Colani op 20 dec 2024 om 08:00

2024-12-20T08:00:30Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Kiss Briseis Painter Louvre G278.jpg|thumb|Erastes en Eromenos die elkaar kussen; detail van een Attische vaas, 480 v.Chr.]]
[[Bestand:Bits & Pieces - BP168 - Love scene - EYE FLM7637 - OB 105012.webm|thumb|Liefdesscène]]
'''Liefde''' is diepe acceptatie van en [[Affectie|genegenheid]] voor, welgezindheid tot of toewijding voor een ander, of eventueel zichzelf. Het kan ook betrekking hebben op een dier, zaak of voorwerp. Eveneens kan liefde gevoeld worden voor handelingen, zoals een [[Ambacht (handwerk)|ambacht]], [[Vakgebied|vak]], [[sport]] en bezigheid. Vaderlandsliefde is een voorbeeld van liefde voor een [[Abstractie|abstract]] verschijnsel, zo ook kan liefde ervaren worden voor de eigen [[religie]] en voor [[Natuur (werkelijkheid)|natuur]].
De betekenissen die aan het begrip 'liefde' gegeven worden zijn sterk [[Cultuur|cultureel]] en [[Samenleving|maatschappelijk]] geïnspireerd. De context bepaalt ook de betekenis, houden van pindakaas is een andere emotie dan houden van je kind.

== Soorten liefde ==
De veelheid aan betekenissen die het woord liefde (tussen personen) draagt, noopt psychologen tot de uitwerking van een [[taxonomie]]. Het is niet uitzonderlijk dat een woord meer dan een betekenis heeft, maar voor een objectieve benadering moeten die betekenissen wel uitdrukking vinden. In de veelheid aan classificatieschema's die psychologen hebben voorgesteld, komen de volgende vier types regelmatig terug, zij het met verschillende namen:<ref name="berscheid">{{Aut|Berscheid, Ellen}}, ''Searching for the Meaning of "Love",'' hoofdstuk 8 in {{Aut|Sternberg, Robert J.}} en {{Aut|Weis, Karin}} (reds.), "The New Psychology of Love," Yale University Press 2006.</ref>
*''gehechtheid,'' geïdentificeerd als ''attachment love'' door [[John Bowlby]] en [[Harry Harlow]], slaat op de aangeboren neiging zich in de nabijheid te houden van bekende beschermers in tijden van dreiging. Deze liefde steunt niet op een systeem van beloningen of straffen, maar is evolutionair ingebouwd.
*''[[medelijden]],'' met uiteenlopende synoniemen zoals [[naastenliefde]], altruïstische liefde, broederliefde, ''agape,'' of ''B-love'' ([[Abraham Maslow]]). De liefhebbende persoon zorgt voor het welzijn van een ander zonder te rekenen op toekomstige eigen voordelen die daaruit voortvloeien. Ook deze liefde is aangeboren en heeft geen beloningen en straffen nodig. Ze wordt geactiveerd door een noodsignaal van een soortgenoot.
*''[[affectie]],'' met synoniemen [[vriendschap]], affiliatie en pragmatische liefde, is daarentegen sterk gekoppeld aan [[Beloningssysteem|beloningen]] en [[Straf|straffen]], dus aan het stelsel van [[pijn]] en [[genot]]. We "houden van" degenen die ons goed doen, en we "houden niet van" degenen die ons nadeel berokkenen. Affectie komt gemakkelijker tot stand met personen die ons bekend voorkomen, die op ons gelijken en die lichamelijk aantrekkelijk zijn.
*''romantische liefde'' heet ook passie en [[erotiek]]. Deze liefde is sterk verbonden met [[Sexappeal|seksuele aantrekkingskracht]] en wellust. In veel culturen is deze vorm van liefde een noodzakelijke voorwaarde voor het [[huwelijk]].

== Biologische basis voor onbaatzuchtigheid ==
[[Altruïsme]] is handelen in het voordeel van anderen zonder dat daarvoor een beloning te verwachten valt.

Filosofen hebben lang aangenomen dat altruïsme tegen de natuur ingaat, in de zin dat altruïstisch gedrag de kans op overleving en voortplanting van anderen vergroot, met geen of een negatieve invloed op de eigen kans op overleving en voortplanting. [[Ethiek|Ethische]] egoïsten als [[Ayn Rand]] en [[Friedrich Nietzsche]] hebben geargumenteerd dat zelfs als de menselijke aard authentiek altruïstische motieven inhoudt, die motieven moeten onderdrukt worden om te vermijden dat de ontvanger van de geboden hulp lui wordt.<ref name="post">{{Aut|Post, Stephen G.}} ''et al.,'' "Research on Altruism & Love: An Annotated Bibliography of Major Studies in Psychology, Sociology, Evolutionary Biology & Theology," Templeton Foundation Press 2003.</ref>

