Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-12-02T12:11:47Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| naam = Karel de Stoute
| leven = 1433-1477
| afbeelding = Charles the Bold 1460.jpg
| onderschrift = Karel de Stoute omstreeks 1460 geschilderd door [[Rogier van der Weyden]]
| functie = [[Lijst van heersers van Bourgondië|Hertog van Bourgondië]], [[Lijst van graven van Leuven en hertogen van Brabant|Brabant, Limburg]] en [[Lijst van staatshoofden van Luxemburg|Luxemburg]]
| periode = 1467 - 1477
| voorganger = [[Filips de Goede]]
| opvolger = [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]]
| functie2 = [[Lijst van graven van Holland|Graaf van Holland, Zeeland]], [[Lijst van graven van Henegouwen|Henegouwen]], [[Lijst van graven van Vlaanderen|Vlaanderen]], [[Lijst van graven van Artesië|Artesië]], [[Lijst van graven en markgraven van Namen|Namen]] en [[Lijst van heersers van Bourgondië|Franche-Comté]]
| periode2 = 1467 - 1477
| voorganger2 = [[Filips de Goede]]
| opvolger2 = [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]]
| functie3 = [[Lijst van heersers van Gelre|Hertog van Gelre en graaf van Zutphen]]
| periode3 = 1473 - 1477
| voorganger3 = [[Arnold van Egmond]]
| opvolger3 = [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]]<ref>Gelre verklaarde zich in 1477 onafhankelijk en erkende hertogin Maria niet. [[Adolf van Egmont]] en daarna [[Karel van Gelre|Karel van Egmont]] werden door de Gelderse staten aangesteld als hertogen, zie [[Gelderse Onafhankelijkheidsoorlog]].</ref>
| huis-naam = Huis
| huis = [[Huis Valois-Bourgondië|Valois-Bourgondië]]
| vader = [[Filips de Goede]]
| moeder = [[Isabella van Portugal (1397-1472)|Isabella van Portugal]]
| geboren = [[13 november]] [[1433]]
| geboren_in = [[Dijon]]
| gestorven = [[5 januari]] [[1477]]
| gestorven_in = Bij [[Nancy]]
| begraven =
| partner-naam = Echtgenotes
| partner = 1. [[Catharina van Valois (1428-1446)|Catharina van Frankrijk]] (1440)<br />2. [[Isabella van Bourbon (1436-1465)|Isabella van Bourbon]] (1454)<br />3. [[Margaretha van York (1446-1503)|Margaretha van York]] (1468)
| kinderen = [[Maria van Bourgondië (1457-1482)|Maria van Bourgondië]]
| religie = [[Rooms-Katholieke kerk|Rooms-katholiek]]
| handtekening =
| dynastie = [[Huis Valois-Bourgondië]]
| heraldiek = [[Bestand:Coat of Arms of Charles the Bold, Duke of Burgundy.svg|150px]]
| heraldiek-uitleg = Wapen als hertog van Bourgondië
| website =
| portaal =
}}

'''Karel de Stoute''' ([[Dijon]], [[10 november|10 november 1433]] – [[Nancy]], [[5 januari]] [[1477]]) was hertog van [[Hertogdom Bourgondië|Bourgondië]], [[Hertogdom Brabant|Brabant]], [[Hertogdom Limburg|Limburg]] en [[Hertogdom Luxemburg|Luxemburg]], graaf van [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]], [[Graafschap Artesië|Artesië]], [[graafschap Bourgondië|Bourgondië]], [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]], [[Graafschap Holland|Holland]], [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] en [[Graafschap Namen|Namen]], heer van [[Heerlijkheid Mechelen|Mechelen]]. In 1472 werd hij bovendien hertog van [[Hertogdom Gelre|Gelre]] en graaf van [[Graafschap Zutphen|Zutphen]]. Hij was de zoon van [[Filips de Goede]] en [[Isabella van Portugal (1397-1472)|Isabella van Portugal]].

De bijnaam, de Stoute (in het Frans: ''le Téméraire'' of ''le Hardi''), in België en Frankrijk pas gangbaar sinds de periode van de [[Romantiek (stroming)|romantiek]], betekent "de stoutmoedige" of "de roekeloze". Door de kroniekschrijvers van zijn tijd werd deze bijnaam nog niet systematisch gebruikt. In de kronieken van zijn tijdgenoten heette hij meestal gewoon Karel van Bourgondië. Zijn tijdgenoten noemden hem soms ook "le guerrier" (de krijger), of "le Terrible" (de verschrikkelijke).

Karel werd in 1433 in Dijon geboren als derde kind (de eerste twee, Anton en Jodocus, stierven op jonge leeftijd) uit het huwelijk tussen hertog Filips de Goede en Isabella van Portugal.

== Persoonlijkheid, cultuur en huwelijken ==
Karel werd opgevoed onder leiding van [[Jean d'Auxy]], een adviseur van zijn vader, afkomstig uit [[Graafschap Artesië|Artesië]]. Al vroeg toonde Karel een grote interesse voor wetenschappelijke studies en oefeningen in het hanteren van wapens.
Hij had ook belangstelling voor literatuur en voor de [[kruistochten]]. Hij las de Griekse schrijver [[Xenophon]] en in zijn jeugd een biografie van [[Alexander de Grote]]. Net als Filips de Goede bewonderde hij deze Macedonische veldheer en koning. Hij sprak meerdere talen, met name [[Frans]], [[Diets]] (de oude benaming voor de volkstaal in Vlaanderen en Brabant), [[Italiaans]], [[Latijn]] en [[Engels]]. Karel had alle belangrijke historische en politieke teksten in het Latijn gelezen die toen beschikbaar waren. Hij waardeerde [[muziek]], schreef liederen en speelde harp.

Karel trouwde drie keer:
*Op 19 mei 1440 met [[Catharina van Valois (1428-1446)|Catharina van Valois]], dochter van [[koninkrijk Frankrijk|koning van Frankrijk]], [[Karel VII van Frankrijk|Karel VII]]
*Op 30 oktober 1454 met [[Isabella van Bourbon (1436-1465)|Isabella van Bourbon]], dochter van hertog [[Karel I van Bourbon (hertog)|Karel I van Bourbon]]. Met haar had hij een dochter: [[Maria van Bourgondië (1457-1482)|Maria van Bourgondië]].
*Op 3 juli 1468 met [[Margaretha van York (1446-1503)|Margaretha van York]], zus van de [[koninkrijk Engeland|Engelse koning]] [[Eduard IV van Engeland]], te [[Damme (België)|Damme]] in het huis van baljuw [[Wyts de la Boucharderie|Eustachius Wyts]]. Het huwelijksfeest te [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]] is beschreven in ''Die Excellente Cronicke van Vlaenderen'' door [[Anthonis de Roovere]] (uitgave Vorsterman, 1532).

Nadat Karel de Stoute het stadje [[Neuss]] van juli 1474 tot juni 1475 had belegerd, trad [[Keizer Frederik III (1415-1493)|keizer Frederik III]] in onderhandeling met Karel. Tijdens deze onderhandelingen werd het huwelijk van Maria met [[Keizer Maximiliaan I|Maximiliaan]] gepland.

