Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2026-08-05T14:16:50Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

← Oudere versie		Versie van 5 aug 2026 16:16
Regel 1:		Regel 1:
	[[Bestand:Streichholz.~~JPG~~\|miniatuur\|Brandende lucifer]]		[[Bestand:Streichholz.jpg\|miniatuur\|Brandende lucifer]]
	Een '''lucifer''' is een houtje met een ontvlambare kop, waarmee [[vuur]] gemaakt kan worden.		Een '''lucifer''' is een houtje met een ontvlambare kop, waarmee [[vuur]] gemaakt kan worden.

Regel 43:		Regel 43:
	Streichholzbriefchen.jpg\|Luciferboekje		Streichholzbriefchen.jpg\|Luciferboekje
	Streichholzschachtel 01 KMJ.jpg\|Luciferdoosje		Streichholzschachtel 01 KMJ.jpg\|Luciferdoosje
	Lucifershouder van het merk Bryant & Mays - INDUS V09568.~~JPG~~\|Lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent		Lucifershouder van het merk Bryant & Mays - INDUS V09568.jpg\|Lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent
	Asbak met lucifershouder vervaardigd voor Union Allumettière - INDUS V09752.~~JPG~~\|Asbak met lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent		Asbak met lucifershouder vervaardigd voor Union Allumettière - INDUS V09752.jpg\|Asbak met lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent
	</gallery>		</gallery>

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-07-17T09:23:20Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 17 jul 2026 11:23
(geen verschil)

mw>Sofie Teugels: /* Afbeeldingen */

2026-03-05T14:23:23Z

Afbeeldingen

Nieuwe pagina

[[Bestand:Streichholz.JPG|miniatuur|Brandende lucifer]]
Een '''lucifer''' is een houtje met een ontvlambare kop, waarmee [[vuur]] gemaakt kan worden.

== Geschiedenis ==
De Chinezen vonden niet alleen het buskruit maar ook de lucifer uit. Volgens een tekst uit [[950]] werden staafjes dennenhout met [[zwavel]] geïmpregneerd. De uitvinding van deze 'licht brengende staaf' dateert uit het jaar [[577]]. Ook de Romeinen zouden zich overigens van dergelijke staafjes hebben bediend, en omstreeks [[1530]] kwamen ze in Europa opnieuw in zwang. Dit waren de ''zwavelstokjes''.

In [[1805]] werd door de Fransman [[Jean-Joseph-Louis Chancel]] de ''dompellucifer'' uitgevonden. De zogeheten ''allumettes oxygenéés'' bevatten zwavel en [[kaliumchloraat]] en moesten worden ondergedompeld in [[zwavelzuur]] om ze tot ontbranding te brengen, hetgeen de gebruiksvriendelijkheid niet ten goede kwam.

In [[1827]] ontdekte de Engelse scheikundige [[John Walker (uitvinder)|John Walker]] een mengsel van kaliumchloraat, [[antimoonsulfide]] en stijfsel ([[slagsas]]) dat tot ontbranding kwam door het langs schuurpapier te wrijven.<ref>[https://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/hQR9oN5LTeCLcuKfPDMJ9A De strijklucifer van John Walker] [[British Broadcasting Corporation|BBC]], bezocht 21-11-12. [https://web.archive.org/web/20231004191645/https://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/hQR9oN5LTeCLcuKfPDMJ9A Gearchiveerd] op 4 oktober 2023.</ref> Aanvankelijk aangebracht op een kartonnetje, werd dit spoedig door een houtje vervangen. In [[1828]] gebruikte de koopman Samuel Jones de benaming ''lucifer match'', later in het Engels ingekort tot ''match''. Vervolgens werd in [[1832]] door [[Charles Sauria]] een lucifer ontwikkeld die een mengsel van [[witte fosfor]], kaliumchloraat, zwavel en gom bevatte. Deze lucifer kon bij geringe wrijving ontbranden, maar de productie was onveilig vanwege de fosfordampen die bij de productie ervan vrijkwamen. Zie: [[Fosfor#Toxicologie_en_veiligheid|gevolgen van blootstelling aan fosfordampen]].

Men ontdekte dat witte fosfor bij verhitting in het veel minder schadelijke [[rode fosfor]] kon worden omgezet. Dit verbeterde de productieomstandigheden aanzienlijk, maar probleem was dat de lucifers bij geringe wrijving onbedoeld tot zelfontbranding konden overgaan, wat onveilig was voor de gebruiker.

