https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=MaasverbeteringMaasverbetering - Bewerkingsoverzicht2026-04-26T04:15:28ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Maasverbetering&diff=145205&oldid=prevColani op 15 nov 2024 om 09:422024-11-15T09:42:30Z<p></p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>De '''Maasverbetering''' of ''Maaskanalisatie'' is een rivierverbeteringsproject dat van circa 1870 tot 1942 in fasen werd uitgevoerd in het Nederlandse [[stroomgebied]] van de [[Maas]]. Hierbij werd de rivier uitgediept, werden enkele Maaseilanden afgegraven en werd een groot aantal bochten van de voordien sterk [[meander (waterloop)|meander]]ende rivier afgesneden. De Maas werd hierdoor veel beter geschikt voor de scheepvaart. Het project voorzag tevens in een snellere waterafvoer, waardoor de kans op overstromingen verminderde. Als gevolg daarvan kon in 1942 de [[Beerse Overlaat]] worden gesloten.<br />
<br />
== Voorgeschiedenis ==<br />
[[Bestand:Netherlands, River Meuse, 1938 newspaper article on improvements.jpg|thumb|Artikel uit het Leidsch Dagblad van 20 mei 1938 over de verbeteringen aan de Beersche Maas en de inzet van 1850 werklozen daarbij, die deels in 'Rijkskampen' waren gehuisvest. Aanklikken voor een leesbaar artikel.]]<br />
Zoals elke rivier heeft de Maas gedurende de geschiedenis haar loop meermaals verlegd; voorheen door natuurlijke oorzaken, vanaf de [[hoge middeleeuwen]] in toenemende mate door menselijk ingrijpen.{{Bron?|Zo vroeg? Waar dan? Graag een betrouwbare bron.|2020|11|27}}<br />
<br />
Eind negentiende eeuw ontstond de behoefte om de zo goed als onbevaarbare Maas weer geschikt te maken voor de scheepvaart, onder andere met het oog op het kolentransport vanaf de toekomstige [[Kolenmijn#Nederland|Limburgse kolenmijnen]]. De rivier had in de loop van de negentiende eeuw haar betekenis voor de scheepvaart verloren, onder andere door de aanleg van de [[Zuid-Willemsvaart]] (1826), het [[Kanaal Bocholt-Herentals|Kempens Kanaal]] (1846) en het [[Kanaal Luik-Maastricht]] (1850). Een eerste poging om de Maas weer op te waarderen als scheepvaartroute vond plaats omstreeks 1870 en omvatte het uitdiepen van de [[Benedenmaas]] ten noorden van [[Venlo (stad)|Venlo]], alsmede het [[Kanaliseren|normaliseren]] van de rivier bij [[Smeermaas]] en [[Borgharen]]. Dit bleek bij lange na niet voldoende om de Maasscheepvaart weer op gang te brengen.<ref name="Martin138">Martin (2000), pp. 138-141.</ref><br />
<br />
== Verbetering bij Maastricht ==<br />
[[Bestand:Rivierverbetering bij Maastricht, bestek 1892.jpg|thumb|left|270px|Bestek "rivierverbetering bij Maastricht" ([[Rijkswaterstaat]], 1892). Het afgraven van het [[Sint-Antoniuseiland]] was toen al enige tijd bezig.]]<br />
In 1880 vond in [[Maastricht]] een grote overstroming plaats. Als oorzaak werd gezien de te geringe doorstroming van de rivier, deels veroorzaakt door het slopen van de vestingwerken, deels door de beperkte doorlaatcapaciteit van de [[Sint Servaasbrug]].<ref>De la Haye (1984), p. 51.</ref> Om de doorstroming te bevorderen en tegelijkertijd de bevaarbaarheid van de Maas te verbeteren, werd het noodzakelijk geacht om de Maaseilanden in Maastricht af te graven en de middeleeuwse brug te vervangen door een moderne met grotere doorlaatopeningen. Die laatste maatregel werd na discussie uitgesteld en ten slotte teruggedraaid. Door de Maas plaatselijk uit te diepen bleef het waterpeil onder de brug ook 's zomers voldoende. In 1884 werd besloten het [[Sint-Antoniuseiland]] als eerste af te graven, een project dat pas in 1895 was voltooid. Vervolgens werden ook het Maasmoleneiland, de Kleine Griend en het Sint-Pieterseiland afgegraven. De met de Belgen afgesproken kanaliseringswerkzaamheden tussen [[Wezet]] (Visé) en Maastricht werden pas na de [[Eerste Wereldoorlog]] afgerond.<ref name="Martin138"/> De kanalisatie van de Maas stroomafwaarts van Maastricht moest toen nog goeddeels beginnen.<br />
<br />
== De Bergsche Maas ==<br />
