https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=KuipergordelKuipergordel - Bewerkingsoverzicht2026-04-21T18:40:20ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Kuipergordel&diff=178794&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-12-08T09:36:55Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Kuiper oort-en.svg|miniatuur|upright=1.3|De Kuipergordel ligt binnen de [[Oortwolk]]]]<br />
De '''Kuipergordel''' is een gordel van vele miljarden [[komeet]]achtige, uit steen en [[ijs (water)|ijs]] bestaande objecten, [[Transneptunisch Object|transneptunische objecten]] genoemd, voorbij de [[baan (hemellichaam)|baan]] van de achtste planeet van het [[zonnestelsel]], [[Neptunus (planeet)|Neptunus]]. De gordel bevindt zich op 30 tot 50 [[Astronomische eenheid|AE]] van de [[zon (hoofdbetekenis)|zon]]. De gordel omvat ruim 100 000 brokken ijs en steen (waaronder Pluto), uitgespreid in de vorm van een ring.<ref>{{Citeer boek|titel=Het Heelal|auteur=redactie: tekstkader en Liesbeth Kuitenbrouwer|taal=nl|uitgever=Parragon|datum=2014|pagina's=pp. 75}}</ref><br />
<br />
== Ontdekking ==<br />
[[Bestand:GerardKuiper.jpg|miniatuur|upright|Gerard Kuiper]]<br />
Het bestaan van de Kuipergordel werd in 1951 gesuggereerd door de Nederlands-Amerikaanse [[astronoom]] [[Gerard Kuiper]]<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1951PNAS...37....1K/abstract</ref>. Echter [[Kenneth Edgeworth]] had in 1943 en 1949 reeds over dit onderwerp geschreven en daarom wordt de gordel soms Edgeworth-Kuipergordel genoemd.<ref>https://science.nasa.gov/solar-system/kuiper-belt/facts/</ref><br />
<br />
In 1950 had [[Jan Hendrik Oort|Jan Oort]] de theorie geponeerd dat zich op een afstand van 100.000 [[Astronomische eenheid|AE]] (1 AE is ca. 150 miljoen km) van de zon een sfeer moet bevinden vanwaaruit kometen op het [[zonnestelsel]] afkomen. Dat gebied wordt de [[Oortwolk]] genoemd. Kuiper meende dat er op [[relatief]] korte afstand eveneens zo'n gordel moest zijn. Dat bood een verklaring voor het ontstaan van [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]], een van de [[dwergplaneet|dwergplaneten]] van het zonnestelsel, die zich bevindt aan de binnenste rand van de Kuipergordel. Deze wijkt als rotsachtige [[IJsdwerg|ijsdwerg]] sterk af van de grote [[Gasreus|gasreuzen]] en is relatief klein, waardoor men lang bleef twijfelen of hij wel of niet als planeet bestempeld moest worden. Kuiper veronderstelde dat Pluto ooit werd gevormd door samenklonterende brokken in dat gebied, waardoor hij nu een van de grootste van de familie van ijsdwergen in de Kuipergordel is. Pas in 1992 werd het bestaan van een tweede object in de gordel aangetoond, en sindsdien zijn er duizenden objecten bij gevonden.<br />
<br />
De naam Kuipergordel werd voor het eerst gebruikt omstreeks 1980.<br />
<br />
== Objecten en hun afmetingen ==<br />
[[Bestand:Outersolarsystem objectpositions labels comp.png|miniatuur|500px|Kaart van bekende objecten in het [[zonnestelsel]]. Legenda:<br />
{{Legenda|red|[[Zon|Onze zon]]}}<br />
{{Legenda|aquamarine|[[Gasreus|Gasreus planeet]]}}<br />
{{Legenda|green|Kuipergordel object}}<br />
{{Legenda|orange|[[Scattered disk object]] of [[Centaur-planetoïden]]}}<br />
{{Legenda|violet|[[Trojanen (planetoïden)|Trojaan planetoïde van Jupiter]]}}<br />
{{Legenda|yellow|[[Trojanen (planetoïden)|Trojaan planetoïde van Neptunus]]}}]]<br />
De meeste Kuipergordelobjecten weerkaatsen vanwege hun grote afstand tot de zon maar weinig licht en zijn daardoor moeilijk waar te nemen. Hun afmetingen variëren van ca. 100 m tot meer dan 1000 km. Het grootste object dat tot nog toe is ontdekt is [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], ontdekt in 2005. Met een diameter van ongeveer 2400 km is Eris groter dan de grootste [[planetoïde]] [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] en ook groter dan Pluto. Daarvoor was het grootst bekende Kuipergordelobject [[Quaoar]]. De in 2004 ontdekte planetoïde [[Orcus (planetoïde)|Orcus]] is mogelijk nog groter dan Quaoar.<br />
<br />
Een ander relatief groot object is [[Huya]], ontdekt op 27 oktober 2000. Uit de mate van lichtweerkaatsing leidde men af dat het object ongeveer 600 km in diameter is, hoewel dat een vertekend beeld zou kunnen zijn. Later zijn nog veel meer vergelijkbare objecten ontdekt met diameters tussen de 400 en 800 km. [[Varuna (planetoïde)|Varuna]] en [[Ixion (planetoïde)|Ixion]] zijn nog twee voorbeelden van grote Kuipergordelobjecten. Sommige van deze objecten volgen de baan van Pluto en worden [[plutino]]'s genoemd. [[Isaac Asimov]] stelde voor dergelijke objecten [[mesoplaneet|mesoplaneten]] te noemen.<br />
