Colani: /* Engeland */

2024-07-20T20:28:50Z

Engeland

Nieuwe pagina

Een '''kroon''' kwam in de [[heraldiek]] het eerst voor als symbool boven op de [[Helm (hoofddeksel)|helm]] als [[helmkroon]] en pas later boven het [[Wapen (heraldiek)|wapenschild]].

Uit de helm ontwikkelde zich het [[helmteken]], dat geen rangbetekenis heeft, maar zuiver decoratief is, net als de helmkroon in het [[Heilige Roomse Rijk]]. Daarentegen duidt het wapen als ''rangkroon'' een rang aan binnen de [[adel (klasse)|adel]]. Deze rangkronen gaan gepaard met de onderscheiden adellijke predicaten (van laag naar hoog): [[jonkheer]], [[ridder (titel)|(erf)ridder]], [[Baron (titel)|baron]], [[burggraaf]], [[Graaf (titel)|graaf]], [[Markgraaf|markies]], [[hertog]] en [[prins]].

Regerende vorsten gebruiken een [[koningskroon]] of [[keizerskroon (hoofddeksel)|keizerskroon]], vaak een [[beugelkroon]] met opstaande [[diadeem|diademen]], als teken van hun waardigheid.

== Ontstaan van de kroon ==
[[Bestand:ProbusCoin.jpg|thumb|Een munt uit het Romeinse Rijk. Op de voorzijde staat een afbeelding van keizer Probus met een stralenkroon]]
Er zijn afbeeldingen van munten gevonden uit het oude Griekenland waarop Helleense koningen staan met een hoofddeksel, deze hoofddeksels zijn niets dan een (gouden) band met daarop bevestigd bladeren van een boom voorstellend.

In de [[middeleeuwen]] werden deze kronen verfraaid met [[goud]], [[zilver]] of [[edelsteen|edelstenen]]. Op sommigen staan zelfs kerkelijke figuren om de autoriteit van de koning te vergroten (zie de [[Koningskroon|St.-Stefanuskroon]] van Hongarije). Er werden ook verschillende soorten kronen gemaakt om het verschil in rang beter uit te drukken.

== De kroon als teken van rang ==
De fysieke kronen die de machtigste [[Vazal|vazallen]] zich in de eerste helft van de 14de eeuw toe-eigenden, vonden omstreeks 1400 ook de weg naar hun blazoenen. Zonder dat er zich onmiddellijk vormelijke rangverschillen in de aanwending van [[Fleuron (heraldiek)|fleurons]] en parels aftekenden, vond hun voorbeeld, met zowat een eeuw verschil, navolging onder de overige betitelde edelen.<ref name="DUERLOO">L. DUERLOO, Privilegies uitbeelden: De Zuid-Nederlandse wapenkoningen en wapenkunde in de eeuw der Verlichting", 1991, AWLsK Letteren n° 135, p.198-200</ref>

Met zulke ongebreidelde vrijheid werd echter een goede eeuw later komaf gemaakt. In 1586 beperkte [[Filips II van Spanje|Filips II]] het recht op met kronen getopte blazoenen tot de hertogen, markiezen en graven.<ref>J. CHRISTYN, "Jurisprudentia", dl. II, p.20</ref> Ook de Aartshertogen [[Albrecht van Oostenrijk|Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]] kondigden in 1616 een gelijkaardige verbodsbepaling op het aanwenden van gekroonde wapenschilden af en stelden eventuele overtredingen strafbaar met boetes.<ref name="BRAAS">BRAAS, "La législation nobiliaire en Belgique", 1960, pps.150-151, 210-211</ref> Beide reglementen werden in 1754 bevestigd.<ref name="BRAAS"/> Deze bevestiging wees er bovendien ook op dat de rangkroon enkel toekwam aan de houder van de titel, zijn vrouw of weduwe en dat noch de oudste zoon noch de jongere zonen er enige aanspraak op konden maken.<ref>L. FOUREZ, Le droit héraldique dans les Pays-Bas catholiques, 1932, p.168-174</ref>

Dat het in de daaropvolgende decennia wel degelijk menens was voor de ambtenaren die met het toezicht belast waren, is volgens voorzitter van de [[Vlaamse Heraldische Raad]] professor Luc Duerloo duidelijk uit het volume bewaarde procesdossiers.<ref name="DUERLOO" /> Ze pakten niet alleen de kleine vergrijpers aan, maar schuwden evenmin om ronduit hoge heren voor de competente [[Raad van Vlaanderen|Justitieraad]] te dagen. Redenen hiervoor waren niet zelden terug te brengen tot buitenlandse, ongewone of te hoge rangkronen. Aan het eind van de 17de eeuw werden ook de met wederrechtelijke kronen getopte [[Voorletter|initialen]] niet ontzien. Zowel de rijkelijk met parels en fleurons versierde koetspanelen van edelen, als allerhande handelsmerken waarin een kroontje voor kredietwaardigheid moest zorgen werden aangepakt.

