalena-wasserijen in Ierland]]

== Voetnoten ==
{{References}}

== Literatuur ==
* Angel Martinez Cuesta, in: Guerrino Pelliccia en Giancarlo Rocca (red.), ''Dizionario degli Istituti di Perfezione'', vol. V, 1978
* Pia Coenegracht, ''Ontstaan van de Brabantse Witte Vrouwen en hun overgang naar de orde van St.-Victor'', in: ''Ons Geestelijk Erf'', 1960, nr. 34/2, p. 53-90
* André Simon, ''L'Ordre des Pénitentes de Sainte-Marie-Madeleine en Allemagne au XIIIe siècle'', Fribourg-en-Suisse, 1918

[[Categorie:Kloosterorde in de Rooms-Katholieke Kerk]]

Magdalenazusters - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"