De verhandeling van [[Thomas Malthus]] over [[bevolkingsgroei]] en de [[evolutietheorie]] van [[Charles Darwin]] wijzen op een strijd om hulpbronnen tussen individuen van dezelfde soort. Het [[sociaal darwinisme]] werd scherp geformuleerd door [[Herbert Spencer]] en diende onder meer als rechtvaardiging van extreme verschillen tussen rijke en arme mensen. Sinds de jaren 1960 zijn echter nieuwe inzichten gepubliceerd die een evolutionair-biologische basis voor ethisch gedrag leveren. De [[Entomologie|entomoloog]] [[Edward Osborne Wilson]] argumenteerde in ''Sociobiology: The New Synthesis''<ref name="wilson">{{Aut|Wilson, Edward O.}}, "Sociobiology: The New Synthesis," Harvard University Press 1975.</ref> hoe het gedrag van dieren in een gemeenschap van soortgenoten veel rijker is dan alleen welbegrepen eigenbelang. Hij creëerde het vakgebied der [[evolutionaire psychologie]] waarin goed gedrag niet tegennatuurlijk is, maar juist zijn plaats krijgt in de strijd tussen de genen.<ref name="dewaal">{{Aut|De Waal, Frans}}, "Good Natured: The Origins of Right and Wrong in Humans and other Animals," Harvard University Press 1996.</ref>

== Religieuze interpretatie ==
=== Hebreeuwse Bijbel ===
In de [[Tenach]] is het [[Hooglied]] gewijd aan de erotische liefde van koning [[Salomo]] tot zijn bruid.

=== Christelijke traditie ===
Vanuit de [[christen|christelijk]] traditie geldt dat het enerzijds – als uiterste – een zichzelf opofferende en een ander weldaden schenkende houding is ([[Agape (Grieks)|agape]]). Deze soort liefde richt zich op de behoeften van de ander en zoekt wat het beste voor de ander is. In dat geval laat de liefde de ander de vrije keus om die liefde te beantwoorden of niet. Dit soort liefde vraagt offers en hard werken voor hen die daarnaar streven. Echter voor de weinige mensen die volledig afstand hebben gedaan van hun [[egoïsme]] is deze liefde een levende bron die geen inspanning meer vergt, maar vanzelfsprekend en natuurlijk is.

De ruimere definitie van liefde is de onvoorwaardelijke liefde ([[metta]]). Zij is het soort liefde dat de andere persoon de volledige onvoorwaardelijke ruimte en vrijheid schept zichzelf te kunnen zijn.

Liefde kan bijvoorbeeld een speciaal soort aantrekking tot een persoon of voorwerp zijn. Het is dan een [[gevoel]] of [[emotie]]. In de sterkste vorm geeft het mensen de indruk dat ze zonder het object van hun liefde niet meer verder kunnen in het leven, de indruk dat ze psychologisch [[emotionele afhankelijkheid|afhankelijk]] zijn van de aanwezigheid.

Liefde kan zich als [[Caritas (deugd)|caritas]] uiten, een schenking aan een goed doel. Caritas vindt voornamelijk plaats op emotionele grond, gebaseerd op het graag willen helpen bij iets waar men emotioneel betrokken bij is. Het kan echter ook op louter rationele grond gebaseerd zijn.

Liefde geeft iemand het gevoel dat hij onoverwinnelijk is en alles voor de ander over heeft, de emotie is bijna niet te beschrijven, de één zegt dat hij het gevoel heeft dat hij kan vliegen en de ander voelt zich geweldig en [[Geluk (emotie)|geluk]]kig.

In de [[eerste brief van Paulus aan de Korintiërs]] staat het thema liefde (''agape'' in de oorspronkelijke tekst) centraal.

== Wetenschap over liefde ==
Er dient onderscheid gemaakt worden tussen liefde en [[verliefdheid]], wat zich laat beschrijven als een tijdelijke [[chemische reactie]] in de [[hersenen]].

Beide fenomenen zijn wetenschappelijk verklaard, hoewel vanuit bijvoorbeeld de [[Systeem (wetenschap)|systeemwetenschap]] het terugbrengen van verliefdheid tot chemische reactie te sterk reductionistisch is. Het zijn immers niet de chemische reacties zelf die de zeer invloedrijke interactie tussen twee verliefde mensen teweegbrengen; tussen chemie en geslachtsgemeenschap zit een hele keten van al dan niet cultureel bepaald gedrag die nog niet volledig verklaard is.