== Binnenlandse politiek en ambitie om koning te worden ==
[[Bestand:Karel de Stoute dubbel vuurijzer Brugge 1475.jpg|thumb|right|300px|Dubbel [[Vuurijzer (munt)|vuurijzer]], geslagen onder Karel de Stoute, Brugge, 1475]]
[[Bestand:Portrait of Charles the Bold at the age of nine.jpg|thumb|Karel als negenjarige (16e-eeuwse kopie naar een verloren tekening uit 1442)]]
[[Bestand:Karte Haus Burgund 4.png|thumb|Bourgondische bezittingen in 1477 - de tijdelijke aanwinsten van Karel de Stoute zijn roze of gestreept paars]]
[[Bestand:Adriaen van den Houte (16e E) Kamp van Karel de Stoute bij het beleg van Neuss (1475) Museum Hof van Busleyden Mechelen 6-07-2018.jpg|thumb|''Het kamp van Karel de Stoute bij het beleg van Neuss (1475)'']]
[[Bestand:Karel de Stoute.jpg|thumb|Portret van Karel de Stoute in de [[Flandria Illustrata]] (1641). [[Antonius Sanderus]] gebruikt de Latijnse benaming ''Carolus Secundus Bellicosus'' (Karel II de Oorlogszuchtige)]]
[[Bestand:Reliquaire de Charles le Téméraire - Gérard Loyet - Liège 3.jpg|thumb|right|Votiefportret van Karel de Stoute met Sint-Joris op een reliekschrijn (1471) gemaakt door [[Gérard Loyet]] in de [[schatkamer van de kathedraal van Luik]]]]
[[Bestand:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0170.jpg|thumb|Praalgraf van Karel de Stoute in het koor van de [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Brugge)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in Brugge]]

In 1452, toen hij nog maar 19 jaar oud was, sloeg Karel, graaf van Charolais, met geweld een opstand in de Bourgondische Nederlanden neer. In 1473 vestigde hij in [[Mechelen (België)|Mechelen]] de rekenkamer (een middeleeuws ministerie van Financiën) en zijn parlement (de [[Grote Raad van Mechelen]]) dat in feite het opperste gerechtshof van de toenmalige Nederlanden was. Al sinds de tijd van zijn vader lag het economische zwaartepunt van het [[Bourgondische tijd|Bourgondische rijk in de Lage Landen]] en werden bijna alle belangrijke staatszaken van de rondreizende hofraad aldaar beslist.

Karel de Stoute breidde de Bourgondische Nederlanden uit naar het oosten. In 1468 rekende Karel voorgoed af met de Luikenaars, die al sinds 1465 opstandig waren (zie [[Luikse Oorlogen]]). De opstanden van Luik en Dinant verwijderden hem tijdelijk van zijn Franse belangen. Het prinsbisdom Luik scheidde zijn bezittingen geografisch af in de vallei van de Maas. Op 25 augustus 1466 nam Karel met geweld Dinant in, dat werd geplunderd en vernietigd. Na de dood van Filips de Goede (15 juni 1467) hervatte Luik de vijandelijkheden, maar Karel de Stoute versloeg hen bij Sint Truiden en na de aanval van 600 Franchimontezen nam hij Luik in.

In 1471 viel hij het [[hertogdom Gelre]] binnen om hertog [[Arnold van Egmond|Arnold]] te steunen tegen zijn zoon [[Adolf van Egmond]]. Adolf werd gevangengezet en om hem te onterven duidde Arnold Karel aan als wettige erfgenaam van Gelre en het bijhorende [[graafschap Zutphen]]. Deze twee titels zouden hem door [[keizer Frederik III (1415-1493)|keizer Frederik III]] zelf worden toegekend in [[Trier]].

Op 30 september 1473 trok Karel de Stoute met zijn gevolg Trier binnen voor een gesprek met de keizer. De hertog droeg een kostuum versierd met tientallen diamanten. Zijn doel was dat de titel [[lijst van heersers van Lotharingen|koning van Lotharingen]] opnieuw ingevoerd zou worden (deze titel was in 900 afgeschaft), doordat de keizer Karel tot koning zou kronen. Keizer Frederik bedacht zich echter en de nacht voor de kroning ontvluchtte hij de stad per schip over de [[Moezel (rivier)|Moezel]], zodat Karel zijn onverwachte vertrek niet tijdig opmerkte. Waarom de onderhandelingen met de keizer mislukten is onduidelijk. Beslissend lijkt de rol van de [[keurvorst]]en geweest te zijn. Karel wenste hun toestemming voor de kroning, terwijl de keizer van mening was dat deze beslissing hem alleen toekwam. Bovendien vervreemde de hertog de keurvorsten en de omgeving van de keizer van zich door de luxe die hij tentoon spreidde. Zo was de lengte van zijn hermelijnkraag langer dan die van de keurvorsten.

