Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:56:18Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

{{Infobox politiek ambt
| naam in Nederlands = Koning van Duitsland
| naam in taal = Keizer van het Heilige Roomse Rijk
| status = '''Afgeschaft''' Bestaande tijdens:
| jaar van ontstaan = (911) 962
| jaar van afloop = 1806
| afbeelding = CoA-Holy-Roman-Empire.png
| onderschrift = Wapen van het Heilige Roomse Rijk
| aanspreekvorm =
| residentie =
| benoemer =
| aanwijzer = [[Keurvorst]]en
| ambtstermijn = ''Voor het leven''
| inaugurele houder = [[Otto I de Grote|Otto I]]
| formatie = [[2 februari]] [[962]]
| huidige houder =
| sinds =
| laatste houder = [[keizer Frans II|Frans II]]
| afgeschaft = [[6 augustus]] [[1806]]
| salaris =
| website =
| portaal1 =
}}
Het '''Duitse koningschap''' bestond van [[911]] tot [[1806]]. De koning van [[Duitsland]] was een voor het leven gekozen functionaris, die de eenheid van het [[Oost-Francië|Oost-Frankische Rijk]], bestaande uit
[[Hertogdom Beieren (-1255)|Beieren]], [[hertogdom Franken|Franken]], [[hertogdom Lotharingen|Lotharingen]], [[Stamhertogdom Saksen|Saksen]] en [[hertogdom Zwaben|Zwaben]], moest symboliseren en behartigen.
Vanaf 962 lieten de gekozen Duitse koningen zich tevens, doorgaans enige tijd later dan hun verkiezing tot koning, door de paus tot keizer kronen van het [[Heilige Roomse Rijk]], dat beschouwd werd als [[translatio imperii|rechtsopvolger]] van het oude [[Romeinse keizerrijk]]. Zij waren immers de beschermheren van het Italiaanse schiereiland en de pauselijke staat.

Het was dus geen erfelijk koningshuis; de Duitse koning werd volgens een ongeschreven ''grondwet'' verkozen. Meestal droeg de Duitse koning ook de keizerskroon van het Heilige Roomse Rijk. Daarom worden deze koningen meestal keizer genoemd (zie [[lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers]]). De gebruikelijke nummering van de koningen met de naam Karel, Lotharius of Lodewijk is ook niet de nummering als koning van Duitsland, maar die als keizer (zie verder onder ''voorgeschiedenis'').

De precieze aanduiding van naam en functie zijn in de loop der eeuwen veranderd. De naam Rooms koning werd gebruikt om de gekozen Duitse keizer aan te duiden in de periode vóór zijn kroning in [[Aken (stad)|Aken]] of [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. In het Latijn heette het "REX ROMANORUM" (letterlijk: ''Koning van de Romeinen''), de Duitsers spraken van hun "Römischer König" of "König der Römer".
In de 18e eeuw werd ook de aanduiding "König in Germanien" of "Germaniae Rex" gebruikt. Moderne Duitse schrijvers gebruiken de term "römisch-deutscher König".

Graaf [[Willem II van Holland]] wordt in de Nederlandse literatuur meestal rooms-koning of Rooms koning genoemd.

== Ontstaan ==
Toen [[Lodewijk IV van Oost-Francië|Lodewijk IV het Kind]] in september [[911]] overleed, was in het Oost-Frankische Rijk meteen ook de laatste [[Karolingen|Karolinger]] van het toneel verdwenen. Onder zijn zeer zwakke regering waren de oude [[stamhertogdom]]men, die door [[Karel de Grote]] 100 jaar eerder waren afgeschaft, opnieuw verrezen: [[Hertogdom Beieren (-1255)|Beieren]], [[hertogdom Franken|Franken]], [[Stamhertogdom Saksen|Saksen]], [[hertogdom Zwaben|Zwaben]], en het uit [[Midden-Francië]] ontstane [[hertogdom Lotharingen|Lotharingen]]. Uit vrees voor het uiteenvallen van het rijk in deze vijf bestanddelen kozen de rijksgroten de Frankische hertog [[Koenraad I van Franken]] tot koning, in de zin van verdediger van het algemeen rijksbelang. Hij kon zich dus niet in de interne aangelegenheden van de Duitse hertogdommen mengen. Daarmee was het erfrecht opgeheven en werd meteen ook het rijk niet langer als persoonlijk bezit van een vorstenhuis beschouwd. Enkel Lotharingen (dat onder meer ook de latere [[De Nederlanden in de Middeleeuwen|Nederlanden]] omvatte) hield vast aan het erfrecht van de Karolingers en zocht tussen 911-923 aansluiting bij [[West-Francië]] onder [[Karel de Eenvoudige]].