<br />
== Kuiper-klif ==<br />
De Kuipergordel lijkt aan de buitenzijde bij 50 AE vrij plotseling op te houden. Er wordt gesproken van de 'Kuiper-klif'. Een sluitende verklaring daarvoor is nog niet gevonden. Er wordt gespeculeerd dat er zich buiten de Kuipergordel een nog onontdekte planeet bevindt die dit gebied heeft schoongeveegd.<ref>{{en}}[https://allesoversterrenkunde.nl/!/!/!/actueel/artikelen/_detail/gli/the-mystery-of-planet-x/ artikel uit NewScientist: 'The mystery of Planet X']</ref><br />
<br />
Het gebied buiten deze Kuiper-klif is echter niet geheel leeg: in 2003 werd een object ontdekt dat op dat moment 86 [[Astronomische eenheid|AE]] van de zon verwijderd was, dus buiten de Kuiper-klif, gecatalogiseerd als 2003 VB<sub>12</sub> en officieel [[Sedna (planetoïde)|Sedna]] genoemd. Het is kleiner dan Pluto (Pluto: 2274 km, Sedna: 1770 km), maar na [[Eris (dwergplaneet)|Eris]] het grootste object in het zonnestelsel buiten de baan van Pluto. Het is echter denkbaar dat Sedna een uitzondering is en oorspronkelijk van buiten het zonnestelsel afkomstig is.<ref>{{Citeer web | url = http://www.kennislink.nl/web/show?id=124474 | titel = Sedna interstellaire verstekeling? | bezochtdatum = 14 december 2009 | auteur = Vries, Gieljan de | datum = 4 december 2004 | werk = Kennislink|archiefurl=https://web.archive.org/web/20081205042018/http://www.kennislink.nl/web/show?id=124474|archiefdatum=2008-12-05|dodeurl=nee}}</ref><br />
<br />
== Naamgeving ==<br />
Het systeem in de [[Naamgeving van planetoïden|naamgeving]] van deze objecten is enigszins ingewikkeld. Als een Kuipergordelobject wordt ontdekt, krijgt het eerst een voorlopig nummer dat het jaartal van de ontdekking aangeeft, evenals een volgnummer. Een voorbeeld is het object 2000 WR<sub>106</sub>. Als de precieze baan is berekend krijgt het object een catalogusnummer van het [[Minor Planet Center]]. Zowel planetoïden als Kuipergordelobjecten krijgen zo'n catalogusnummer. Het object uit ons voorbeeld kreeg het mooie ronde catalogusnummer van 20000. Tot slot mag een ontdekker het object een naam geven, hoewel dat meestal niet gebeurt. Het object 20000 werd [[Varuna (planetoïde)|(20000) Varuna]] gedoopt.<br />
<br />
== Banen ==<br />
De objecten wentelen traag rond de zon, in dezelfde richting als de planeten en [[planetoïde]]n. Het duurt honderden jaren voor ze één omwenteling hebben gemaakt. Sommige objecten lijken echter zo te worden beïnvloed door de [[zwaartekracht]] van [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] en [[Uranus (planeet)|Uranus]] dat ze sterk afwijkende, elliptische banen beschrijven, soms zelfs tot in het centrum van het zonnestelsel. Pluto en zijn manen beschrijven eveneens een [[ellips (wiskunde)|elliptische]] baan, waardoor ze soms binnen de baan van Neptunus komen.<br />
<br />
== Afkomstig van Jupiter? ==<br />
Een theorie is dat de objecten afkomstig zijn uit de invloedssfeer van de grote planeet [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], die door zijn enorme [[massa (natuurkunde)|massa]] objecten kan aantrekken en wegslingeren. Dat is bijvoorbeeld het geval bij kometen die afwisselend door de zon en Jupiter in hun loop worden beïnvloed. Deze kometen leggen daardoor een zeer elliptische baan af, die 3 tot 10 jaar duurt.<br />
<br />
Ook van [[Triton (maan)|Triton]] (maan van Neptunus) wordt gedacht dat hij ooit een object uit de Kuipergordel was. Hij zou door de grote massa van [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] in een baan om deze planeet zijn getrokken.<br />
<br />
== TNO's ==<br />
De objecten van de Kuipergordel worden thans geschaard onder de ''[[Transneptunisch object|transneptunische objecten]]'' (objecten buiten de baan van Neptunus).<br />
<br />
== New Horizons ruimtesonde ==<br />
De [[NASA]] heeft op 19 januari 2006 de [[ruimtesonde]] ''[[New Horizons]]'' gelanceerd naar Pluto en zijn maan Charon. Na het bezoek aan Pluto is de sonde doorgevlogen naar andere Kuipergordelobjecten. Een ontmoeting met Kuipergordelobject [[Arrokoth|(486958) Arrokoth]] vond plaats op 1 januari 2019. ''New Horizons'' zou zijn tweede Kuipergordelobject kunnen bezoeken na 2020. Het is de eerste keer dat een sonde de Kuipergordel onderzoekt.<br />
<br />
== Externe link ==<br />
* {{en}}[http://pluto.jhuapl.edu/ New Horizons]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Commonscat}}<br />
{{Navigatie zonnestelsel}}<br />
<br />
[[Categorie:Planetoïde| Kuipergordel]]<br />
[[Categorie:Eponiem]]</div>Colani