Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Zijbalk westerse geschiedenis|portaal2=Oudheid}} 90px De '''klassieke oudheid''' of '''Grieks-Romeinse oudheid''' is een periode, die in het algemeen wordt aangehouden in de geschiedschrijving van de westerse wereld. Het is de periode in de geschiedenis van de westerse beschaving van de bloeiperiode van de Griekse en de Romeinse beschaving en wordt vaak beschouwd als het beginpunt van die geschie...'

2024-03-29T19:13:19Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Zijbalk westerse geschiedenis|portaal2=Oudheid}} thumb|Socrates|90px De '''klassieke oudheid''' of '''Grieks-Romeinse oudheid''' is een periode, die in het algemeen wordt aangehouden in de geschiedschrijving van de westerse wereld. Het is de periode in de geschiedenis van de westerse beschaving van de bloeiperiode van de Griekse en de Romeinse beschaving en wordt vaak beschouwd als het beginpunt van die geschie...'

Nieuwe pagina

{{Zijbalk westerse geschiedenis|portaal2=Oudheid}}
[[Afbeelding:Socrates Louvre.jpg|thumb|Socrates|90px]]

De '''klassieke oudheid''' of '''Grieks-Romeinse oudheid''' is een periode, die in het algemeen wordt aangehouden in de [[geschiedschrijving]] van de [[westerse wereld]]. Het is de periode in de [[geschiedenis van de westerse beschaving]] van de bloeiperiode van de Griekse en de Romeinse beschaving en wordt vaak beschouwd als het beginpunt van die geschiedenis. De klassieke oudheid begint gewoonlijk met de [[archaïsche periode]] van het [[oude Griekenland]], Oudgrieks: Ἑλλάς, in de 8e eeuw v.Chr. en eindigt met de [[val van het West-Romeinse Rijk]] in 476 na Chr. Centraal staat daarbij de geschiedenis van het oude Griekenland en het [[oude Rome]]. De klassieke oudheid wordt gevolgd door de [[middeleeuwen]]. Sommige historici noemen de overgangstijd tussen oudheid en middeleeuwen de [[late oudheid]], die dan tot ongeveer 600 duurt. De studie van de klassieke oudheid is een belangrijk onderdeel van de [[filologie]].

== Problematiek van de periodisering ==
In de negentiende en twintigste eeuw zijn er uitvoerige en veelal vruchteloze discussies geweest over de beste manier om de geschiedenis te [[Periodisering|periodiseren]], maar dit heeft niet tot consensus geleid. Periodisering wordt voor een groot deel bepaald door [[traditie]].

De [[Klassieke periode (geschiedenis)|klassieke tijd]] begint rond 500 v.Chr. in de Griekse geschiedenis, een periode van grote culturele bloei. De [[stadstaat]] Rome werd ongeveer gelijktijdig een [[republiek]]. Als einde van de klassieke oudheid gold lange tijd 476. In dat jaar zette [[Odoaker]], een [[Germanen|Germaanse]] legeraanvoerder, de laatste Romeinse [[Keizer#Romeinse keizers|keizer]] van de westelijke rijkshelft af. Daarmee kwam definitief een einde aan het [[West-Romeinse Rijk]].

De periode tussen 476 en 1453 wordt in het onderwijs, in navolging van de [[Renaissancehumanisme|humanisten]], het tijdvak van de [[middeleeuwen]] genoemd. Uitgaande van het West-Romeinse Rijk, eindigde de oudheid in 476. In het oosten bleef het [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse of Oost-Romeinse Rijk]] nog tot 1453 bestaan. Als dit als criterium wordt gebruikt, eindigt de oudheid in 1453. Een enkele historicus heeft weleens beweerd dat de oudheid pas werkelijk eindigde in 1806, in dit jaar hield namelijk het [[Heilige Roomse Rijk]] op te bestaan. Het Heilige Roomse Rijk had ook nog een [[keizer]], net zoals de Romeinen.

=== Periodes van de Griekse en Romeinse oudheid ===
De klassieke oudheid wordt onderverdeeld in een [[Oude Griekenland|Oud Griekse]] en een [[Oude Rome|Romeinse]] geschiedenis.

De Griekse geschiedenis wordt verder onderverdeeld in achtereenvolgens de:
* [[Archaïsche periode]] 776–500 v.Chr.
* [[Klassieke periode (geschiedenis)|Klassieke periode]] omstreeks 500–323 v.Chr.
* [[hellenisme]] 323–146 v.Chr.
* [[Romeins Griekenland]] 146 v.Chr.–395
De Romeinse geschiedenis wordt onderverdeeld naar de opeenvolgende regeringsvormen van het [[oude Rome]]:
* [[Romeins koninkrijk]] 753–509 v.Chr.
* [[Romeinse Republiek]] 509–27 v.Chr.
* [[Romeinse Keizerrijk]] 27 v.Chr.–476
Na de Romeinse verovering van de Griekse wereld bleven de Griekse taal en cultuur grotendeels bestaan, terwijl andere veroverde gebieden een verregaande [[romanisering]] ondergingen. Er vond een grootschalige culturele uitwisseling plaats tussen Grieken en Romeinen, onder meer in de [[Wetenschap in de Klassieke oudheid|wetenschap]], de [[Antieke filosofie|wijsbegeerte]] en in de literatuur. Er was daarentegen een groot verschil tussen de [[Oud-Griekse godsdienst|oud-Griekse]] en de [[Romeinse religie]]. De taal van bestuur en het recht werd het [[Latijn]], maar de voertaal bleef overwegend Grieks. De macht van het Romeinse rijk verschoof in de [[late oudheid]] steeds meer naar het oosten, waar [[Koinè]], het Grieks zelfs weer de officiële taal werd. Het [[Byzantijnse Rijk]] wordt dan ook doorgaans als Grieks omschreven, terwijl het zichzelf 'het Romeinse rijk' bleef noemen.

== Receptie van de klassieke geschriften door christendom en islam in de middeleeuwen ==
Het [[vroege christendom]] viel in de klassieke oudheid en het [[Latijns schrift|Latijnse schrift]] werd verder ontwikkeld. Het [[Receptie-esthetiek|doorgeven van de literatuur]] uit de klassieke oudheid gebeurde door christelijke en islamitische [[kopiist]]en, die, ondanks hun reserves bij de [[Heidendom|heidense]] geschriften, voldoende het belang ervan onderkenden om er veel van hun tijd in te investeren. De [[filosofie]] gold als dienstmaagd van de [[theologie]]. <ref>LD Reynolds en NG Wilson. Scribes and Scholars. A Guide to the Transmission of Greek and Latin Literature, 2014. ISBN 978-0199686339</ref> Er waren weliswaar tegenstanders: [[Tertullianus]], [[Tatianus]] en [[Johannes Chrysostomus]], maar de meer openen van geest wonnen het pleit: [[Justinus de Martelaar]], [[Origenes]], [[Clemens van Alexandrië]], [[Basilius van Caesarea]], [[Gregorius van Nazianze]] en [[Johannes Damascenus]]. De moslim [[Averroes]] probeerde de [[Aristotelisme|leer van Aristoteles]] met de [[islam]] in overeenstemming te brengen. Volgens een ruwe schatting heeft zo'n 10% van de klassieke geschriften de tand des tijds doorstaan.

== Tijdlijn ==
* vanaf 8e eeuw v.Chr. - [[Atheense democratie]]
* 499 v.Chr. - [[Perzische Oorlogen]]
* 5e eeuw v.Chr. - [[Eerste Peloponnesische Oorlog|Eerste]] en [[Peloponnesische Oorlog|Tweede Peloponnesische oorlog]]
* 4e eeuw v.Chr. - veroveringstochten van [[Alexander de Grote]]
* 4e - 1e eeuw v.Chr. - [[hellenisme]]
* 4e eeuw v.Chr. - 5e eeuw - [[Romeinse Republiek]]
* 3e - 2e eeuw v.Chr. - [[Punische oorlogen]]
* 2e - 1e eeuw v.Chr. - [[Romeinse burgeroorlogen]]
* 1e eeuw v.Chr. - 4e eeuw - [[Romeinse Keizerrijk]]
* vanaf 1e eeuw - opkomst [[christendom]]
* 3e eeuw - [[soldatenkeizers]]

== Literatuur ==
* [[Piet Reimer]]. Klassieke oudheid van A tot Z, 2006. ISBN 9789027467157
* [[Andries Welkenhuysen]]. Klassieke vertalingen 1992-2003. Repertorium en bibliografische gids, 2003.
* Patrick De Rynck en Andries Welkenhuysen. [https://www.dbnl.org/tekst/rync001oudh01_01/ De Oudheid in het Nederlands. Repertorium en bibliografische gids voor vertalingen van Griekse en Latijnse auteurs en geschriften], 1992. op de [[Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren|DBNL]]
* [[Adhemar Geerebaert]]. [http://ia800409.us.archive.org/5/items/GeerebaertLijstVertalingen1924/geerebaert1924.pdf Lijst van de gedrukte Nederlandsche Vertalingen der oude Grieksche en Latijnsche Schrijvers], 1924. {{pdf}}
{{Appendix|Voetnoten}}

[[Categorie:Oudheid]]

Klassieke oudheid - Bewerkingsoverzicht