Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T19:10:10Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Fontaine de Vaucluse en crue.jpg|thumb|De bron van de river de [[Sorgue]] inspireerde [[Francesco Petrarca|Petrarca]] (gemeente [[Fontaine-de-Vaucluse]], [[Provence (Frankrijk)|Provence]]).]]
[[Bestand:Lucas Cranach d. Ä. 035.jpg|thumb|right|''Hof van Eden'' door [[Lucas Cranach de Oude]], 1536. [[Gemäldegalerie Alte Meister]], [[Dresden]].]]
[[Bestand:François Boucher Autumn Pastoral.jpg|thumb|''Herfstpastorale'' door [[François Boucher]]. Olieverf op doek, 1749, 260 x 199 cm, [[Wallace Collection (museum)|Wallace Collection]], Londen.]]
[[Bestand:Study for The Quarrel of Oberon and Titania.jpg|thumb|''Study for The Quarrel of [[Oberon (elfenkoning)|Oberon]] and [[Titania (Shakespeare)|Titania]]'' door [[Joseph Noel Paton]], 1849. Een scène uit [[William Shakespeare|Shakespeares]] ''[[A Midsummer Night's Dream (toneelstuk)|A Midsummer Night's Dream]]''.]]De '''''locus amoenus''''' ([[Latijn]]: lieflijke plaats, meervoud ''loci amoeni'') is de [[Literatuur|literaire]] beschrijving ([[Topos (literatuur)|topos]]) van een geïdealiseerd toevluchtsoord in de natuur, meestal een mooi, beschaduwd grasveld of landschap met bosjes, een beek, vogels en bloemen dat aan de [[Hof van Eden]] doet denken.<ref>Ernst Robert Curtius, ''Europäische Literatur und Lateinisches Mittelalter'' (1948). Engelse vertaling: ''European Literature and the Latin Middle Ages'', New York: Bollingen Foundation, 1953</ref> Een ''locus amoenus'' wordt gekenmerkt door bomen, gras en water, soms in een ver land, waar geliefden elkaar kunnen ontmoeten, een eenzame minnaar zich beklaagt of men rustig kan nadenken. Vaak is het een [[idylle|idyllisch]] droombeeld dat dient als tegenstelling tot de drukke stad en als toevlucht tegen tijd en sterfelijkheid. De schoonheid van de natuur weerspiegelt de zuivere bedoeling van de handeling. Het [[antoniem]] van Locus amoenus is ''Locus terribilis'', vreselijke plaats.

== Voorbeelden ==
=== Oudheid ===
In de westerse literatuur komt de ''lieflijke plaats'' al voor bij [[Homerus]] – het eiland van [[Kalypso|Calypso]] en de tuin van de [[Faiaken|Phaeaken]] – en werd gemeenplaats in [[bucolische poëzie|herdersdichten]] als van [[Theocritus]] en [[Vergilius]]. Ook in de [[Aeneis]] komen ze voor: het bos dat gekapt wordt voor de brandstapel van de overleden [[Misenus]] (boek VI, 179 en verder) en [[Elysium]] (boek VI, 638). [[Horatius]] (''[[Ars poetica (Horatius)|Ars poetica]]'', 17) en de commentatoren van Vergilius, zoals [[Servius (grammaticus)|Servius]], zagen de ''loci amoeni'' als een retorisch cliché. [[Ovidius]] keert in zijn ''[[Metamorfosen (Ovidius)|Metamorphoses]]'' de rol van de ''locus amoenus'' om: bij hem biedt de lieflijke plek geen bescherming, maar geschiedt er geweld: een '' locus horridus/terribilis''.<ref>[http://www2.hawaii.edu/~zuern/demo/explication/loc/locus1.html John David Zuern, "Locus Amoenus", Narcissus bij Ovidius]. [https://web.archive.org/web/20210928165711/http://www2.hawaii.edu/~zuern/demo/explication/loc/locus1.html Gearchiveerd] op 28 september 2021.</ref>

=== Middeleeuwen ===
De [[Middeleeuwen|middeleeuwse]] geleerde [[Isidorus van Sevilla]] borduurde voort op het commentaar op de [[Aeneis]] van Servius en beschreef de ''locus amoenus'' in zijn ''Etymologiae'' als een oord, dat niet van economisch nut is, maar de liefde en de lust dient. [[Rabanus Maurus]] sloot zich in zijn encyclopedie ''De universo'' hierbij aan.<ref>''Josef Billen: Baum, Anger, Wald und Garten in der mittelhochdeutschen Heldenepik'', Münster (Westfalen) 1965, p. 40 ev.</ref> [[Matthaeus Vindocinensis]] (Matthaeus van Vendôme, 12e eeuw) gaf in zijn ''Ars versificatoria'' (Kunst van het dichten) aan de hand van de antieke en middeleeuwse literatuur voorschriften hoe de natuur beschreven moest worden. In vele [[epos|heldendichten]] komen ''loci amoeni'' voor, net als in de hoofse minnelyriek ([[Roman de la rose]]). Ook de [[Beatrijs]], een Nederlandse [[Marialegende]] uit de veertiende eeuw, waarin geliefden elkaar ontmoeten onder de [[Egelantier (soort)|egelantier]] met zingende vogels, is een voorbeeld.