== Buitenlandse politiek, oorlogen en overlijden ==
Karel was een verwoed krijgsheer, bijna constant was hij bezig met oorlogen in buurlanden of het (wreedaardig) neerslaan van opstandige vazallen. Zijn roekeloze gedrag, vooral naar het einde van zijn leven toe, werd door sommigen dan ook gezien als een geestelijke afwijking.
Karel ambieerde een rijk dat zich uitstrekte van de [[Noordzee]] tot de [[Middellandse Zee]], gebaseerd op het oude koninkrijk van [[Lotharius I|Lotharius]]. Naast de gebieden die hij zelf in bezit had, waren tal van vazallen leenhulde aan hem verplicht:
* [[Picardië]]
* het [[prinsbisdom Luik]]
* het [[hertogdom Kleef]]
* het [[Arrondissement Rethel|graafschap Rethel]]
* het [[graafschap Nevers]]
* de [[Trois-Évêchés|drie bisdommen]] ([[prinsbisdom Metz|Metz]], [[prinsbisdom Toul|Toul]] en [[prinsbisdom Verdun|Verdun]])
* het [[hertogdom Bar]]
* het [[Opper-Lotharingen|hertogdom Lotharingen]] (1475-1477)
* het [[graafschap Montbéliard]]
* het [[prinsbisdom Bazel]]
* het [[landgraafschap]] [[Opper-Elzas]]
* de [[Sundgouw]]
* [[Freiburg im Breisgau|Freiburg-Brisgau]]
* het [[graafschap Bouillon]]
* het [[Sticht Utrecht]]

Om de twee verschillende delen van het rijk te verbinden keek hij reikhalzend uit naar de [[Elzas]] en [[Opper-Lotharingen|Lotharingen]] en kwam hij op die manier in conflict met de [[Habsburgers]] en het [[Heilige Roomse Rijk]]. Koning [[Lodewijk XI van Frankrijk]], die nog maar pas de [[Honderdjarige Oorlog]] tegen Engeland succesrijk had beëindigd, wilde zijn werk nu vervolledigen door de op Bourgondië verloren gebieden opnieuw in te lijven, en ondersteunde elke vorm van verzet tegen de hertog. Zijn sluwe diplomatie wierp al snel zijn vruchten af; toen Karel de Stoute op het slagveld van Nancy stierf en zijn rijk weerloos achterliet, restte hem enkel nog de gebieden te annexeren (zie groene lijn op de kaart).

=== Ligue du Bien Public en oorlog in Frankrijk ===
Karel de Stoute was de voortrekker van de [[Ligue du Bien Public]] (''Liga voor het Algemeen Welzijn''), een verzameling van hertogen en graven die zich verzette tegen de centralisatieplannen van [[Lodewijk XI van Frankrijk|Lodewijk XI]]. Nochtans spande zijn achterneef, [[Jan van Bourgondië (1415-1491)|Jan van Bourgondië (of Nevers)]] samen met de Franse koning tegen de onafhankelijkheidsplannen van het hertogdom. Deze had samen met [[Filips de Goede]] gestreden in Noord-Frankrijk, tijdens de Honderdjarige Oorlog, maar kon het blijkbaar minder vinden met Karel de Stoute. Het kwam op 16 juli 1465 tot een confrontatie in de buurt van Parijs, de [[Slag bij Montlhéry]], waar beide partijen onbeslist uitkwamen en de overwinning claimden. Karel de Stoute belegerde Parijs en dwong Lodewijk XI tot het teruggeven van de Bourgondische bezittingen in [[Graafschap Boulogne|Boulogne]], [[Graafschap Guînes|Guînes]] en [[Picardië]] en hij plaatste Vlaanderen uit de leen van Frankrijk. Dit werd vastgelegd in de [[Vrede van Conflans]], waarin Lodewijk XI ook de hand van zijn dochter [[Anna van Beaujeu|Anne]] beloofde, met als bruidsschat [[Champagne (provincie)|Champagne]] en [[Ponthieu]], hoewel hij zich nooit aan deze afspraken zou houden.