Door het begraven van de hoop op eenheid met het West-Frankische Rijk (men had tot dan toe geprobeerd het imperium van [[Karel de Grote]] te herstellen) werd onder Koenraad I Duitsland geboren. Dat omvatte ongeveer de huidige Duits- en Nederlandstalige gebieden, en zweefde tussen [[confederatie]] en feitelijke staat. Het had dan ook geen hoofdstad; het centrum was daar waar de koning resideerde.

Na Koenraad werd [[Hendrik de Vogelaar|Hendrik I]], hertog van Saksen, tot koning gekozen. Hij legde in [[921]] de grenzen met Frankrijk vast in het [[Verdrag van Bonn (921)|Verdrag van Bonn]]. Het lukte hem niettemin om nadien, in [[923]], Lotharingen definitief terug te winnen en daarmee ook de huidige Nederlandstalige gebieden. Tegen [[928]] was dit economisch en politiek belangrijke gebied voor Duitsland geconsolideerd.

== Keizerschap ==
Hendriks zoon [[Keizer Otto I|Otto I de Grote]] stichtte in [[962]] het [[Heilige Roomse Rijk]], door opnieuw de titel van [[keizer]] aan te nemen. Dat rijk oversteeg de grenzen van Duitsland; het omvatte naast het Duitse koninkrijk ook de koninkrijken [[Koninkrijk Italië (774-962)|Italië]] en [[Koninkrijk Bourgondië|Bourgondië]]. Omdat van dan af de keizerstitel van het Heilige Roomse Rijk steeds toekwam aan de koning, wordt deze koning ook wel ''rooms-koning'' genoemd.

[[Keizer Koenraad II|Koenraad II]], een nakomeling van Koenraad I, slaagde erin om aan de laatste Bourgondische koning Rudolf III de belofte te ontlokken hem als zijn opvolger aan te duiden; hij erfde het koninkrijk in de zomer van [[1034]]. Het toenmalige Koninkrijk Bourgondië was niet het latere hertogdom, op de plaats van de huidige Franse landstreek; het strekte zich ten oosten daarvan uit, over de valleien van de [[Rhône (rivier)|Rhône]] en de [[Saône]], en over het westen van [[Zwitserland]] tot over [[Bern (stad)|Bern]] en [[Lausanne (stad)|Lausanne]]. Het zou een integraal deel van Duitsland gaan vormen.

Ten gevolge van de [[Investituurstrijd]] werd tijdens de regering van [[keizer Hendrik IV]], kleinzoon van Koenraad II, op aansturen van de paus en voornamelijk Saksische rijksgroten, voor het eerst een tegenkoning verkozen. Op [[15 maart]] [[1077]] werd Rudolf van Zwaben aangesteld tot Duits koning. Nadat deze in [[1080]] door Hendrik IV op het slagveld werd gedood, volgde weldra een tweede tegenkoning in [[1081]], Herman van Luxemburg-Salm, die zo goed als gezagsloos in [[1088]] zou sterven. Korte tijd fungeerde zelfs een zoon van Hendrik IV, koning Koenraad van Lombardije, als tegenkoning (1087-1101), doch hij genoot evenmin gezag in het Duitse rijk.

Daarna zouden nog verschillende tegenkoningen gekozen worden, de laatste in 1349. Aanleiding was steeds onenigheid tussen de [[keurvorst]] en (kiesgerechtigde) rijksgroten, maar het politieke manoeuvre was nooit een groot succes. Mede om dit soort impasses te vermijden, werd het aantal keurvorsten in 1198 op aandringen van [[paus Innocentius III]] vastgelegd op zeven. In 1257 werd vastgelegd dat het kiescollege voortaan zou bestaan uit de drie hoogste geestelijken (de aartsbisschoppen van [[keurvorstendom Keulen|Keulen]], [[keurvorstendom Mainz|Mainz]] en [[keurvorstendom Trier|Trier]]) en vier wereldlijke vorsten: de [[koninkrijk Bohemen|koning van Bohemen]], de [[hertogdom Saksen (1180-1296)|hertog van Saksen]], de [[Mark Brandenburg|markgraaf van Brandenburg]] en de [[Paltsgraafschap aan de Rijn|paltsgraaf van de Rijn]].

