Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-30T16:23:51Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Zijbalk liturgisch gerei}}
Een '''kansel''', '''preekstoel''' of '''spreekgestoelte''' is een verhoogde plaats in een [[kerk (gebouw)|kerk]] van waaraf de [[geestelijke]] spreekt. Ondanks het woord preek''stoel'' doet hij dat steeds staande, al kan ook een zitplaats ingebouwd zijn. De preekstoel staat symbool voor de berg van waarop [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus Christus]] predikte.<ref>[https://web.archive.org/web/20071217163755/http://www.religieuserfgoed.be/site/674.html Vernieuwing van het kerkinterieur na het tweede Vaticaans concilie], www.religieuserfgoed.be</ref>

==Etymologie==
Het woord kansel komt van het [[Latijn]]se [[plurale tantum]] ''[[cancelli]]'' (waar ook de titel [[Kanselier (historisch)|kanselier]] van stamt) en betekent "traliewerk" of "hek".

== Beschrijving en geschiedenis ==
[[Bestand:AachenerDomKanzel.jpg|thumb|left|160px|Kansel van Rooms [[keizer Hendrik II]] uit het jaar 1014 in de [[Dom van Aken]]]]
De preekstoel is voortgekomen uit de oud-christelijke [[Ambo (preekstoel)|ambo]] en uit het middeleeuwse [[doksaal]], dat dienstdoet als afscheiding tussen het [[schip (bouwkunst)|schip]] van de kerk en het [[priesterkoor|koor]]. De [[dominicanen]] gebruikten in Duitsland en Italië draagbare kansels die op [[leeuw (dier)|leeuw]]enfiguren rustten (symbool van het overwonnen kwaad). Vaststaande preekstoelen waren al bekend in de 15e eeuw, maar werden pas algemeen in de 16e en 17e eeuw ten gevolge van het voorschrift van het [[Concilie van Trente]] ([[1545]]-[[1563]]) dat aan de [[preek|preken]] meer aandacht diende te worden besteed.<ref>[[Microsoft Encarta]], 1993-2002</ref>

In grote kerken werden de preekstoelen vaak hoog gebouwd en voorzien van geëlaboreerde versieringen.

In de 16de eeuw bestond de kansel uit drie delen: de voet, de kuip en het [[klankbord (preekstoel)|klankbord]]. In de 17de eeuw werd de voet vervangen door figuren, bijvoorbeeld vier [[engel]]en, de vier [[evangelist]]en, enz. Later versmolten de drie elementen waaruit de kansel is opgebouwd en werden overwoekerd met [[loofwerk|lofwerk]]. In de 18de eeuw trad een grote vereenvoudiging op en waren de drie elementen weer duidelijk te onderscheiden.

De kansel bleef ook na de [[reformatie]] bestaan in [[protestantisme|protestantse]] kerken. In [[oosters-orthodoxe kerken]] is het vaak een laaggeplaatst platform.

Boven de preekstoel bevindt zich vaak een klankbord, dat vanouds gewenst was voor de [[akoestiek]]. Doordat er tegenwoordig geluidsinstallaties worden gebruikt, is dit thans louter technisch gezien niet meer nodig.

De traditionele kansel is een kleine ruimte, vaak met een toegangsdeurtje, waarachter het onderlichaam van de voorganger niet zichtbaar is, soms met een leun- of zitsteun.

===In de Zuidelijke Nederlanden===
Het type kansel, de [[naturalistische preekstoel]], dat van de 17e tot de 19e eeuw geproduceerd werd in de [[Zuidelijke Nederlanden]] (vooral in het [[hertogdom Brabant]] en de [[heerlijkheid Mechelen]]), treft men in veel van hun kerken aan. Op hun [[Barok (stijlperiode)|barokke]] hoogtepunt waren het eikenhouten totaalkunstwerken waarvan de onderdelen (steun, kuip, trap, klankbord) tot één sculpturaal geheel versmeed waren.
{{clearleft}}

==Huidig gebruik in katholieke kerken==
[[Bestand:Prague - Kostel Nanebevzetí panny Marie a Karla Velikého - 2018-12-02.jpg|thumb|left|250px|Priester die de homilie geeft vanop de preekstoel in een kerk in Praag (december 2018).]]
Na het [[Tweede Vaticaans Concilie]] (1962-1965) en ten gevolge van de [[Tweede Beeldenstorm]] geraakte het gebruik van de preekstoel in de [[Rooms-katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] grotendeels in onbruik en wordt de [[homilie]] meestal van achter een [[Ambo (preekstoel)|ambo]] gehouden. In vele gemeenschappen waar de [[Tridentijnse mis|buitengewone vorm van de Romeinse ritus]] wordt gevierd, blijft men de preekstoel gebruiken.

==Huidig gebruik in protestantse kerken==
In sommige moderne protestantse kerken is de kleine kansel vervangen door een [[podium (verhoging)|podium]] waarop ruimte is voor meer activiteiten. Hierop staat dan een [[lessenaar]]. Heeft de voorganger dan ook nog een draadloze [[microfoon]] op de revers, dan heeft hij hier veel meer bewegingsvrijheid.

In bevindelijk gereformeerde kerken is de kansel het centrale punt van de kerk. Vanaf het begin tot het einde van de kerkdienst bevindt de [[predikant]] zich op de kansel en komt hier alleen vanaf voor het bedienen van de [[sacramenten]]: de [[Doop (sacrament)|Heilige Doop]] en het [[Heilig Avondmaal]].

==Galerij==
<gallery>
Bestand:Sint-Jan Baptist ten Begijnhofkerk (Brussel) preekstoel 22-09-2018 15-10-42.jpg|Naturalistiche preekstoel in de [[Sint-Jan Baptist ten Begijnhofkerk]] te Brussel
Bestand:Gutenzell Kanzel.jpg|Rococo-kansel, [[Gutenzell-Hürbel]]
Bestand:Gedaechtniskirche Speyer Kanzel.jpg|Herdenkingskerk-kansel, [[Speyer]]
Bestand:Siena.Duomo.pulpit01.jpg|Preekgestoelte van [[Nicola Pisano]] in de [[kathedraal van Siena]]
Bestand:Elisabeth preekstoel.jpg|Naturalistische preekstoel St. Elisabethskerk te [[Grave (plaats)|Grave]]
Bestand:Lourdesgrot preekstoel.jpg|Preekstoel in de Lourdesgrot te [[Valkenburg aan de Geul]]
Bestand:Kloosterkerk preekstoel.jpg|Preekstoel van de [[Kloosterkerk (Den Haag)|Kloosterkerk in Den Haag]]
Bestand:Askeby church pulpit.jpg|Preekstoel van de kerk [[Askeby]], bisdom [[Linköping (stad)|Linköping]]
Bestand:Paterskerk-preekstoel.jpg|Preekstoel van de [[Paterskerk (Eindhoven)]]
</gallery>

{{Commonscat|Pulpits|Kansel}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Meubilair]]
[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]
[[Categorie:Liturgie]]
[[Categorie:Tridentijnse ritus]]

Kansel - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd