https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Kasteel_RosendaelKasteel Rosendael - Bewerkingsoverzicht2026-04-21T23:30:49ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Kasteel_Rosendael&diff=155679&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-11-25T10:41:08Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Infobox kasteel<br />
| naam = Rosendael<br />
| afbeelding = Kasteel Rosendael (Rozendaal-NL) (Foto-mo).jpg<br />
| onderschrift = Kasteel Rosendael<br />
| plaats = Rozendaal (Gld)<br />
| land = {{NL}}<br />
| monumentstatus = rijksbeschermd complex met 21 nrs.<br />
| monumentnummer = 52473<br />
| kasteeltype = middeleeuwse burcht<br />
| stijl = <br />
| bouwmateriaal = <br />
| eigenaar = Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen<br />
| huidigefunctie = opengesteld voor publiek<br />
| bouwjaar = voor 1314<br />
| bouwer = Graaf Reinald I van Gelre<br />
| koper = <br />
| sloopjaar = <br />
| herbouwjaar = <br />
| gebeurtenissen = <br />
| bijzonder = <br />
| website = [https://www.glk.nl/landschap-kastelen/kastelen/kasteel-rosendael GLK Rosendael]<br />
| afbeelding2 = Rosendael.jpg<br />
| onderschrift2 = Rosendael, ca. 1890-1900<br />
| lijst = <br />
}}<br />
'''Kasteel Rosendael''' is een van oorsprong [[late middeleeuwen|laatmiddeleeuws]] [[kasteel]], dat door de [[Lijst van heersers van Gelre|graaf van Gelre]] werd gebouwd. Het kasteel ligt in het dorp [[Rozendaal]] bij [[Velp (Gelderland)|Velp]], in de [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[provincie]] [[Gelderland]]. Het is onderdeel van de rijksbeschermde historische buitenplaats Rosendael.<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
De [[donjon]] is oorspronkelijk zo'n 25 meter hoog geweest en heeft een diameter van 16 meter. Hiermee is het de grootste toren in zijn soort in Nederland. Met muren tot 4 meter dik heeft de donjon tevens de dikste muren van het land. De ruimten in de donjon zijn echter vierkant van vorm. Twee ervan worden overkluisd door [[tongewelf|tongewelven]] en het hoogste door een [[koepelgewelf]].<br />
<br />
Het kasteel wordt in [[1314]] voor het eerst vermeld, en [[Reinoud I van Gelre|graaf Reinoud I]] was de eerste bewoner. Ook zijn zoon [[Reinoud II van Gelre|Reinoud II]] was er kasteelheer.<br />
<br />
Na de graven en hertogen van Gelre werd het kasteel eigendom van [[Landdrost|drost]] [[Willem van Scherpenzeel]], die het in 1536 ruilde voor zijn slot [[Coldenhove (kasteel)|Coldenhove]]. In [[1579]] verkocht hij het weer aan [[Dirck van Dorth]]. Van Dorth liet veel aan het kasteel veranderen, en liet de tuinen, vijvers en beken aanleggen. Na Van Dorth werden achtereenvolgens de families Van Arnhem, [[Torck (geslacht)|Torck]] en [[Van Pallandt (geslacht)|Van Pallandt]] eigenaar van het landgoed en het kasteel. Tot het bezit behoorde sinds 1536 ook het bos-, heide- en jachtgebied [[Planken Wambuis]] bij Ede.<ref name="Grootgrondbezit en Planken Wambuis">Purmer, M. Grootgrondbezit en Planken Wambuis. In: Abels, P. e.a. (red.) 2013. Wild en bijster land - Planken Wambuis. Vereniging Natuurmonumenten Zuidwest-Veluwe i.s.m. AFdH Uitgevers. p. 308-319. ISBN 978-90-72603-96-8</ref><br />
<br />
Onder kasteelheer [[Lubbert Adolph Torck]], die getrouwd was met de schatrijke [[Petronella Wilhelmina van Hoorn]], werden in 1732 de tuinen opnieuw aangelegd, onder architectuur van [[Daniël Marot (1660/1661-1752)|Daniël Marot]]. In deze tijd werden onder andere de schelpengalerijen aangelegd.<br />
<br />
Van het oorspronkelijke kasteel is slechts de donjon overgebleven. In 1722 werd aan de toren een vierkant huis gebouwd, en werden diverse bijgebouwen en stallen gebouwd. Daarmee werd het meer een buitenhuis dan een kasteel.<br />
<br />