In 1904 werd de Maas bij het Gelderse [[Well (Gelderland)|Well]] (Heleind) afgedamd. Tot die tijd stroomde de rivier bij Well in noordwestelijke richting naar [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]], waar ze in de [[Waal (rivier)|Waal]] uitkwam. Als nieuwe, kunstmatige Maasbedding werd de [[Bergsche Maas]] gegraven, die bij [[Geertruidenberg (plaats)|Geertruidenberg]] op de [[Amer (rivier)|Amer]] uitkwam. Het afgedamde traject van Well tot Woudrichem werd voortaan de [[Afgedamde Maas]] genoemd. Om scheepvaartverkeer met de Waal mogelijk te maken werd het [[Heusdensch Kanaal]] gegraven. Bij [[Andel (Nederland)|Andel]] werd in de Afgedamde Maas een dam met [[schutsluis]] aangelegd. Ook dit ingrijpende project verbeterde de bevaarbaarheid van de Maas onvoldoende.<br />
<br />
== De Maaswerken in de jaren 20 en 30 ==<br />
Op 12 juni 1915 werd een wet aangenomen die voorzag in werken om de scheepvaart op de Maas te bevorderen. De werken zouden de [[kanaliseren|kanalisatie]] van de rivier van [[Maasbracht]] tot [[Grave (plaats)|Grave]] omvatten. Bovendien zouden het [[Kanaal Wessem-Nederweert]] en het [[Maas-Waalkanaal]] worden aangelegd. Deze kanalen werden geopend in 1929 respectievelijk 1927.<br />
<br />
Stroomopwaarts van Maasbracht was de Maas een grensrivier met [[België]], en de samenwerking met de Belgen verliep stroef. Aan Nederlandse zijde werd het technisch overleg getrokken door [[Willem Karel du Croix|ir. du Croix]]. Ondanks dit stroeve verloop werd Du Croix wel benoemd tot Commandeur in de [[Orde van Leopold II]]. Vanwege de houding van België werd in 1919 besloten om aan Nederlandse zijde het [[Julianakanaal]] aan te leggen en tevens een aantal [[stuw]]en te bouwen, namelijk te [[Borgharen]], [[Belfeld]], [[Sambeek]], [[Grave (plaats)|Grave]] en [[Lithoijen]]. Deze werken werden bekroond met het openen van het Julianakanaal in 1935.<br />
<br />
Hierop werd begonnen met het afsnijden van de vele bochten. Dit was zeer ingrijpend voor de diverse dorpen die aan de Maas lagen. De bedding van de rivier kwam ineens aan de andere kant van het dorp te liggen. Een dorp als [[Alem (Maasdriel)|Alem]] bijvoorbeeld kwam op een schiereiland te liggen en wisselde in [[1958]] zelfs van provincie: het werd door [[Noord-Brabant]] als onderdeel van de [[Gelders-Brabantse grenscorrecties van 1958]] aan [[Gelderland]] afgestaan, omdat Noord-Brabant aan de overzijde van de nieuw gegraven bedding was gelegen.<br />
<br />
In 1942 was het werk zover voltooid dat de [[Beerse Overlaat]], die tot dan toe voorzag in periodieke overstroming van een deel van het [[Maasland (Noord-Brabant)|Maasland]] bij hoge waterafvoer, kon worden opgeheven.<br />
<br />
== Stuwen ==<br />
Stroomafwaarts gezien gaat het om de stuwen:<br />
* [[Stuw- en sluiscomplex Borgharen]]<br />
* [[Stuw- en sluiscomplex Linne]]<br />
* [[Stuw- en sluiscomplex Roermond]]<br />
* [[Stuw- en sluizencomplex Belfeld]]<br />
* [[Stuw- en sluizencomplex Sambeek|Stuw- en sluizencomplex Sambeek/Afferden]]<br />
* [[Stuw- en sluizencomplex Grave]]<br />
* [[Prinses Máxima Sluizen]]<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
* {{aut|Bins, P.G.}} (1972): ''Prisma Toeristengids Zeeland Brabant Limburg'', Het Spectrum, Utrecht<br />
* {{aut|[[Régis de la Haye|Haye, R. de la]]}} (1984): ''De Maas over. 2000 jaar vaste oeververbindingen in Maastricht''. Vierkant Maastricht #4. Stichting Historische Reeks Maastricht, Maastricht. {{ISBN|90-70356-22-8}}<br />
* {{aut|Martin, M.}} (2000): ''Opkomst van de moderne stad. Ruimtelijke veranderingen in Maastricht 1660-1905''. Waanders Uitgevers, Zwolle. Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist. {{ISBN|90-400-9323-7}}<br />
* {{nl}} [http://www.npogeschiedenis.nl/andere-tijden/afleveringen/2007-2008/Kronkels-van-de-Maas.html Kronkels van de Maas], NPO Andere Tijden, 2008<br />
----<br />
{{References|2=2|85%}}<br />
}}<br />
<br />
[[Categorie:Waterbouwkunde]]<br />
[[Categorie:Geografie van Noord-Brabant]]<br />
[[Categorie:Geografie van Gelderland]]<br />
[[Categorie:Geografie van Limburg (Nederland)]]</div>Colani