Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:53:41Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Domtoren_vanuit_het_zuiden.jpg|miniatuur|De [[Dom van Utrecht|Domtoren]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]], de hoogste kerktoren van Nederland (2008)]]
[[Bestand:20140502 Sint-Vituskerk Blauwhuis Fr NL.jpg|miniatuur|De toren van de [[Sint-Vituskerk (Blauwhuis)|Sint-Vituskerk]] in het Friese dorp [[Blauwhuis (dorp)|Blauwhuis]] (2014)]]
Een '''kerktoren''' is een hoog opgaand bouwwerk of [[toren (bouwwerk)|toren]] behorend bij een [[kerkgebouw]]. Hij is bedoeld om het geluid van de bovenin gehangen klokken ver te laten klinken.

== Algemeen ==
De [[plattegrond]] is meestal vierkant of bijna vierkant. Soms is deze achthoekig zoals de [[Abdijtoren (Middelburg)|Lange Jan]] in Middelburg. Ook komt zeshoekig voor, zoals in [[Nieuwerkerk (Schouwen-Duiveland)|Nieuwerkerk]] en een enkele keer rond.<ref>Haslinghuis, E.J. en Janse, H. (2005) ''Bouwkundige termen''. Leiden: Primavera Pers.</ref> De doelen voor de bouw van een kerktoren zijn divers. Torens werden gebouwd ter verdediging van de stad, bijvoorbeeld als uitzichtpunt tegen vijanden of brand. Een ander doel is oriëntatiepunt voor de omgeving. Tot slot is een doel blikvanger te zijn voor de stad en in het bijzonder voor de kerk.

In de toren worden de [[Klok (bel)|klokken]] opgehangen. Als dit niet mogelijk was, omdat het geld om een toren te bouwen ontbrak, is er soms een [[klokkenstoel]]. Op de top van de toren staat meestal een symbool. Op [[protestantse]] kerken in Nederland staat meestal een [[weerhaan]] die de windrichting aan geeft. [[Katholieke]] kerktorens in Nederland hebben meestal een [[kruis (christendom)|kruis]].

Meestal maakt de toren onderdeel uit van de kerk en is hij er aan vast gebouwd. In verschillende plaatsen staat de toren los van de bijbehorende kerk, zoals in [[Garmerwolde]] of [[Oosterhesselen]]. In [[Utrecht (stad)|Utrecht]] ging het middenschip van de [[Dom van Utrecht|Dom]] bij een storm verloren, zodat de [[Dom van Utrecht|Domtoren]] los kwam te staan. Het gehucht [[Westerdijkshorn]] in de gemeente [[Bedum (gemeente)|Bedum]] heeft alleen een toren en geen kerk. De diensten werden in een boerderij gehouden.

In een aantal gevallen is de toren ouder dan de kerk, in [[Onstwedde (plaats)|Onstwedde]] bijvoorbeeld. De [[Juffertoren]] daar is eerder een verdedigingstoren geweest waarin de bevolking zich terugtrok als er gevaar dreigde. Later is de kerk ertegen aangebouwd, zodat de toren een kerktoren werd.

=== Landmeetkundige functie ===
Kerktorens hebben tot de opkomst van satellietnavigatie ([[gps]]) een belangrijke rol gespeeld in de [[geodesie]] en [[landmeetkunde]] voor [[driehoeksmeting]]. Hierbij worden op een punt met ver zicht de richtingen naar andere punten gemeten. In het vlakke Nederland was dit meestal een kerktoren. Hieruit kon de onderlinge ligging nauwkeurig bepaald worden. De [[Onze-Lieve-Vrouwetoren (Amersfoort)|Onze Lieve Vrouwetoren]] in [[Amersfoort]] speelde een centrale rol in het stelsel van [[rijksdriehoekscoördinaten]] in Nederland. Nog altijd zijn bij het Nederlands [[Kadaster]] coördinaten met centimeterprecisie van veel Nederlandse kerktorenspitsen verkrijgbaar. Deze kunnen door landmeters gebruikt kunnen worden om hun eigen metingen op aan op te hangen. Deze landmeetkundige werkwijze heet [[Aansluiting (landmeetkunde)|aansluiting]].<ref>[https://rdinfo.kadaster.nl/ RDinfo]</ref>