De term liefde verwijst naar relaties tussen mensen onderling, tussen mensen en objecten, enzovoort. Liefdesrelaties worden gekenmerkt door zekere [[gedrag]]ingen en gaan vaak gepaard met bepaalde emoties zoals seksuele gevoelens, ontroering, welzijnsgevoel en combinaties hiervan. Het bestaan van die relaties kan vrij gemakkelijk verklaard worden door het feit dat ze in het maatschappelijke functioneren een belangrijke rol spelen. Bijvoorbeeld, zonder de moederliefde zou het voortbestaan van kinderen veel minder gegarandeerd zijn: de zorg voor het kroost komt daarom ook bij talloze diersoorten voor. In de dierlijke wereld is ook sprake van liefde zoals [[seksuele drift]] en nestverzorging. Menselijke relaties zijn echter zo complex dat ze niet louter op [[hormoon|hormonen]] te herleiden zijn. Materiële processen zijn niettemin relevant, vanwege de biologische en psychologische constitutie van de mens. Liefde en [[rationeel|ratio]] sluiten elkaar evenmin uit. De keuze van het voorwerp der liefde kan onbewust of bewust gemaakt worden op basis van feitelijke overwegingen. Zo beschouwt [[Fritz Heider]], de psycholoog en grondlegger van de [[balanstheorie]], in zijn werk ''The Psychology Of Interpersonal Relations'' liefde als een ''positive liking relation'' tussen twee personen die een gemeenschappelijke betrokkenheid hebben tot iets anders.

In de psychologie van [[Sigmund Freud]] werden de meeste vormen van liefde herleid tot seksualiteit: ook de afhankelijkheid van een kind ten opzichte van zijn ouders. De freudiaanse psychologie was evenwel in discrediet gebracht enerzijds door de successen van de [[Psychofarmacon|pyschofarmaca]], anderzijds door nieuwe inzichten in het statuut en de bewijslast van wetenschappelijk onderzoek ([[falsifieerbaarheid]]). Vanaf de jaren 1990 heeft de [[neurowetenschap]] aangetoond dat het vermogen tot emoties nauw verbonden is met de wisselwerking tussen verschillende componenten van het [[limbisch systeem]] in de hersenen. Dieren kunnen affectie, medelijden en gehechtheid voelen en tonen in de mate waarin ze over een ontwikkeld limbisch systeem beschikken; dat is met name het geval bij de [[zoogdieren]], waar de jongen nog relatief lang na de geboorte afhankelijk blijven van de zorg van de ouders en eventuele andere groepsleden.<ref name="lewis">{{Aut|Lewis, Thomas}}; {{Aut|Amini, Fari}} en {{Aut|Lannon, Richard}}, "A General Theory of Love," Vintage Books 2001 (oorspronkelijke uitgave: 2000).</ref>

== Soorten liefde ==
Er bestaan verschillende soorten liefde:
# Liefde voor mensen in het algemeen: [[naastenliefde]], [[caritas (deugd)|caritas]] of onbaatzuchtige liefde (liefde die schenkt en er niets voor terug verwacht)
# Liefde tot/van God, of van mens tot mens met God als tussenpersoon ([[agape (Grieks)|agape]])
# Onvoorwaardelijke liefde voor alle levende wezens ([[metta]], begrip uit het [[boeddhisme]])
# Liefde tussen familieleden, de liefde van ouders voor hun kinderen enz. ([[storge]])
# Liefde voor vrienden ([[philia]])
# Liefde voor vreemden, [[gastvrijheid]]. ([[Xenia (concept)|xenia]])
# Romantische liefde ([[verliefdheid]])
# [[Platonische liefde]]
# [[Seksualiteit|Seksuele]] liefde, [[erotiek]]
# Liefde voor zichzelf (in overdreven vorm heet dit [[narcisme]])
# Liefde tot een abstractum (bv. waarheidsliefde, taalliefde/taalmin)
# Rituele vormen van liefde; [[hoofse liefde]]
# Liefde voor een voorwerp, of een lichaamsdeel buiten de gebruikelijke [[erogene zone]]s (in extreme mate: [[Seksueel fetisjisme|fetisjisme]])
# Liefde voor het vaderland ([[vaderlandsliefde]])

In zijn boek ''[[De Vier Liefdes]]'' verkent de schrijver [[C.S. Lewis]] de aard van de liefde. Hij maakt daarbij onderscheid in behoefteliefde (zoals de liefde van een kind voor de moeder) en gevende liefde, benadrukt in de liefde van God voor de mensheid. Op basis van de vier woorden voor liefde in het [[Oudgrieks]] verdeelt Lewis liefde in vier categorieën: genegenheid (''[[storge]]''), vriendschap (''[[philia]]''), erotiek (''[[eros (concept)|eros]]'') en liefdadigheid (''[[caritas (deugd)|charis]]'').

[[Haat]] wordt ook als een vorm van omgekeerde liefde gezien: een negatieve aantrekking op grond van psychologische projectie van de schaduwzijde van iemand op een ander. Ook wordt haat juist als een extreme uiting van liefde gezien: de liefde tot het één uit zich in haat voor het ander.

== Symbolen ==
Een van de symbolen van liefde is een gestileerd plaatje van een [[hart]].
Het [[emoticon]] voor liefde is <3, dat een hart voorstelt.

== Zie ook ==
* [[Liefdeslied]]

{{Appendix}}

{{Navigatie gemoedstoestanden}}

[[Categorie:Affectieve relatie]][[Categorie:Seksuele relatie]][[Categorie:Liefde| ]]

Liefde - Bewerkingsoverzicht

Colani op 20 dec 2024 om 08:00