Lodewijk XI begon opnieuw met zijn politiek gespin en paaide rebellerende vazallen met titels en privileges, zodat Karel steeds meer tegenstand ondervond tegen zijn plannen voor de 'bevrijding van het Franse volk'. Uiteindelijk dreigde Karel ermee om het bondgenootschap met [[koninkrijk Engeland]] weer aan te halen, onder andere door een huwelijk met [[Margaretha van York (1446-1503)|Margaretha van York]], en dit joeg Lodewijk XI duidelijk genoeg schrik aan om aan de onderhandelingstafel te gaan zitten. Tijdens het opstellen van het [[Verdrag van Péronne (1468)|Verdrag van Péronne]] brak echter een opstand uit in [[Luik (stad)|Luik]]. Niet geheel onterecht verdacht Karel de Franse koning ervan de stad te hebben opgezet tegen zijn bewind, en dwong hij Lodewijk XI deel te nemen aan de strafexpeditie tegen Luik. Bij het vervallen van het bestand in 1471 probeerde Lodewijk XI nogmaals de hand te leggen op de steden aan de [[Somme (rivier)|Somme]], door Karel te beschuldigen van verraad, en hem voor het parlement te dagen. Karel de Stoute viel Frankrijk binnen met een groot leger, maar kwam niet verder dan een plundertocht in het noorden van het land.

=== Veroveringen in Elzas-Lotharingen ===
Zijn openlijke conflict met de Franse koning [[Lodewijk XI van Frankrijk|Lodewijk XI]] zou leiden tot de [[Bourgondische Oorlogen]].
In 1467 kocht Karel een leengebied van [[Sigismund van Oostenrijk|Sigismund van Tirol]], [[Opper-Elzas]] en [[Graafschap Ferrette]]. Deze wilde het gebied beter beschermen tegen de [[Oude Eedgenootschap|Zwitserse Confederatie of Eidgenossenschaft]]. In 1474 veranderde Sigismund echter van kamp, en wilde hij de gebieden terugkopen, een aanbod dat Karel uiteraard zou afslaan. Sigismund wilde het daarbij niet laten en sloot een verbond met de Zwitsers, en samen richtten ze een plundertocht aan in [[Franche-Comté]] en [[Hertogdom Savoye|Savoye]], dat geallieerd was met de hertog van Bourgondië. Karel de Stoute had ondertussen het [[Opper-Lotharingen|hertogdom Lotharingen]] aan zijn rijk toegevoegd en trok erop uit om zijn vijanden af te straffen, maar incasseerde een smadelijke nederlaag tijdens de [[Slag bij Grandson]].

Karel bracht een nieuw leger van 30.000 man op de been, dat hij aanvoerde in de [[Slag bij Murten|Slag bij Morat]] op 22 Juni 1476. Hij werd opnieuw verslagen door de Zwitsers, die werden bijgestaan door de ruiterij van de hertog van Lotharingen, zodat hij gedwongen werd zich terug te trekken. De hoge belastingdruk en de afschaffing van privileges leidden tot gemor bij de bevolking van Lotharingen en de pogingen van hertog [[René II van Lotharingen]] om zijn steden een voor een te heroveren kregen steun van binnenuit. In een poging om Nancy te heroveren op de rebellen werd Karel definitief verslagen in de [[Slag bij Nancy]] door een coalitie van Zwitsers, de hertog van Lotharingen en de [[rijksstad Straatsburg]] (ondersteund door de Franse koning).