=== Militaire functie ===
Kerktorens zijn door de beschutting en het zicht op de omgeving die zij bieden ook voor militaire doeleinden gebruikt. De vrijstaande bakstenen klokkentorens in de [[Groningen (provincie)|provincie Groningen]] en [[Oost-Friesland]] hadden bijvoorbeeld vaak tevens een militaire functie voor de dorpsgemeenschap.<ref>O.S. Knottnerus, ''Natte voeten, vette klei. Oostelijk Fivelingo en het water'', Bedum 2008, 2e dr. 2015, p. 49 (Archeologie in Groningen, dl. 3).</ref> Het hedendaags [[internationaal humanitair recht]] verbiedt aanvallen op religieuze gebouwen.<ref>{{citeer web | taal = en | url = https://ihl-databases.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/v2_rul_rule38 | titel = Practice Relating to Rule 38. Attacks against Cultural Property | werk = ICRC}}</ref> Daarom is ook het militair gebruik van religieuze gebouwen verboden omdat het deze gebouwen tot doelwit maakt.

== Hoogste torens ==
De hoogste kerktoren ter wereld is het [[Munster van Ulm]] in de [[Duitsland|Duitse]] stad [[Ulm (Baden-Württemberg)|Ulm]]. Deze toren is 161,53 meter hoog en was tijdens de bouw even het hoogste bouwwerk ter wereld. Deze status ging echter al snel weer verloren aan de [[Eiffeltoren]]. Ook de status van hoogste kerktoren ter wereld lijkt nu verloren te gaan aan de [[Sagrada Família|Sagrada Familia]] in het [[Spanje|Spaanse]] [[Barcelona (Spanje)|Barcelona]]. Bij deze kathedraal is een 170 meter hoge kerktoren gepland.

* [[Lijst van hoogste kerktorens]]
'''Voor Nederland zie:'''
* [[Lijst van hoogste kerktorens in Nederland]]
'''Voor België zie:'''
* [[Lijst van hoogste kerktorens in België]]

== Vormen van kerktorens ==
Kerktorens kunnen in verschillende manieren gecombineerd worden met kerkgebouwen, waaronder de volgende.
* Voorstaande toren. De toren is tegen de kopgevel van (meestal) het [[Schip (bouwkunst)|schip]] aan gebouwd of andersom.
* Ingebouwde toren. De toren is opgenomen (meestal) in het schip. Hierbij loopt de gevel van de toren óf gelijkt met de kopgevel van het schip óf valt zelfs binnen het schip.
* Een uitgebouwde of deels ingebouwde toren. De toren is voor een deel (meestal) in de kopgevel van het schip opgenomen en steekt hieruit.
* [[Kruisingtoren]] of vieringtoren. De toren bevindt zich boven de [[Kruising (bouwkunst)|kruising]] van een kerk.
* Een [[koortoren]]. Aanbouw tegen het koor.

Kerktorens kunnen in verschillende vormen voorkomen, waaronder de volgende.
* [[Achtkantige spits tussen vier topgevels]]
* [[Afgeknotte torenspits]]
* [[Gedraaide torenspits]]
* [[Gemetselde spits]]
* [[Ingesnoerde torenspits]]
* [[Kruisdaktoren]]
* [[Naaldspits]]
* [[Paraboolvormige spits]]
* [[Rombisch dak]] of ruitdak
* [[Rondtorenkerk|Ronde toren]]
* [[Torenspits met flankerende torentjes]]
* [[Ui (bouwkunst)|Torenspits met ui-vorm]]
* [[Toren met flankerende torentjes]] - veel te vinden op de [[Britse Eilanden]]
* [[Zadeldaktoren|Toren met zadeldak]]

