Colani op 26 nov 2024 om 11:05

2024-11-26T11:05:36Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Kasselrijieper.jpg|thumb|250px|Het [[kasselrijhof|kasselrijgebouw van Ieper]]]]
De '''kasselrij''' of '''burggraafschap''' (in het Frans ''châtellenie'', afgeleid van het Middellatijn ''castellania'', ''castellatura''), was het belangrijkste militair, gerechtelijk en bestuurlijk onderdeel van het [[graafschap Vlaanderen]]. Sommige kasselrijen werden verder onderverdeeld in [[Ambacht (gebiedsnaam)|ambachten]]. Ook in de Noordelijke Nederlanden bestonden enkele burggraafschappen, [[Coevorden (stad)#Burggraven van Coevorden|Coevorden]], Leiden <ref>[http://actahistorica.nl/recensies/binnenkort-online-recensie-het-ontstaan-van-leiden-over-de-burggraaf-de-ontginning-de-opwas-het-stadsrecht-freek-lugt/ {{Aut|Freek Lught}} (2012) ''Het ontstaan van Leiden. Over de burggraaf, de ontginning, de opwas, het stadsrecht'' (Leiden)]. [https://web.archive.org/web/20230202233031/http://actahistorica.nl/recensies/binnenkort-online-recensie-het-ontstaan-van-leiden-over-de-burggraaf-de-ontginning-de-opwas-het-stadsrecht-freek-lugt/ Gearchiveerd] op 2 februari 2023.</ref> [[Montfoort#Geschiedenis|Montfoort]], Nijmegen, <ref>[https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Burggraven_en_Richters_van_Nijmegen ''Burggraven en Richters van Nijmegen]. [https://web.archive.org/web/20221212015638/https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Burggraven_en_Richters_van_Nijmegen Gearchiveerd] op 12 december 2022.</ref> Stavoren, <ref>[https://books.google.nl/books?id=oglBAAAAcAAJ&pg=PA563&lpg=PA563&dq=stavoren%2Bburggraaf&source=bl&ots=XYjtoILsDA&sig=ehD9Qy3-n9zgq-uW_1mX2xjyj58&hl=nl&sa=X&ved=0CCIQ6AEwATgKahUKEwjVyPjfm_LIAhVBhRoKHdBvDi0#v=onepage&q=stavoren%2Bburggraaf&f=false ''Tegenwoordige staat van Friesland'', deel 13 (1785)]</ref> Utrecht en Zeeland. <ref>[https://encyclopedievanzeeland.nl/Burggraaf Encyclopedie van Zeeland ''Burggraaf'']. [https://web.archive.org/web/20220117111652/https://encyclopedievanzeeland.nl/Burggraaf Gearchiveerd] op 17 januari 2022.</ref>

== Historische ontwikkeling ==
Toen de Karolingische [[gouw (Germaans)|gouwindeling]] niet langer voldeed, werd ze rond het begin van de 11e eeuw door graaf [[Boudewijn IV van Vlaanderen]] <ref>De Maesschalk, Edward (2012) De graven van Vlaanderen (861-1384) Davidsfonds Uitgeverij, ISBN 978-90-5826-901-0, p66</ref> vervangen door een systeem van kasselrijen, georganiseerd rond een grafelijke burcht. Het aanvankelijk sterk militair getinte karakter van deze reorganisatie doet vermoeden dat ze in de eerste plaats werd doorgevoerd om een invasie vanuit Frankrijk te kunnen tegengaan.

Aan het hoofd van een kasselrij stond een [[burggraaf]]. Deze had zijn functie in erfleen, terwijl de burcht en het grondgebied aan de graaf bleven. Deze laatste wist immers maar al te goed hoe snel een leengoed de facto een eigendom werd. De burggraaf was belast met een militaire, een bestuurlijke en een gerechtelijke opdracht: de bewaking van de burcht, het bestuur van de kasselrij namens de graaf en het voorzitterschap van de schepenbank van de kasselrij. Hiervoor werd hij bijgestaan door een [[schepen]]college.

In de [[12e eeuw]] hadden enkele van deze burggraven voldoende macht verworven om de graaf de voet dwars te kunnen zetten. Daarom werden ze vanaf omstreeks 1200 geleidelijk vervangen door burgerlijke ambtenaren, de [[baljuw]]s. Deze waren afzetbaar en werden door de graaf betaald, wat ze veel betrouwbaarder maakte. De kasselrijen bleven als bestuurlijke en gerechtelijke indeling voortbestaan tot het einde van het [[ancien régime]] ([[1795]]).

== Indeling van het graafschap Vlaanderen in kasselrijen ==
Aanvankelijk installeerde [[Boudewijn IV van Vlaanderen]] vier kasselrijen <ref>De Maesschalk, Edward (2012) De graven van Vlaanderen (861-1384) Davidsfonds Uitgeverij, ISBN 978-90-5826-901-0, p67</ref> :
* [[Brugge]] ([[Brugse Vrije]])
* [[Gent]] ([[Oudburg]])
* [[Sint-Omaars]] (Saint-Omer)
* [[Doornik]]
Het aantal kasselrijen werd later nog uitgebreid. In het huidige [[Frans-Vlaanderen]] ontstonden: [[Rijsel]], [[Dowaai]] en [[Orchies]], en werd (vanaf 1067) de kasselrij [[Kortrijk]] afgesplitst van Doornik. In de late 11e eeuw versplinterde de kasselrij van Sint-Omaars, omdat al haar ambachten tot de rang van kasselrij werden verheven teneinde een betere controle over de opstandige streek te kunnen uitoefenen.