Op 10 januari 1356 vaardigde [[keizer Karel IV]] de [[Gouden Bul van 1356|Gouden Bul]] uit, waarin de procedure voor de koningskeuze werd vastgelegd. Het was in feite de bevestiging van de traditie die reeds in 1257 was ingevoerd, maar ze zweeg over de aanspraken op goedkeuring van de keuze door de paus.

== Habsburgers ==
Met het aantreden op [[18 maart]] [[1438]] van [[Albrecht II (rooms-koning)|Albrecht II]] als koning, begon de heerschappij van de Habsburgers en werd het koningschap quasi-erfelijk. Zijn kleinzoon [[keizer Maximiliaan I|Maximiliaan I]] werd in 1508 te Triente door de [[prins-bisschop]] van [[Gurk (gemeente)|Gurk]] tot keizer gezalfd. Hierdoor was het keizerschap ten slotte volledig van het pausdom losgekoppeld geworden. Voortaan zouden de Duitse koningen bij hun kroning te Aken meteen ook de keizerlijke waardigheid aannemen. Daarmee hadden ook de keurvorsten hun rol uitgespeeld en was de procedure van de koningskeuze tot een ritueel verworden. Het zou niettemin worden volgehouden tot [[1806]], het jaar waarin het Heilige Roomse Rijk definitief werd opgeheven.

== Lijst der koningen van Duitsland ==
=== Voorgeschiedenis: Oost-Frankische koningen ===
[[Oost-Francië]] was de voorganger van het Heilige Roomse Rijk; men spreekt in de geschiedschrijving vaak pas vanaf 911 van "Duitsland", toen Lodewijk het Kind als laatste Karolinger van de troon verdween.
* [[840]]-[[876]] - [[Lodewijk de Duitser|Lodewijk II, de Duitser]], koning van Oost-Francië, geen keizer
* [[876]]-[[880]] - [[Karloman van Oost-Francië]], koning van Oost-Francië (Beieren), geen keizer
* [[876]]-[[882]] - [[Karel III van Oost-Francië|Karel III, de Dikke]], koning van Oost-Francië (Zwaben) en Italië, keizer
* [[876]]-[[882]] - [[Lodewijk III van Oost-Francië|Lodewijk III, de Jongere]], koning van Oost-Francië (Frankenland, Saksen en Thüringen), geen keizer
* [[882]]-[[887]] - [[Karel III van Oost-Francië|Karel III, de Dikke]], koning van heel Oost-Francië, keizer
* [[887]]-[[899]] - [[Arnulf van Karinthië]], koning van Oost-Francië en Italië, (betwist) keizer
* [[899]]-[[900]] - [[Zwentibold]], koning van Oost-Francië, geen keizer
* [[900]]-[[911]] - [[Lodewijk IV van Oost-Francië|Lodewijk IV, het Kind]], koning van Oost-Francië, geen keizer