=== Overlijden ===
Adviseurs verwittigden Karel dat hij van alle kanten dreigde ingesloten te geraken, maar niets kon hem ertoe bewegen om het beleg van [[Nancy]] op te geven.
Karel sneuvelde op 5 januari 1477 tijdens de [[Slag bij Nancy]]. Hij vluchtte naar een bevroren vijver, toen bleek dat zijn leger aan de verliezende hand was. Het ijs kon het gewicht van de ruiter en het paard niet dragen en brak. Karel riep naar een soldaat op de oever: ''Red de hertog van Bourgondië!'' Deze soldaat echter (volgens de overlevering de Lotharinger [[Claude Bausmont]]), interpreteerde de uitroep als ''leve de hertog van Bourgondië'', nam Karel voor een gewone Bourgondiër en sloeg hem neer met een slag van zijn zwaard.

Zijn lichaam werd twee dagen later pas teruggevonden. Hoewel hierover nog altijd onduidelijkheid bestaat, zou zijn gezicht al zijn aangevreten door wolven en waren zijn wapenrusting en kleren geroofd. Identificatie van de hertog moest plaatsvinden aan de hand van de [[Litteken (lichaam)|littekens]] op zijn lichaam die bij zijn lijfarts bekend waren. Hij werd met veel ceremonie begraven in de collegiale Sint-Joriskerk (Saint Georges) te [[Nancy]].

=== Na Karels dood ===
Zijn dood in 1477 veroorzaakte een crisis in het hertogdom. Zijn dochter [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]] werd onmiddellijk geconfronteerd met de ontevredenheid over het oorlogszuchtige en centralistische beleid van haar vader. Door toekenning van het [[Groot Privilege]] op 11 februari 1477 verkreeg Maria financiële en militaire steun van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]]. Ook moest zij, om tegemoet te komen aan het [[particularisme]], aan verscheidene gewesten en steden eigen [[Keuren en breuken|keure]]n verlenen. [[Graafschap Holland|Holland]] en [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] verkregen in maart 1477 hun eigen Groot Privilege, waarbij [[Nederlands]] de bestuurstaal werd en zuiderlingen werden uitgesloten van belangrijke functies. [[Lodewijk van Gruuthuse]] werd hierop opgevolgd door [[Wolfert VI van Borselen]]. Bovendien viel Frankrijk zijn Franse gewesten aan omdat Lodewijk XI nu de kans had om deze terug in te lijven bij zijn koninkrijk. Op 19 augustus 1477 trouwde Maria met [[Maximiliaan I van Oostenrijk]], waardoor er een einde kwam aan haar korte persoonlijke regeerperiode en meteen de Franse dreiging het hoofd geboden kon worden: Maximiliaan versloeg op 7 augustus 1479 de troepen van Lodewijk XI in de [[Slag bij Guinegate (1479)|Slag bij Guinegate]]. Door het huwelijk kwamen de Nederlanden uiteindelijk in handen van de [[Habsburgers]].

== Praalgraven en kunstwerken ==
Hertog [[René II van Lotharingen]] liet het toegetakelde lijk van Karel de Stoute aanvankelijk begraven in zijn hofkerk, de Saint-Georges te [[Nancy]] ([[:fr:Collégiale Saint-Georges de Nancy|fr]]). In 1507 bouwde zijn Vlaamse beeldhouwer [[Jean Crocq (beeldhouwer)|Jean Crocq]] er een [[praalgraf]] voor de stoffelijke resten van Karel, die als een overwinningstrofee lijken te zijn beschouwd.<ref>Luc Smolderen, "De laatste reis van Karel de Stoute van Nancy naar Brugge", in: ''Kunsttijdschrift Vlaanderen'', april 2009, p. 120-123</ref>