De tuinen en vijvers werden in de [[19e eeuw]] aangepakt door architect [[Jan David Zocher|Jan David Zocher jr.]], die onder andere een aantal kleinere vijvers samenvoegde tot één grote. Ook de schelpengalerijen werden aangepakt, en ten tijde van de Van Pallandts zouden daar de [[Bedriegertjes]] worden aangelegd.<br />
<br />
In 1860 ontwierp architect [[Lucas Hermanus Eberson]] een wijziging van het interieur in opdracht van het echtpaar R.J.C. van Pallandt-Torck.<br />
<br />
Na de [[Tweede Wereldoorlog]], waarin het kasteel door een Amerikaanse bom werd geraakt, en het park gedeeltelijk was verwoest door een verdwaalde V2-raket, raakte het landgoed in verval, totdat in [[1977]] de laatste baron [[Willem Frederik Torck baron van Pallandt]] het overdroeg aan de stichtingen [[Het Geldersch Landschap]] en [[Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen|Vrienden der Geldersche Kasteelen]]. Het landhuis en de tuin werden gerestaureerd en sinds 1989 gedeeltelijk voor publiek opengesteld. Het landgoed [[Planken Wambuis]] was al in 1932 verkocht aan een beleggingsmaatschappij.<ref name="Grootgrondbezit en Planken Wambuis" /> Rond 1985 werd ook de bibliotheek gerestaureerd welke zo'n 3000 boeken en manuscripten omvat, o.a. van de Zweedse koningin Christina gericht aan de filosoof René Descartes. Kasteelheer Jan van Arnhem (1636-1716) verzamelde destijds de werken.<br />
<br />
Kasteel en park behoren tot de [[Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg]].<br />
<br />
== Rijksmonumenten ==<br />
De 'historische buitenplaats kasteel Rosendael' is onder deze naam een rijksmonumentencomplex met nummer {{Link rijksmonument|id=528473|label=528473}} en omvat 21 afzonderlijke rijksmonumenten die in onderstaande tabel staan aangegeven.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! Naam<br />
! RM-nummer<br />
! Afbeelding<br />
|-<br />
| Hoofdgebouw<br />
| {{Link rijksmonument|id=528472|label=528472}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 035.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Historische tuin- en parkaanleg<br />
| {{Link rijksmonument|id=528474|label=528474}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 015.jpg |200px]]<br />
|-<br />
| Tuinkoepel<br />
| {{Link rijksmonument|id=528475|label=528475}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 031.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Schelpengalerij<br />
| {{Link rijksmonument|id=528476|label=528476}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 032.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| [[Bedriegertjes]] met schelpenwand<br />
| {{Link rijksmonument|id=528477|label=528477}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 028.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Cascade met stroomgoden en vazen op sokkels<br />
| {{Link rijksmonument|id=528478|label=528478}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 024.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Schelpengrot met waterval<br />
| {{Link rijksmonument|id=528479|label=528479}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 029.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Wildkelder<br />
| {{Link rijksmonument|id=528480|label=528480}}<br />
| [[image:Kasteel Rosendael 020.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Waterhuishoudkundige werken<br />
| {{Link rijksmonument|id=528481|label=528481}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 027.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Wagenschuur<br />
| {{Link rijksmonument|id=528483|label=528483}}<br />
| <br />
|-<br />
| Hovenierswoning<br />
| {{Link rijksmonument|id=528484|label=528484}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 039.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Portierswoning<br />