De veiligheidslucifer ([[Zweeds]]: ''säkerhetständsticka'') werd in [[1844]] uitgevonden door de [[Zweden|Zweedse]] [[chemicus]] [[Gustaf Erik Pasch]].<ref>[http://historiek.net/gustaf-erik-pasch-1788-1862/196/ Gustaf Erik Pasch (1788-1862)], Historiek.net</ref> Pasch ontwikkelde een kop die antimoonsulfide, mangaandioxide en kaliumchloraat bevat en welke op een speciaal geprepareerd strijkvlak tot ontbranding gebracht kon worden. Het strijkvlak bestaat uit glaspoeder en rode fosfor.

De Zweden J.E. Lundström en A. Sjöberg ontwikkelden een procedé om de lucifer industrieel te vervaardigen en patenteerden dat in [[1855]].

== Samenstelling ==
De samenstelling van de ontvlambare kop is in de loop der tijd veranderd.
# ''Dompellucifers'' bevatten onder meer [[zwavel]] en [[kaliumchloraat]]; door de lucifer in [[zwavelzuur]] te dompelen ontbrandde deze.
# De ''strijklucifer'' bevat het [[fosfor]] dat bij veiligheidslucifers naar het strijkvlak verplaatst is, zodat strijken langs een ruw vlak al voldoende is voor ontbranding.
# ''Veiligheidslucifers'' werken door de reactie tussen kaliumchloraat, de sporen [[fosfor]] van het strijkvlak en de druk van de strijkbeweging. Daardoor komt de reactie tussen zwavel en kaliumchloraat op gang.
# Moderne, ''milieuvriendelijke lucifers'' bevatten geen zwavel meer, maar een ijzer-fosforverbinding die ontleedt tot ijzeroxide en fosfaat.

Eerder werd de steel van lucifers gemaakt van [[dennenhout]], later van [[populier]]enhout. Andere materialen, zoals karton en opgerolde wasplaatjes, komen ook voor.

== Speciale lucifers ==
'''Stormlucifers''' worden gebruikt aan boord van reddingboten en in overlevingspakketten. Zij hebben behalve de strijkkop een watervaste coating of zijn geïmpregneerd met brandbare verbindingen waardoor ze ook nat en bij sterke wind blijven branden. Deze lucifers werden onder meer toegepast bij de eerste industrieel vervaardigde [[Molotovcocktail]]s in Finland.

== Verpakking ==
In [[Europa (werelddeel)|Europa]] worden lucifers meestal geleverd als houten stokjes in een doosje. Aan weerszijden van het doosje bevindt zich een strijkvlak. In [[Verenigde Staten|Amerika]] hebben ze nog een andere uitvoering; men ziet er kartonnen lucifers die uit een boekje moeten worden gescheurd. Zo'n boekje is vaak voorzien van reclame - er staat zelfs reclame op de lucifers zelf, zolang ze niet zijn uitgescheurd. Een boekje bevat meestal 20 lucifers. Deze boekjes waren tot begin jaren '80 ook hier nog een veelgebruikt reclamemedium. Door de opkomst van de [[Aansteker|wegwerpaansteker]] en de afnemende populariteit van het [[roken (tabak)|roken]] zijn de luciferboekjes hier vrijwel verdwenen.

== Zweeds ==
Het [[Zweeds]]e woord ''tändstickor'', dat onder meer op de luciferdoosjes van het merk De Zwaluw staat, betekent niet ''tandenstokers'', maar ''aansteekstokjes''. Het werkwoord ''tända'' (stam: ''tänd'') betekent aansteken en is verwant met het Middelnederlandse ''[[tondel]]'' en het Duitse ''zünden''. Een ''sticka'' (mv. ''stickor'') is een splinter.

== Video ==
<gallery widths="250" heights="180" style="font-size:85%">
Luciferfabricage-525966.ogv|Polygoonjournaal uit 1970. In Eindhoven worden bij de enige luciferfabriek in Nederland, die 100 jaar bestaat, stammen populierenhout van hun bast ontdaan en geschild tot fineer ter dikte van lucifers.
</gallery>

== Afbeeldingen ==
<gallery widths="200" heights="150" style="font-size:85%">
Match striking surface.jpg|Strijkvlak van luciferdoos uitvergroot
Streichholzbriefchen.jpg|Luciferboekje
Streichholzschachtel 01 KMJ.jpg|Luciferdoosje
Lucifershouder van het merk Bryant & Mays - INDUS V09568.JPG|Lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent
Asbak met lucifershouder vervaardigd voor Union Allumettière - INDUS V09752.JPG|Asbak met lucifershouder - Collectie Industriemuseum Gent
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Het meisje met de zwavelstokjes]]
* [[Luciferfabriek]]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Matches|Lucifer}}
{{Wikt|lucifer}}

[[Categorie:Huishouden]]
[[Categorie:Aansteker]]

Lucifer (voorwerp) - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Colani: 1 versie geïmporteerd

mw>Sofie Teugels: /* Afbeeldingen */