Karels lichaam werd op 22 september 1550 teruggehaald door toedoen van diens achterkleinzoon [[keizer Karel V]]. Hij bekwam het van [[Christina van Denemarken (1521-1590)|Christina van Denemarken]], regentes van Lotharingen: het werd opgegraven en naar de [[Habsburgse Nederlanden]] getransporteerd. Vanuit Nancy werd het eerst naar [[Luxemburg (stad)|Luxemburg]] overgebracht, waar het in het Minderbroederklooster een plaats kreeg. Begin 1553 werd het ten slotte naar [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]] overgebracht. Daar werd het eerst tijdelijk in de collegiale [[Sint-Donaaskathedraal]], die op de [[Burg (Brugge)|Burg]] stond, begraven. Op 7 juni 1553 vonden Karels resten hun definitieve rustplaats in de collegiale [[Onze-Lieve-Vrouwekerk in Brugge|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] te Brugge, aanvankelijk in de grafkelder van zijn dochter en opvolgster [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]] in het koor van de kerk en vanaf 1563 in een eigen praalgraf, vervaardigd door [[Jacob Jonghelinck]], naast dat van Maria.

Tijdens de [[Franse Revolutie]] werden beide praalgraven in verzekerde bewaring gebracht maar de grafkelders werden geplunderd. Vermoedelijk ging wat overbleef van het lichaam van Karel de Stoute toen verloren. De ligbeelden, de familiestambomen en de wapenschilden die het grafmonument versierden, waren tijdig in veiligheid gebracht. In 1806 werden beide grafmonumenten gereconstrueerd in de Lanchalskapel. In 1810 werden ze bezocht door [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] en [[Marie Louise van Oostenrijk|Marie-Louise]], die een toelage verleende voor de verdere restauratie.

Pas bij de archeologische opgravingen van 1979 werden de praalgraven opnieuw in hun originele toestand heropgebouwd op hun oorspronkelijke plaats in het koor van de kerk. Bij die opgravingen werd het skelet van Maria van Bourgondië teruggevonden en geïdentificeerd, maar niet dat van Karel de Stoute. Waar het gebleven is, is niet bekend.

In het [[kasteel van Versailles]] staat een marmeren buste van Karel in de ''Galerie des batailles''. Hertog Karel de Stoute werd tijdens de periode van de [[Romantiek (schilderkunst)]] het onderwerp van meerdere schilderijen en sculpturen. Een bekend voorbeeld is ''Het terugvinden van het lijk van Karel de Stoute'', olieverfschilderij van [[Auguste Feyen-Perrin]] (1826–1888) in het Museum voor Schone Kunsten in Nancy.

== In de cultuur ==
Het boek ''Eene kroon voor Karel den Stouten'' van [[Geertruida Bosboom-Toussaint|A.L.G. Bosboom-Toussaint]] uit 1842 handelt over het geval van de mislukte kroning te Trier.

In 1998 werd een fietsroute geopend, genaamd ''Véloroute Charles le Téméraire'', die loopt van [[Brugge]] naar [[Bourgogne-Franche-Comté|Bourgogne]] en afhankelijk van de gekozen route 850 of 1000 kilometer lang is.