=== Renaissance en later ===
[[Francesco Petrarca|Petrarca]] sprak met de liefelijke natuur in zijn gedicht ''Chiare, fresche et dolci acque'' (Canzoniere 126, uit [[1344]]/[[1345]]) over zijn verleden met de geliefde Laura.
[[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]] liet in de ''[[Decamerone]]'' (1348–1353) jongelui de pestepidemie in [[Florence (stad)|Florence]] ontvluchten naar een veilig toevluchtsoord in de natuur. [[Edmund Spenser]] bedacht een heerlijke tuin voor [[The Faerie Queene]] (1590, 1596). In de toneelstukken van [[William Shakespeare]] lag de ''locus amoenus'' ver buiten de stad. Hartstochten konden er vrijelijk worden uitgeleefd, ver van de beschaving en de maatschappelijke orde die seksualiteit onderdrukken. De locatie was raadselachtig en duister in tegenstelling tot de streng geregelde burgermaatschappij. Voorbeelden zijn te vinden in ''[[A Midsummer Night's Dream (toneelstuk)|A Midsummer Night's Dream]]'' (1600), ''[[As You Like It (toneelstuk)|As You Like It]]'' (1599 of 1600/1623) en ''[[Titus Andronicus]]'' (tussen 1589 en 1592/1623).

In Nederland vergeleek de dichter en diplomaat [[Constantijn Huygens]] Den Haag met het klassieke idyllische [[Tempedal]] in ''Batava Tempe, dat is't Voor-hout van 's Gravenhage'' ([[1621]]). In de schilderkunst van de [[18<sup>e</sup> eeuw]] werden herderstaferelen populair: in het gelukzalige herdersleven is de mens deel van de natuur. [[Endymion (gedicht)|Endymion]] van [[John Keats]] is een voorbeeld uit de [[Romantiek (stroming)|Romantiek]]. ''[[In de Ban van de Ring|The Lord of the Rings]]'' van [[J.R.R. Tolkien]] beschrijft verschillende ''lieflijke oorden'' zoals ([[Cerin Amroth]] in) [[Lothlórien]]:<ref>J.R.R. Tolkien: ''The Fellowship of the Ring, Being the First Part of the Lord of the Rings'', book 2, chapter 6 Lothlórien, p. 454 uitgave Ballantine Books, New York, zesde druk 1969</ref><ref>
{{Cite web
|url=https://www.gilda.it/gandalf/italiano/lab_lett_su_tolkien/mini_saggi/natura/locus.htm
|title=Locus amoenus nel Signore degli anelli
|accessed=20 mei 2008}}</ref>
{{Cquote|Toen hem op zijn beurt de blinddoek werd afgedaan, keek [[Frodo Balings|Frodo]] op en zijn adem stokte. Ze stonden op een open vlakte. Links lag een grote heuvel, overdekt met gras zo groen als de lente in de oudste tijden. Bovenop stonden bomen in twee kringen als een dubbele kroon: de buitenste hadden een sneeuwwitte bast en misten blad maar waren prachtig in hun ranke naaktheid. De binnenste bomen waren bijzonder hoge [[mallorn]]en, nog getooid met bleek goud. Hoog tussen de takken van een ver uitstekende boom in het midden glansde een witte elvenwoning. Aan de voet van de bomen en overal op de groene glooiingen van de heuvels was het gras bezaaid met gouden bloemetjes in de vorm van sterren. Ertussen stonden andere bloemen op spichtige stelen te wiegen, wit en doodsbleek groen: ze glinsterden als een mist te midden van de warme glans van het gras. Over dit alles stond een blauwe hemel en de hete middagzon boven de heuvel wierp lange schaduwen tussen de bomen.}}

De [[De Kronieken van Narnia|Narnia Chronicles]] (1950-56) van [[C.S. Lewis]] kennen het [[Land van Aslan]] als ''locus amoenus''.

== Zie ook ==
*[[Arcadië (utopie)]]
{{Appendix|1=alles|2=
*Haß, Petra: ''Der locus amoenus in der antiken Literatur: zu Theorie und Geschichte eines literarischen Motivs'', Bamberg 1998 {{ISBN|3-927392-66-9}}
*Schönbeck, Gerhard: ''Der Locus amoenus von Homer bis Horaz'' (Heidelberg, Phil. F., Diss. 29 mei 1962), Heidelberg 1962
--------------
{{References}}
}}

== Externe links ==
*{{nl}} [https://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01_01/bork001lett01_01_0013.php#l103 Dbnl: P.J. Verkruijsse, H. Struik, G.J. van Bork en G.J. Vis, ''Letterkundig lexicon voor de neerlandistiek'']
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20121204075508/http://wpl.lib.in.us/roger/THE-LOCUS-AMOENUS-AND-THE-FANTASY-QUEST.html Roger Schlobin, "The 'Locus Amoenus' and the Fantasy Quest"]

[[Categorie:Dichtkunst]]
[[Categorie:Latijnse uitdrukking]]
[[Categorie:Literatuurwetenschap]]
[[Categorie:Middeleeuwse literatuur]]

Locus amoenus - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"