Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:45:29Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Madeira Botanischer Garten oberhalb Funchal 5-2007.jpg|thumb|Artistieke botanische tuin in [[Madeira (eiland)|Madeira]], mei 2007.]]
[[Bestand:Dome roseraie.jpg|thumb|Opbinden in een [[rosarium]] in de [[Val-de-Marne]], juni 2007.]]
[[Bestand:Rosengarten-Juni2007.jpg|thumb|Rozentuin in [[Bad Kissingen (stad)|Bad Kissingen]], juni 2007.]]
[[Bestand:Garden het Loo.jpg|thumb|[[Paleis Het Loo]], augustus 2007.]]

Een '''lusthof''' of '''lusttuin''' is een [[tuin]] die aangelegd is om de [[zintuig|zinnen]] te prikkelen door vorm, kleur en geur van speciaal gekweekte bomen, struiken en planten. Een meer prozaïsche aanduiding is besloten [[park]]. Lusthoven zijn door de eeuwen heen beschreven door [[poëzie|dichters]]. Naarmate de rijkdom van de bezitters toenam, kregen lusthoven gestalte in tuinen van [[paleis|paleizen]] en op [[buitenplaats]]en.

== Etymologie ==
Lust betekent [[begeerte]], hevig verlangen. Het woord verscheen omstreeks 1265-1270 in de [[Middelnederlands]]e taal, en is verwant met het [[Oudhoogduits]]e, [[Oudfries]]e en [[Oudengels]]e ''lust'', het [[Oudsaksisch]]e ''lusta'' en het [[Gotisch (taal)|Gotisch]]e ''lustus''. Het woord hangt verder samen met het [[Latijn]]se ''lascivus'', "dartel", het [[Oudgrieks]]e ''lilaiomai'', "ik begeer", en [[Sanskriet|Oudindisch]] ''lasati'', "hij streeft". <ref>[[Jan de Vries (taalkundige)|Jan de Vries]] & F. de Tollenaere, ''Etymologisch woordenboek'', Utrecht: Het Spectrum, 1995, 19e druk, p. 236.</ref>

Een hof is een tuin die is afgesloten van de buitenwereld, bijvoorbeeld door een heg of een muur. Het woord is mannelijk in deze betekenis (in tegenstelling tot het koninklijke [[Hof (monarchie)|hof]] of een juridisch [[Hof (internationaal recht)|hof]]), men spreekt dus van 'de lusthof'.

De [[Hof van Eden]], ook bekend als het [[paradijs]], is de tuin waar Adam en Eva voor de [[zondeval]] verkeerden volgens het eerste Bijbelboek [[Genesis (boek)|Genesis]].

== In den lande ==
Voor de komst van [[centrale verwarming]] waren huizen overgeleverd aan het [[weer (meteorologie)|weer]]. De grootste machthebbers uit de geschiedenis beschikten daarom niet zelden over een zomerpaleis in koele streken en een [[winterpaleis]] bijvoorbeeld in de warme stad. De zomerse buitenverblijven werden vaak aangelegd in de nabijheid van een [[rivier]] om onbeperkt te kunnen beschikken over vers water.

Het populaire stadspark de [[Lustgarten (Berlijn)|Lustgarten]] op het [[Museumsinsel]] in de [[Spree]] in het centrum van Berlijn was in de 16e eeuw de [[kruidentuin]] van het [[Berliner Stadtschloss|Berliner Schloss]].

''[[Le jardin de plaisir]]'' is een boek van [[André Mollet]], meester[[hovenier]] aan het koninklijke hof van [[Zweden]], verschenen te [[Stockholm]] in 1651 als handleiding bij de inrichting en het onderhoud van pleziertuinen. De tuinman van koning [[Willem III van Oranje-Nassau|Willem III]], [[Jan van der Groen]], gaf in 1670 in ''Den Nederlandtsen hovenier'' enkele technische wenken bij zijn beschrijving van lusthoven, zoals de aanleg van [[Fontein#Ontwikkeling|fonteinen]].

In [[Franse tuin (kasteel van Versailles)|de tuinen]] van [[Kasteel van Versailles|Versailles]], in de 18<sup>e</sup> eeuw ontworpen door [[tuinarchitect|tuin- en landschapsarchitect]] [[André le Nôtre]], werd een lusthof aangelegd met het lust[[paviljoen (bouwkunst)|paviljoen]] de [[Kleine Trianon]] en verderop de [[Grote Trianon]], een paviljoen annex [[oranjerie|orangerie]]. Hiervoor moest het dorpje [[Trianon (plaats)|Trianon]] wijken. Voor de Koninklijke Familie boden de [[intimiteit|intieme]] plekjes tussen de [[heg|hagen]] en achter het struikgewas een gelegenheid om bijwijlen te ontvluchten aan de strenge hof[[etiquette]] en dichter bij elkaar te kunnen zijn.

Sommige lusthoven leven voort in het stratenpatroon van de doorgroeiende stedelijke bebouwing of als [[straatnaam]].