== Kwartierstaat (voorouders) ==
{{Stamboom Karel de Stoute}}

== Literatuur ==
* {{aut|Philippe de Commynes}}, ''Mémoires'', Paris, 1840-1847.
* {{aut|Ch. de Linas}}, ''Dissertation sur le tombeau de Charles le Téméraire et son emplacement dans la collégiale de Saint-Georges à Nancy'', in: Bulletin de la Société d'Archéologie de Lorraine, 5, 1855, p. 46-52.
* {{aut|G. Chastellain}}, ''Oeuvres'', Brussel, 1883-1886 (8 vol.)
* {{aut|Ruth Putnam}}, ''[http://www.gutenberg.org/files/14496/14496-8.txt Charles the Bold, Last duke of Burgundy]'' (1908). The Knickerbocker Press, New York.
* {{aut| John Bartier}}, ''Charles le Téméraire'', Brussel, 1944.
* {{aut| Werner Paravicini}}, ''Karl der Kühne. Das Ende des Hauses Burgund'', Göttingen/Zürich/Frankfurt, 1976.
* {{aut| M. Brion}}, ''Charles le Téméraire'', Parijs, 1977.
* {{aut| K. Schelle}}, ''Karl der Kühne'', Stuttgart, 1977
* {{aut| Charles Brusten}}, ''La fin des compagnies d'ordonnance de Charles le Téméraire'', in: Cinq-centième anniversaire de la Bataile de Nancy, 1979.
* ''Maria van Bourgondië, Brugge, Een archeologisch-historisch onderzoek in de Onze-Lieve-Vrouwkerk'', Brugge, 1982.
* {{aut| A.C. de Schrevel}}, ''Quand et comment les restes mortels de Charles le Téméraire ont-ils été tranférés à Bruges et déposés à l'église de Notre-Dame'', in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis van Brugge, LXVIII, 1925, pp. 35–76.
* {{aut| Hubert de Witte}}, ''Archeologisch onderzoek in het hoogkoor van de O.-L.-Vrouwkerk te Brugge. Voorlopig bericht'', in: Handelingen van het Genootschap van Brugge, CXVI, 1979, pp. 125–131.
* {{aut| A.M. Roberts}}, ''The chronology and Political Significance of the Tomb of Mary of Burgundy'', in: Art Quarterly, LXXI-3, 1989, pp. 376–400.
* {{aut| Luc Smolderen}}, ''Le tombeau de Charles le Téméraire se présente-t-il aujourd'hui tel qu'il était autrefois?'', in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis van Brugge, CIX, 1972, pp. 218–225.
* {{aut| Richard Vaughan}}, ''Charles the Bold'', Longman, London/New York, The Boydell Press, 1973
* {{aut| Jean-Marie Cauchies}}, ''Louis XI et Charles le Hardi, de Péronne à Nancy (1468-1477). Le conflit'', Bibliothèque du moyen-âge, Brussel, 1996
* {{aut| Richard Vaughan}}, ''Charles the Bold'' (with foreword by Werner PARAVICINI), The Boydell Press, Woodbridge, 2002.
* {{aut| Luc Smolderen}}, ''[https://www.dbnl.org/tekst/_vla016200901_01/_vla016200901_01_0029.php#067 De laatste reis van Karel de Stoute van Nancy naar Brugge'', in: ''Vlaanderen'', jaargang 58, 2009, p. 120-123.]
* {{aut| Andries van den Abeele}}, ''De Wapenpas van de Betoverde Burcht, voorbode van de machtsgreep door Karel de Stoute'', in: Handelingen van het Genootschap voor geschiedenis te Brugge, 2009.
* {{aut| Jean-Luc Meulemeester}}, ''Stenen herinneringen voor Karel de Stoute in Nancy'', in: Brugge die Scone, september 2015.
* {{aut| Bart van Loo}}, ''De Bourgondiërs, aartsvaders van de Nederlanden'', Amsterdam, 2019.
* {{aut| Johan R. Boelaert}}, ''De identificatie van het lijk van Karel de Stoute door de Brugse medicus Lopez de la Guardia'', in: Biekorf, 2019.

{{Appendix|2=
;Voetnoten
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Commonscat|Charles the Bold}}

[[Categorie:Graaf van Artesië]]
[[Categorie:Graaf van Bourgondië]]
[[Categorie:Graaf van Holland]]
[[Categorie:Graaf van Namen]]
[[Categorie:Graaf van Vlaanderen]]
[[Categorie:Graaf van Zeeland]]
[[Categorie:Heer van Bredevoort]]
[[Categorie:Heer van Mechelen]]
[[Categorie:Hertog van Bourgondië]]
[[Categorie:Hertog van Brabant]]
[[Categorie:Hertog van Gelre]]
[[Categorie:Hertog van Neder-Lotharingen]]
[[Categorie:Hertog van Luxemburg]]
[[Categorie:Huis Valois-Bourgondië]]
[[Categorie:Ridder in de Orde van het Gulden Vlies]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 15e eeuw]]

Karel de Stoute - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"