https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Kamp_JodensavanneKamp Jodensavanne - Bewerkingsoverzicht2026-04-20T07:33:07ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Kamp_Jodensavanne&diff=50780&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-12-03T07:54:12Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:De voormalige Jodensavanna aan de Surinamerivier in Suriname, Bestanddeelnr 252-6453.jpg|thumb|Het kamp in 1947]]<br />
'''Kamp Jodensavanne''' was een Nederlands [[concentratiekamp]] / [[interneringskamp]] in [[Suriname]]. Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werden er 146 al dan niet vermeende aanhangers van de [[Nationaal-Socialistische Beweging|NSB]] en de [[nazi|nazi's]] uit [[Nederlands-Indië]] gevangen gehouden en enige gevangenen vermoord.<ref>[https://archievenwo2.nl/thema-overzicht/suriname/internering-nsb-ers-en-duitsers Tekst bij website ArchievenWO2.nl]</ref><br />
<br />
== De gevangenen ==<br />
De groep van 146 'onverzoenlijken', waaronder [[Ernest Douwes Dekker]], een achterneef van [[Eduard Douwes Dekker]], en [[dienstweigeraar]] [[Lo Hartog van Banda]], maakte deel uit van enige duizenden Duitsers, Hongaren, Tsjechen, Italianen, Nederlanders met een Duitse achternaam en Indische NSB'ers die op [[10 mei]] [[1940]] in Nederlands-Indië waren opgepakt. Aanvankelijk werden ze geïnterneerd op het eiland [[Onrust (eiland)|Onrust]] en in [[Ngawi (plaats)|Ngawi]]. Nadat [[Nederland]] op [[8 december]] [[1941]] [[Japan]] de oorlog verklaarde, stelde gouverneur-generaal [[Alidius Tjarda van Starkenborgh Stachouwer|Van Starkenborgh]] van Nederlands-Indië voor de meest gevaarlijken onder hen in [[West-Indië]] te interneren. Gouverneur [[Johannes Kielstra|Kielstra]] van [[Suriname]] besliste positief op een verzoek daartoe. De gevangenen werden vervolgens opgesloten in een kooi op het schip ''Tjisedane'' en van [[Soerabaja]] naar [[Paramaribo]] vervoerd. Op [[21 maart]] [[1942]] kwam de groep in Suriname aan.<br />
<br />
== Het kamp ==<br />
Het kamp bestond uit drie barakken die bij [[Jodensavanne]] waren gebouwd. Door vertraging bij de aanvoer van bouwmaterialen kon ''Kamp Jodensavanne'' echter pas in september 1942 in gebruik worden genomen. De gevangenen werden daarom van maart tot september in het [[Fort Nieuw-Amsterdam]] opgesloten in oude slavenverbijven. In eenmaal in het kamp aangekomen moesten ze dwangarbeid verrichten in de houtploeg, de bootploeg of de visploeg. Men ontving geen post en ook geen voedselpakketten van het Rode Kruis. Het kamp werd 'de groene hel' genoemd. De hygiënische omstandigheden waren slecht, en veel gevangenen liepen [[dysenterie]] op en [[malaria]]. De enige arts was de [[havenarts]] van [[Tanjung Priok (plaats)|Tanjung Priok]], Lex Schoonheyt, zelf een geïnterneerde.<br />
<br />
== Executies ==<br />
In oktober 1942 kreeg gevangene [[Lo Hartog van Banda]] wegens werkweigering eenzame opsluiting in een houten barak aan de rand van het kamp. Hier stelde hij vast dat eenzame opsluiting de beste kansen bood voor ontsnapping. Hij plande vervolgens samen met medegevangenen Raedt van Oldenbarneveldt, Van Poelje, Stulemeyer en Kraak een ontsnappingspoging die moest beginnen met werkweigering en de daaropvolgende eenzame opsluiting. Begin november kregen de vijf gevangenen de opdracht om de toiletten van de bewakers met de blote handen te reinigen. Nadat zij dit weigerden werden zij opgesloten in de houten cellenbarak. Vervolgens werd besloten om in de nacht van 