De edelen die langs legale weg hun titel verkregen konden daarentegen tot op zekere hoogte enige vrijheid genieten in het bepalen van de vorm van hun kroon. Geleidelijke verdringing van oude modellen door nieuwere gaf hun immers gedurende een niet geringe overgangsperiode de kans om uit beide te kiezen. Dat daarbij soms een kroon werd toegekend die met een hogere dan de verleende titel overeenkwam, was veeleer rang- dan tijdsgebonden. De 18de eeuw kenmerkte zich met de neiging om vooral de hogere betitelden met deze gunst te bedenken. Slechts één baron op acht werd deze onderscheiding waardig geacht, ten opzichte van zowat één derde van de graven en twee derden van de markiezen en prinsen. Voor niet-getitelde adel was zulke gunst, niet verrassend, vrijwel onbestaande.<ref>P. JANSSENS, "De Evolutie van de Belgische Adel sinds de Late Middeleeuwen, 1989, p. 134-135</ref>

== Voorbeelden in de heraldiek ==
=== België ===
{| class="wikitable"
| [[Bestand:Royal Crown of Belgium (Heraldic).svg|75px]]
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 10.svg|75px]]
| [[Bestand:Princely Hat.svg|75px]]
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 04.svg|75px]]
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 15.svg|75px]]
| [[Bestand:Crown of a Count of France (variant).svg|75px]]
|-
| Koning
| Vorst Prins
| Vorst (oud)
| Hertog
| Markgraaf
| Graaf
|-
| [[Bestand:Old Crown of a Count (France & Belgium).svg|75px]]
| [[Bestand:Crown of a Count of the Low Countries (Ancien Regime).svg|75px]]
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 25.svg|75px]]
| [[Bestand:Crown of a Baron (Low Countries, Holy Roman Empire, Russia).svg|75px]]
| [[Bestand:Old Crown of a Baron of the Low Countries.svg|75px]]
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 34.svg|75px]]
|-
| Graaf (oud)
| Graaf (oud)
| Burggraaf
| Baron
| Baron (oud)
| Chevalier (Ridder)
|}

=== Nederland ===
{| class="wikitable"
| [[Bestand:Rangkroon keizer.svg|75px]]
| [[Keizerskroon (heraldiek)|Keizer]]
| [[Bestand:Rangkroon Koning.svg|75px]]
| Koning
| [[Bestand:Rangkroon Koning.svg|75px]]
| Prins (Koninklijk Huis)
| [[Bestand:Rangkroon Kleinkinderen van Koning.svg|75px]]
| Prins (Kleinkinderen monarch)
| [[Bestand:Rangkroon Prins.svg|75px]]
| Prins (Adellijk)
| [[Bestand:Rangkroon Hertog.svg|75px]]
| Hertog
|-
| [[Bestand:Rangkroon Markies.svg|75px]]
| [[Markiezenkroon|Markies]]
| [[Bestand:Rangkroon Graaf.svg|75px]]
| [[Gravenkroon|Graaf]] (officiële stijl)
| [[Bestand:Rangkroon Burggraaf.svg|75px]]
| Burggraaf
| [[Bestand:Rangkroon Baron.svg|75px]]
| Baron
| [[Bestand:Rangkroon Ridder.svg|75px]]
| Erfridder
| [[Bestand:Rangkroon Ridder.svg|75px]]
| Jonkheer (nieuwe stijl)
|}

Bij wapens wordt de rangkroon boven op het wapenschild geplaatst. In verschillende landen heeft men andere kronen die zo nauwkeurig mogelijk worden beschreven in [[adelsbrief|adelsbrieven]]. Voor [[Nederland]] en [[België]] geldt het [[Koninklijk Besluit]] uit [[1816]]<ref>Gemeentewapens in Nederland. 1914-1989. Naar het officiële register van de Hoge Raad van Adel. 's-Gravenhage, VNU-Uitgeverij, 1989. bladzijde 12</ref> van [[Koning (titel)|koning]] [[Willem I der Nederlanden|Willem I]], dat de kronen voor de verschillende rangen van de Nederlandse [[adel (klasse)|adel]] vaststelde. De adellijke rangkronen bestaan telkens uit een gouden hoofdband, wel of niet bezet met edelstenen, of omwonden met een parelketting, en boven op de band verschillende combinaties van '[[fleuron (heraldiek)|fleurons]]' en met parels getopte gouden punten.

De rangkroon met vijf parels op stiften op een gladde hoofdband wordt nogal eens gebruikt door leden van [[regenten]]families, maar is nooit officieel vastgesteld.{{Bron?|Een "rang"kroon voor een regentenfamilie?|2015|05|07}}

De rangkronen zijn per land verschillend, ieder land heeft immers zijn eigen cultuur en men wil zich graag onderscheiden van andere landen. De kronen voor de koningen in het heilige Duitse Rijk werden als standaard gezien voor veel landen (ook Nederland). Enkele afwijkende kronen waren die van Frankrijk, Engeland en Hongarije.