Nadat in [[1164]] de laatste [[Aalst (Oost-Vlaanderen)|heer van Aalst]] kinderloos was gestorven, viel zijn gebied terug aan [[Filips van de Elzas]], graaf van Vlaanderen, die het [[Land van Aalst]] tot een nieuwe kasselrij omvormde.

Het aantal kasselrijen werd nog een laatste maal uitgebreid bij het begin van de 14e eeuw. Omdat Vlaanderen na het [[Verdrag van Athis-sur-Orge]] jaarlijks een oorlogsbelasting aan de Franse koning moest betalen, werd de administratieve inning aan de kasselrijen toevertrouwd. Er was echter geen militaire of gerechtelijke bevoegdheid meer verbonden aan de kasselrijen. Al te grote gebieden werden vervolgens opgedeeld in kleinere.

{|
! style="font-weight: normal; text-align: left;" colspan="3" | '''Lijst van de voormalige kasselrijen met de provinciehoofdstad tussen haakjes:'''
|-
| style="font-size:85%;" |
# [[Broekburg-Ambacht]] ([[Broekburg]])
# [[Belle-Ambacht]] ([[Belle (gemeente)|Belle]])
# [[Brugse Vrije]] ([[Brugge]])
# [[Kasselrij Doornik|Het Doornikse]] ([[Doornik]])
#[[Heerlijkheid Waasten]] ([[Waasten (België)|Waasten]])
#[[Kasselrij Orchies]] ([[Orchies]])
# [[Kassel-Ambacht]] ([[Kassel (Frankrijk)|Kassel]])
# [[Kasselrij Kortrijk]] ([[Kortrijk]])
# [[Kasselrij Ieper]] ([[Ieper]])
# [[Kasselrij Dowaai]] ([[Douai|Dowaai]])
#[[Kasselrij Sint-Omaars]] ([[Sint-Omaars]])
#[[Kasselrij Rijsel]] ([[Rijsel]])
| style="font-size:85%;" | <ol start="13">
<li></li>
<li>[[Kasselrij Oudenaarde]] ([[Oudenaarde]])</li>
<li>[[Oudburg]] ([[Gent]])</li>
<li>[[Land van Aalst]] ([[Aalst (Oost-Vlaanderen)|Aalst]])</li>
<li>[[Land van Beveren (kasselrij)|Land van Beveren]] ([[Beveren (Oost-Vlaanderen)|Beveren]])</li>
<li>[[Land van Bornem]] ([[Bornem]])</li>
<li>[[Land van Dendermonde]] ([[Dendermonde]])</li>
<li>[[Land van den Doel]] ([[Doel (plaats)|Doel]])</li>
<li>[[Land van saeftinghe|Land van Saeftinghe]] ([[Saeftinghe]])</li>
<li>[[Kasselrij Waasland|Waasland]] ([[Sint-Niklaas]])</li>
<li>[[Vier Ambachten]] ([[Hulst (stad)|Hulst]])</li>
<li>[[Veurne-Ambacht|Veurne Ambacht]] ([[Veurne]])</li>
<li>[[Winoksbergen-Ambacht]] ([[Sint-Winoksbergen]])</li>
</ol>
| [[Bestand:Kasselrijen in Vlaanderen (1680).svg|gecentreerd|miniatuur|Kasselrijen in Vlaanderen circa 1680.|500px]]
|}

==== Administratieve grenzen ====
De grenzen van de kasselrijen liepen niet altijd langs de [[gemeente (bestuur)|gemeentegrenzen]]. Sommige kasselrijgrenzen splitsten gemeenten in 2 of 3 (onder andere in [[Waregem]], [[Vichte]]). <ref>{{Citeer boek|titel=Het grafelijk leenhof van Harelbeke Feodaal en rechterlijk (1333-1514)|auteurlink=|auteur=Faculteit van de letteren en de wijsbegeerte departement geschiedenis|medeauteurs=Prof. Dr. E. Van Mingroot|taal=nl|url=|uitgever=|plaats=Gent|datum=1985|pagina's=|ISBN=}}</ref>

== Externe links ==
*[https://www.heuristiek.ugent.be/?q=vmt/overzichtgewestelijke7#Kasselrij Ieper Universiteit Gent ''Burggraafschappen en kasselrijen'']
* [https://web.archive.org/web/20070310224952/http://www.brabandere.be/be/3be121_d-rik_2_ieper_ambacht_kasselrij.html Website over de kasselrij van Ieper] <small>(via webarchive)</small>
{{Appendix}}

{{Navigatie kasselrijen in het graafschap Vlaanderen}}

[[Categorie:Graafschap Vlaanderen]][[Categorie:Kasselrij| ]][[Categorie:Geschiedenis van Vlaanderen]]

Kasselrij - Bewerkingsoverzicht

Colani op 26 nov 2024 om 11:05