| {{Link rijksmonument|id=528485|label=528485}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 002.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Boerderij<br />
| {{Link rijksmonument|id=528486|label=528486}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 005.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Stal bij boerderij<br />
| {{Link rijksmonument|id=528487|label=528487}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 007.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Hoofdinrijhek<br />
| {{Link rijksmonument|id=528488|label=528488}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 001.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Toegangshek tegenover kerk<br />
| {{Link rijksmonument|id=528489|label=528489}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 044.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Toegangshek ten westen van kasteel<br />
| {{Link rijksmonument|id=528490|label=528490}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 045.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Tuinvazen<br />
| {{Link rijksmonument|id=528491|label=528491}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 017.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Zonnewijzer<br />
| {{Link rijksmonument|id=528492|label=528492}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 018.jpg|200px]]<br />
|-<br />
| Muziekkapel<br />
| {{Link rijksmonument|id=528493|label=528493}}<br />
| <br />
|-<br />
| Begraafplaats<br />
| {{Link rijksmonument|id=528494|label=528494}}<br />
| [[Afbeelding:Kasteel Rosendael 012.jpg|200px]]<br />
|}<br />
== Eigenaren ==<br />
[[Afbeelding:GDC007000325 Rozendaal-Kasteel Rozendaal, tuin.jpg|thumb|400px|zicht op de tuin anno 1860]]<br />
Bezitters van kasteel Rosendael sedert 1579 tot 1977.<br />
<br />
{| class="wikitable"<br />
! Naam<br />
! Periode<br />
|-<br />
| Dirck van Dorth<br />
| 1579 - 1583<br />
|-<br />
| Dirck van Dorth<br />
| 1583 - 1628<br />
|-<br />
| Ermgard E. van Dorth<br />
| 1628 - 1644<br />
|-<br />
| Diederik van Arnhem<br />
| 1644 - 1656<br />
|-<br />
| Janne Margriette van Arnhem<br />
| 1659 - 1721<br />
|-<br />
| Lubbert Adolf Torck<br />
| 1721 - 1758<br />
|-<br />
| Petronella Wilhelmina van Hoorn<br />
| 1758 - 1764<br />
|-<br />
| Assueer Jan Torck<br />
| 1765 - 1793<br />
|-<br />
| Reinhard Jan Christiaan Torck<br />
| 1793 - 1810<br />
|-<br />
| Assueer Lubbert Adolph baron Torck<br />
| 1830 - 1842<br />
|-<br />
|Ada Catharina barones Torck<br />
|1843 - 1902<br />
|-<br />
|[[Willem van Pallandt|Frederik Jacob Willem baron van Pallandt]]<br />
|1902 - 1932<br />
|-<br />
|Willem Frederik Torck baron van Pallandt<br />
|1932 - 1977<br />
|}<br />
<br />
==Bronnen==<br />
* ''Middeleeuwse kastelen van Gelderland'', F.M. Eliëns en J. Harenberg, Rijswijk, 1984<br />
* ''Kasteel Rosendael'', A.I.J.M. Schellart, Prof. Dr. [[J.G.N. Renaud]] en Mevr. Hans Nieuwenhuis, Zeist, 1987 (deel 21 uit de Nieuwe Reeks van de Serie Nederlandse Kastelen)<br />
* ''Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninghe, architectuur, interieur, tuinen'', J.C. Bierens de Haan en J.R. Ras, Zwolle, 2000<br />
* ''Rosendael, Groen Hemeltjen op Aerd'', J.C. Bierens de Haan, Zutphen, 1994<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
{{Panorama|Rosendael_NL.jpg|1000px|360° panorama van Kasteel Rosendael met omliggende tuinen en vijvers en met uiterst rechts ''de Bedriegertjes''.}}<br />
{{Navigatie landsheerlijke burchten van de 13de tot einde 15de eeuw in Gelderland}}<br />
{{Navigatie kastelen Gelderland}}<br />
{{Commonscat|Landgoed Rosendael}}<br />
{{Coor title dms|52|0|34|N|5|57|52|E|type:landmark_scale:12500_region:NL}}<br />
<br />
[[Categorie:Rijksmonument in Rozendaal]]<br />
[[Categorie:Kasteel in Gelderland|Rosend]]<br />
[[Categorie:Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg]]</div>Colani