=== Galerij ===
<small><gallery mode="packed-hover" heights=150px>
Zadeldaktoren van de Magnuskerk van Anloo.jpg|[[Zadeldaktoren]] op de [[Magnuskerk (Anloo)|Magnuskerk van Anloo]].
Salisbury Cathedral.jpg|De [[torenspits]] van de [[Kathedraal van Salisbury]].
St Pauls aerial.jpg|[[St Paul's Cathedral (Londen)|St Paul's Cathedral]] in [[Londen]] met [[Koepel (bouwkunst)|koepeltoren]].
Canterbury-Cathedral.jpg|De [[kathedraal van Canterbury]] met toren met flankerende torentjes.
Dwingeloo St. Nicolaaskerk 20051113.jpg|De [[Sint-Nicolaaskerk (Dwingeloo)|Sint-Nicolaaskerk]] van [[Dwingeloo]] met [[Ui (bouwkunst)|ui]].
Frostenden-g3.jpg|Ronde toren van de kerk van Frostenden, Suffolk
Onion domes of Cathedral of the Annunciation.jpg|[[Ui (bouwkunst)|Torenspits met ui-vorm]] in Moskou
Christ Church Tower - geograph.org.uk - 575880.jpg|Toren met flankerende torentjes
Stompetoren kerk 33110.jpg|Stompe toren, toren zonder spits, van de [[Hervormde kerk (Stompetoren)|Hervormde kerk]] in [[Stompetoren]]
Pelgrimskerk Zoetermeer-1.jpg|[[Paraboolvormige spits]] op de [[Pelgrimskerk (Zoetermeer)|Pelgrimskerk]].
</gallery></small>

== Zie ook ==
* [[Campanile (klokkentoren)|Campanile]]
* [[Dakruiter]]
* [[Gedraaide toren]]s
* [[Klokkentoren]]
* [[Vieringtoren]]

=== Galerij ===
<small><gallery mode="packed-hover" heights=150px>
Martini bij nacht.jpg|De [[Martinitoren]] in [[Groningen (stad)|Groningen]].
Zwolle Peperbus.jpg|De [[Peperbus (Zwolle)|Peperbus]] in [[Zwolle (Overijssel)|Zwolle]].
Onze lieve vrouwentoren.jpg|De [[Onze-Lieve-Vrouwetoren (Amersfoort)|Onze-Lieve-Vrouwetoren]] in [[Amersfoort]].
Cathedral of our Lady 1 (Piotr Kuczynski).jpg|Toren van de [[Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerpen)|Onze-Lieve-Vrouwekathedraal]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], de hoogste kerktoren van België.
TorenOLVkerkbrugge.jpg|Toren van de [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Brugge)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Brugge]], de hoogste bakstenen toren van België en de op een na hoogste ter wereld.
LandshutStMartin01.jpg|Toren van de [[Sint-Martinuskerk (Landshut)|Sint-Martinuskerk]] in [[Landshut (stad)|Landshut]], de hoogste bakstenen toren ter wereld.
2006-07-15 12.44 Borne, kerk 2 foto2.jpg|Een in Nederland veelvoorkomende kerktoren met [[torenspits|spits]], zoals deze in [[Borne (Overijssel)|Borne]].
Toren Nijkerk.jpg|De [[Grote Kerk (Nijkerk)|witte kerktoren]] van [[Nijkerk (stad)|Nijkerk]]. Uniek in Nederland, omdat de architect moest beloven geen dergelijke toren voor een andere plaats te ontwerpen.
</gallery></small>

{{Appendix}}
{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}

[[Categorie:Kerktoren| ]]
[[Categorie:Christelijk symbool]]

Kerktoren - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"