=== Duitse koninkrijk ===
* [[911]]-[[918]] - [[Koenraad I van Franken|Koenraad I]]
* [[919]]-[[936]] - [[Hendrik de Vogelaar|Hendrik I, de Vogelaar]]
* [[936]]-[[973]] - [[keizer Otto I|Otto I, de Grote]]
* [[973]]-[[983]] - [[keizer Otto II|Otto II, de Rode]]
* [[983]]-[[1002]] - [[keizer Otto III|Otto III]]
* [[1002]]-[[1024]] - [[keizer Hendrik II|Hendrik II, de Heilige]]
* [[1024]]-[[1039]] - [[keizer Koenraad II|Koenraad II, de Saliër]]
* [[1039]]-[[1056]] - [[keizer Hendrik III|Hendrik III]]
* [[1056]]-[[1105]] - [[keizer Hendrik IV|Hendrik IV]]
* [[1077]]-[[1080]] - [[Rudolf van Rheinfelden]] - tegenkoning
* [[1081]]-[[1086]] - [[Herman van Salm]] - tegenkoning
* [[1087]]-[[1098]] - [[Koenraad van Franken]] - medekoning
* [[1105]]-[[1125]] - [[keizer Hendrik V|Hendrik V]]
* [[1125]]-[[1137]] - [[Lotharius van Supplinburg|Lotharius III van Supplinburg]]
* [[1138]]-[[1152]] - [[Koenraad III (rooms-koning)|Koenraad III]]
* [[1147]]-[[1150]] - [[Hendrik Berengarius]] - medekoning
* [[1152]]-[[1190]] - [[keizer Frederik I|Frederik I, Barbarossa]]
* [[1190]]-[[1197]] - [[keizer Hendrik VI|Hendrik VI]]
* [[1198]]-[[1208]] - [[Filips van Zwaben|Filips I]]
* [[1208]]-[[1215]] - [[keizer Otto IV|Otto IV]]
* [[1215]]-[[1250]] - [[keizer Frederik II|Frederik II]]
** [[1220]]-[[1235]] - [[Hendrik VII (rooms-koning)|Hendrik VII]] - medekoning
** [[1237]]-[[1250]] - [[Koenraad IV (rooms-koning) |Koenraad IV]] - medekoning
** [[1246]]-[[1247]] - [[Hendrik Raspe]] - tegenkoning
* [[1250]]-[[1254]] - Koenraad IV
* [[1254]]-[[1256]] - [[Willem II van Holland|Willem van Holland]]
* [[1257]]-[[1272]] - [[Richard van Cornwall]] - interim-koning
* [[1257]]-[[1273]] - [[Alfons X van Castilië|Alfons van Castilië]] - tegenkoning
* [[1273]]-[[1291]] - [[keizer Rudolf I|Rudolf I]]
* [[1291]]-[[1298]] - [[Adolf van Nassau (rooms-koning)|Adolf I]]
* [[1298]]-[[1308]] - [[Albrecht I (rooms-koning)|Albrecht I]]
* [[1308]]-[[1313]] - [[keizer Hendrik VII|Hendrik VII]]
* [[1314]]-[[1330]] - [[Frederik de Schone]] - tegenkoning
* [[1314]]-[[1347]] - [[keizer Lodewijk de Beier|Lodewijk IV]]
* [[Günther XXI van Schwarzburg]] - tegenkoning
* [[1347]]-[[1378]] - [[keizer Karel IV|Karel IV]]
* [[1378]]-[[1400]] - [[Wenceslaus (rooms-koning)|Wenceslaus]]
* [[1400]]-[[1410]] - [[Ruprecht van de Palts (rooms-koning)|Ruprecht]]
* [[1410]]-[[1411]] - [[Jobst van Moravië|Jobst]]
* [[1411]]-[[1437]] - [[keizer Sigismund|Sigismund]]
* [[1437]]-[[1439]] - [[Albrecht II (rooms-koning)|Albrecht II]]
* [[1440]]-[[1493]] - [[Keizer Frederik III (1415-1493)|Frederik III]]
* [[1493]]-[[1519]] - [[keizer Maximiliaan I|Maximiliaan I]]
* [[1519]]-[[1556]] - [[keizer Karel V|Karel V]]
* [[1556]]-[[1564]] - [[Keizer Ferdinand I (1503-1564)|Ferdinand I]]
* [[1564]]-[[1576]] - [[keizer Maximiliaan II|Maximiliaan II]]
* [[1576]]-[[1612]] - [[keizer Rudolf II|Rudolf II]]
* [[1612]]-[[1619]] - [[keizer Matthias|Matthias]]
* [[1620]]-[[1637]] - [[keizer Ferdinand II|Ferdinand II]]
* [[1637]]-[[1657]] - [[keizer Ferdinand III|Ferdinand III]]
* [[1658]]-[[1705]] - [[keizer Leopold I|Leopold I]]
* [[1705]]-[[1711]] - [[keizer Jozef I|Jozef I]]
* [[1711]]-[[1740]] - [[keizer Karel VI|Karel VI]]
* [[1742]]-[[1745]] - [[keizer Karel VII|Karel VII]]
* [[1745]]-[[1765]] - [[keizer Frans I Stefan|Frans I Stefan]]
* [[1765]]-[[1790]] - [[keizer Jozef II|Jozef II]]
* [[1790]]-[[1792]] - [[keizer Leopold II|Leopold II]]
* [[1792]]-[[1806]] - [[keizer Frans II|Frans II]]
{{Appendix}}

[[Categorie:Koning van Duitsland| ]]

Koning van Duitsland - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"