4 op 5 november te ontsnappen. Hartog van Banda werd echter op 4 november vanwege zijn verjaardag vrijgelaten uit zijn cel. De andere vier ontsnapten zonder hem, nadat ze een stuk plank uit de achterste cel hadden gezaagd. Ze wilden naar [[Frans-Guyana]], maar verdwaalden en werden gepakt. Na te zijn mishandeld werden ze overgebracht naar [[Paramaribo]], waar ze door kolonel [[Johannes Kroese Meijer|Jan Kroese Meyer]] werden verhoord. Alle vier werden ter dood veroordeeld. Twee van hen, L.K.A. Raedt van Oldenbarneveld en L.A.J. van Poelje, werden daadwerkelijk doodgeschoten. Vervolgens ketste een geweer en kwam de directeur van [[Fort Zeelandia (Suriname)|Fort Zeelandia]] tussenbeide. Van de beide geëxecuteerde mannen werd later officieel beweerd dat ze op de vlucht zouden zijn neergeschoten. Na de oorlog bleek dat ze van achteren waren beschoten terwijl ze geboeid waren. Kolonel Kroese Meyer werd echter niet vervolgd. Hij kreeg de [[Militaire Willems-Orde]] in 1948.<br />
<br />
[[Hendrik Jan van der Molen]], kapitein van de marechaussee en later Amsterdams hoofdcommissaris, kreeg de opdracht om dit incident te onderzoeken.<br />
<br />
Stulemeyer, een van de deelnemers aan de vluchtpoging, vertelde later dat de vluchters hadden geweigerd om oude [[Joodse begraafplaats|joodse graven]] te openen om te zoeken naar kostbaarheden.<br />
<br />
== Naar Nederland ==<br />
Na de bevrijding wist de Nederlandse regering niet goed wat ze met de geïnterneerden aan moest. Ze vielen onder de regering van Nederlandsch-Indië, maar die had feitelijk opgehouden te bestaan. Ten slotte werd besloten ze naar Nederland over te brengen. Op [[15 juli]] [[1946]] kwamen de gevangenen van Kamp Jodensavanne pas vrij. Drie dagen later verlieten ze per schip Suriname.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/tag/besier-a-g/ Recensie van de boeken van advocaat Besier en journalist van den Brand door Christine F. Samsom met tekening van oud-gevangene Rolf Breier en reactie Nederlandse regering in 1994]. [https://web.archive.org/web/20220119084417/https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/tag/besier-a-g/ Gearchiveerd] op 19 januari 2022.</ref><ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2006/11/17/het-kamp-overzee-11229998-a1087802 Recensie van Hans Buddingh in NRC.nl uit 2006 met reactie van minister Joris Voorhoeve]. [https://web.archive.org/web/20161006181233/https://www.nrc.nl/nieuws/2006/11/17/het-kamp-overzee-11229998-a1087802 Gearchiveerd] op 6 oktober 2016.</ref><br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog]]<br />
<br />
{{Appendix|2=<br />
* Liesbeth van der Horst: ''Wereldoorlog in de West. Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945'', Hilversum 2004 (Uitg. Verloren), ISBN 9065507949.<br />
* A.G. Besier: ''De groene hel. Een Nederlands concentratiekamp in Suriname 1 maart 1942 tot 15 juli 1946'', Bunne 1994 (Uitgeverij Servo), ISBN 9789071918582<br />
* Twan van den Brand: ''De Strafkolonie. Een Nederlands concentratiekamp in Suriname 1942-1946'', Amsterdam 2006 (Uitgeverij Balans), ISBN 9050188087.<br />
Noten<br />
{{References}}<br />
}}<br />
{{Coor title dms|5|25|45.16|N|54|59|3.55|W|region:SR_scale:400000}}<br />
<br />
[[Categorie:Concentratiekamp|Jodensavanneo]]<br />
[[Categorie:Geschiedenis van Suriname voor 1975]]<br />
[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden]]<br />
[[Categorie:NSB]]<br />
[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in Suriname]]</div>Colani