===Engeland===
{| class="wikitable"
| [[Bestand:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|75px]]
| [[Bestand:Royal Crown of Scotland (Heraldry).svg|75px]]
| [[Bestand:Imperial Crown (Heraldry).svg|75px]]
| [[Bestand:Tudor Crown (Heraldry).svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet_of_the_British_Heir_Apparent.svg|75px]]
|-
| Koning / Koningin [[Edwardskroon|St. Edwardskroon]]
| Koning / Koningin Schotland
| Koning / Koningin Imperial
| Koning / Koningin Tudor Kroon
| [[Prince of Wales]]
|-
| [[Bestand:Coronet of a Child of the Sovereign.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a Child of the Heir Apparent.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a Grandchild of the Sovereign.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a Child of a Daughter of the Sovereign.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a British Duke.svg|75px]]
|-
| Prins of Prinses Broer, zuster, zoon of dochter van de Koning(in)
| Prins of Prinses Kinderen van de [[Prince of Wales]]
| Prins of Prinses Kleinkinderen van de Koning(in)
| Prins of Prinses Kind van een dochter van de Koning(in)
| Duke (Hertog)
|-
| [[Bestand:Cap of Maintenance.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a British Marquess.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a British Earl.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a British Viscount.svg|75px]]
| [[Bestand:Coronet of a British Baron.svg|75px]]
|-
| Oudere hoed van een hertog
| Marquess (Markies)
| [[Earl]] (Graaf)
| Viscount (~Burggraaf)
| Barons (Baron)
|}
De koningskroon van Engeland, de [[Kroon van Sint Edward]], bestaat uit een gouden band met blauwe en rode edelstenen. Deze hebben opstaande diademen die parels bevatten, er zijn vier diademen waarvan twee te zien. Aan die diademen zitten paarsgewijs kruisen en Franse lelies vast, dus in het midden is een kruis en ernaast (aan beide kanten) zijn Franse lelies te zien. Ze eindigen in een rijksappel die getooid is met een groot kruis.

De Franse lelies in de kroon verwijzen naar de verwantschap met het koninkrijk Frankrijk, dat de Franse lelies als symbool had. Engeland claimde de kroon van Frankrijk tijdens de [[Honderdjarige Oorlog]].

Anders dan in andere landen waarin de kronen alleen deel van de [[papieren heraldiek]] zijn bezitten de Britse [[Peer (adel)|peers]] werkelijk vergulde kronen met daarop grote kunstmatige parels. De kronen werden tijdens de kroning van [[Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk|Elizabeth II]] in 1953 voor het laatst gedragen.

===Frankrijk===
{| class="wikitable"
| [[Bestand:Royal Crown of France.svg|75px]]
| Koning
| [[Bestand:Crown of the Dauphin of France.svg|75px]]
| Dauphin
| [[Bestand:Crown of a Royal Prince of the Blood of France.svg|75px]]
| Enfant de France
| [[Bestand:Crown of a Prince of the Blood of France.svg|75px]]
| Prince du Sang
|-
| [[Bestand:Crown of a Duke of France.svg|75px]]
| Hertog en "[[Pair van Frankrijk|Pair de France]]"
| [[Bestand:Crown of a Duke of France (variant).svg|75px]]
| Hertog
| [[Bestand:Crown of a Marquis of France.svg|75px]]
| Markies en "Pair de France"
| [[Bestand:Crown of a Marquis of France (variant).svg|75px]]
| Markies
|-
| [[Bestand:Crown of a Count of France.svg|75px]]
| Graaf en "Pair de France"
| [[Bestand:Crown of a Count of France (variant).svg|75px]]
| Graaf
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 48.svg|75px]]
| Graaf (oud)
| [[Bestand:Crown of a Viscount of France (variant).svg|75px]]
| Vicomte (~Burggraaf)
|-
| [[Bestand:Rangkronen-Fig. 21.svg|75px]]
| [[Vidame]] (~Burggraaf)
| [[Bestand:Crown of a Baron of France.svg|75px]]
| Baron
| [[Bestand:Crown of a Chevalier of France.svg|75px]]
| Ridder (Chevalier Banneret)
| [[Bestand:Torse of a Chevalier of France.svg|75px]]
| Tortillon van een Ridder
|}
De koningskroon van het vroegere koninkrijk Frankrijk bestond uit een gouden band, al of niet versierd met edelstenen. Tussen de vele van parels voorziene [[diadeem|diademen]] zijn Franse lelies ([[fleur-de-lys]]) zichtbaar. De diademen ondersteunen een grote centrale fleur-de-lys. De Franse lelie was het symbool van het koningschap dat van God was verkregen. Het aantal op tekeningen afgebeelde diademen bij deze koningskroon was vijf.

==Zie ook==
* [[Muurkroon]]
* [[Koningskroon]] (o.m. die van Nederland en België)
* [[keizerskroon (hoofddeksel)|Keizerskroon]]

== Bronnen en referenties ==
{{references}}

{{Navigatie vaktermen heraldiek}}

[[Categorie:Kroon (heraldiek)| ]]

Kroon (heraldiek) - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Engeland */