In de Rotterdamse wijk [[Kralingen]] werd in de stadsuitbreiding aan het eind van de 19e eeuw de ''Lusthofstraat'' aangelegd op het terrein van de 17e-eeuwse [[buitenplaats]] ''Lusthof'' naast het oude [[Slot Honingen]]. De [[winkelstraat (algemeen)|winkelstraat]] werd in het westen geraakt op [[bombardement op Rotterdam|14 mei 1940]] en is nu korter dan hij oorspronkelijk was; bij het ontwerp van het naoorlogse stratenpatroon nabij de [[Gerdesiaweg (metrostation)|Gerdesiaweg]] werd men niet gehinderd door enig verleden. <ref>{{Cite web|url=http://www.tweede-wereldoorlog.org/lusthofstraat-rotterdam.html|title=Nederland in de Tweede Wereldoorlog - Bombardement op Rotterdam de Lusthofstraat|website=www.tweede-wereldoorlog.org}}</ref>

== In het Nederlands ==
''[[Cupido's lusthof]]'' is een lang maar anoniem gedicht, gedrukt in 1613 te Amsterdam. <ref>{{Cite web|url=http://emblems.let.uu.nl/cl1613.html|title=EPU - anonymous, Cupido’s lusthof (1613)|website=emblems.let.uu.nl}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dbnl.org/tekst/breu004cupi01_01/|title=Gerrit Hendricksz. van Breughel, Cupido's lusthof · dbnl|website=DBNL}}</ref> Volgens de titelpagina was de schrijver lid van de [[rederijker]]skamer [[Het Wit Lavendel]], ook bekend als "''Uit levender Jonste''". Het voorwoord is gesigneerd door "G.H. van B.", naar alle waarschijnlijkheid de dichter [[Gerrit Hendrik van Brueghel]]. De volledige titel bevat meer aanknopingspunten:
:''CUPIDO’S LUSTHOF Ende Der Amoureuse Boogaert Beplant ende Verciert Meet 22. Schoone Copere figuiren ende vele nieuwe Amoureuse Liedekes Baladen ende Sonnetten desgelickx te voren noyt inden druck geweest ofte gesien zyn gecomponeert door een wt levender Ionst Tot Amsterdam By Jan Evertssz Cloppenburch boeckvercooper opt water inden vergulden Bybel.
De inhoud belooft veel variatie, als een amoureuze [[boomgaard]] versierd met 22 koper[[gravure]]s en veel nooit eerder uitgegeven [[lied]]jes, [[ballade]]s en [[sonnet]]ten.

''De schoonste Lusthof.'' is een gedicht van [[Willem Bilderdijk]] uit 1824, waarin hij zich een hemelse voorstelling maakt van "de liefelijkste Gaard in den omvang van heel de aarde": <ref>[https://web.archive.org/web/20071219200806/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/Bilderdijk/Rotsgalmen2/lusthof.html UVA.nl: Willem Bilderdyk (1756-1831), De schoonste Lusthof.] ([[Project Laurens Jz Coster]])</ref>
:''In dien Lusthof bloeit de Vreugd
:''In omarming van de Deugd,
:''Strooit heur zilvren bloesembladen
:''Op met thijm gevloerde paden,
:''Waasemt heil en wellust uit;
''Lusthof'' is een roman van [[Rob Schouten]] uit 2002.

== In andere talen ==
De Engelse dichter [[Samuel Taylor Coleridge]] schreef in 1816 het gedicht ''[[Kubla Khan|Kubla Khan, or a Vision in a Dream. A Fragment.]]'' met de onsterfelijk geworden openingswoorden:
:''In Xanadu did Kubla Khan
:''a stately pleasure-dome decree
Volgens de overlevering van [[Marco Polo]] had de Mongoolse [[Kan (titel)|khan]] [[Koeblai Khan]] inderdaad een zomerpaleis in [[Xanadu (paleis)|Xanadu]] laten optrekken dat in luxe en grandeur zijn weerga niet kende in de Middeleeuwen.

''[[The Pleasure Garden (1925)|The Pleasure Garden]]'' is het [[debuut]] als speelfilmregisseur van [[Alfred Hitchcock]], een [[Duitsland|Duits]]-[[Verenigd Koninkrijk|Britse]] coproductie uit [[1925]], naar de Duitse roman ''Irrgarten der Leidenschaft'' van [[Oliver Sandys]]. <ref>[http://www.imdb.com/title/tt0016230/ IMDB.com: ''The Pleasure Garden''] (1925)</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20080114211202/http://www.spout.com/films/69852/default.aspx Spout.com: ''The Pleasure Garden (1925)'' synopsis and review]</ref> In Duitsland heet de film net als het boek dus letterlijk "[[Doolhof]] van de [[hartstocht (emotie)|hartstocht]]". De [[première]] vond plaats in 1927. De film volgt twee danseressen in het fictieve Londense ''The Pleasure Garden Theatre''.

''[[The Pleasure Garden (1952)|The Pleasure Garden]]'' uit [[1952]] is een andere, maar gelijknamige film, geschreven en geregisseerd door de Amerikaan [[James Broughton]]. Het verhaal is een [[sprookje]] over een [[fee]] die het "Pleasure Principle" verdedigt tegen een kolonel die alle romantiek en vrije expressie aan banden wil leggen, gefilmd in de ruïne van het [[Crystal Palace (gebouw)|Crystal Palace]], dat door brand was verwoest in [[1936]]. De bijbehorende ''pleasure gardens'', die betrekkelijk weinig schade hadden opgelopen, werden na het maken van de film alsnog gerooid.

''[[De Romeinse lusthof]]'' is een stripalbum van [[Asterix]] uit 1973, waarin [[Julius Caesar]] hoopt de Galliërs klein te krijgen door een ambitieus nieuwbouwproject voor Romeinse veteranen midden in het bos naast het opstandige dorp. Het verhaal verscheen oorspronkelijk in het Franse tijdschrift [[Pilote|Le Pilote]] in 1971 als ''Le Domaine des dieux'', het domein van de goden. <ref>[https://web.archive.org/web/20070122124923/http://www.asterix-obelix.nl/dutch/albums/album-17.htm Asterix-obelix.nl: Asterix en de Romeinse lusthof] (Jaap Toorenaar)</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Park]]

Lusthof - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"