Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-04-07T05:45:18Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox kabinet
| naam = kabinet-Thorbecke I
| land = Nederland
| afbeelding =
| premier =
| partij =
| kleur = [[Liberaal]]
| periode =
| begindatum = 1 november 1849
| demissionairdatum = 17 april 1853
| einddatum = 19 april 1853
| voorganger = [[Kabinet-De Kempenaer-Donker Curtius|De Kempenaer-Donker Curtius]]
| opvolger = [[Kabinet-Van Hall-Donker Curtius|Van Hall-Donker Curtius]]
| lijst = [[Nederlandse kabinetten van 1848 t/m WO II]]
}}

Het '''kabinet-Thorbecke I''' was een [[liberaal]] Nederlands kabinet dat regeerde van 1 november 1849 tot en met 19 april 1853.

''Wacht op onze daden!'' Met die woorden introduceerde [[Thorbecke]] in november 1849 zijn kabinet. Hoewel het kabinet ook nederlagen leed, wist het veel bepalingen van de herziene [[Grondwet]] in zogenaamde '[[organieke wet]]ten' uit te werken. Het kabinet bracht onder meer de [[Gemeentewet]], de [[Provinciale Wet]], de [[Kieswet (Nederland)|Kieswet]] en de [[Recht van enquête|Wet op het recht van enquête]] tot stand. Daarnaast werden op economisch gebied allerlei maatregelen genomen om de handel te liberaliseren. De doorvoerrechten en vrijwel alle [[accijns|tollen]] op de [[Rijn]] en de [[IJssel]] werden afgeschaft.

Het kabinet werd gedomineerd door de liberaal Thorbecke. Daarnaast zaten er echter ook meer gematigde personen in, zoals minister van Justitie [[Johan Theodoor Hendrik Nedermeyer ridder van Rosenthal|Nedermeijer ridder van Rosenthal]] en minister van Koloniën [[Charles Ferdinand Pahud|Pahud]]. In 1852 werd zelfs een uitgesproken conservatief, [[Hendrik Frederik Christoph Forstner van Dambenoy|baron Forstner van Dambenoy]], minister van Oorlog. Het kabinet telde één katholieke liberaal, [[Herman van Sonsbeeck|Van Sonsbeeck]].

Het kabinet kwam ten val nadat koning Willem III weigerde een conform de grondwet neutraal standpunt in te nemen bij het protestantse protest van de zogenaamde [[Aprilbeweging]]. Dit protest richtte zich tegen het [[herstel van de bisschoppelijke hiërarchie]], ofwel tegen de hernieuwde invoering van [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] bisdommen in Nederland. Het kabinet bood op 15 april 1853 zijn ontslag aan. Vier dagen later werden vier van de zeven ministers door de koning ontslagen, onder wie Thorbecke.<ref>Meulen, Dik van der (2013) Koning Willem III 1817-1890, p. 287-289 (e-boek)</ref>

==Wetten==
Behalve de genoemde wetten worden door het kabinet ook wettelijke regelingen tot stand gebracht voor:

*de [[posterijen]]
*de [[telegrafie]]
*het [[Nederlanderschap]]
* [[onteigening]]
* [[Jacht (activiteit)|jacht]] en [[visserij]]
*het [[Munt (betaalmiddel)|muntstelsel]]

==Ministers==
{| class="wikitable"
| rowspan="2"|Minister van Buitenlandse Zaken
| [[Herman van Sonsbeeck|Mr. H. van Sonsbeeck]]|| liberaal|| tot [[16 oktober]] [[1852]]
|-
| [[Jacob Pieter Pompejus van Zuylen van Nijevelt|Mr. J.P.P. baron van Zuylen van Nijevelt]] ||liberaal|| vanaf 16 oktober 1852
|-
| rowspan="2"|Minister van Justitie
| [[Johan Theodoor Hendrik Nedermeyer ridder van Rosenthal|Mr. J.Th.H. Nedermeyer ridder van Rosenthal]] ||cons. lib.||tot [[15 juli]] 1852
|-
| [[Martin Pascal Hubert Strens|Mr. M.P.H. Strens]]|| liberaal|| vanaf 15 juli 1852
|-
| Minister van Binnenlandse Zaken|| [[Johan Rudolph Thorbecke|Dr.Mr. J.R. Thorbecke]] ||liberaal||
|-
| Minister van Financiën|| [[Pieter Philip van Bosse|Mr. P.Ph. van Bosse]]|| liberaal||
|-
| rowspan="2"|Minister van Oorlog
| [[Johannes Theodorus van Spengler|Jhr. J.Th. van Spengler]]|| geen pol. stroming||tot 15 juli 1852
|-
| [[Hendrik Frederik Christoph Forstner van Dambenoy|H.F.Ch. baron Forstner van Dambenoy]]|| conservatief|| vanaf 15 juli 1852
|-
| rowspan="3"|Minister van Marine
| [[Engelbertus Lucas (1785-1870)|E. Lucas]]|| geen pol. stroming|| tot [[20 april]] [[1851]]
|-
| [[Johannes Theodorus van Spengler|Jhr. J.Th. van Spengler]] ||geen pol. stroming|| a.i., 20 april 1851 tot 1 november 1851
|-
| [[James Enslie|J. Enslie]] ||geen pol. stroming|| vanaf 1 november 1851
|-
| Minister van Koloniën|| [[Charles Ferdinand Pahud|Ch.F. Pahud]] ||cons. lib.||
|-
| rowspan="2"|Minister van Zaken der rooms-katholieke Eredienst
| [[Herman van Sonsbeeck|Mr. H. van Sonsbeeck]] ||liberaal|| tot 16 oktober 1852
|-
| [[Martin Pascal Hubert Strens|Mr. M.P.H. Strens]] ||liberaal|| vanaf 16 oktober 1852
|-
| rowspan="2"|Minister van Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der r-k
| [[Johan Theodoor Hendrik Nedermeyer ridder van Rosenthal|Mr. J.Th.H. Nedermeyer ridder van Rosenthal]] ||cons. lib.||tot 15 juli 1852
|-
| [[Pieter Philip van Bosse|Mr. P.Ph. van Bosse]] ||liberaal|| vanaf 15 juli 1852
|}

==Wijzigingen bewindspersonen==
Nadat de Tweede Kamer in 1851 een voorstel van minister [[Engelbertus Lucas (1785-1870)|Lucas]] van Marine tot herstel van de [[sluis (kunstwerk)|schipsluis]] bij de marinehaven van [[Den Helder]] had bestreden, trad de minister af. Een andere [[officier|zeeofficier]], [[James Enslie|Enslie]], volgde hem op.

In augustus 1852 verwierp de Tweede Kamer met algemene stemmen een wetsvoorstel van [[Herman van Sonsbeeck|Van Sonsbeeck]] tot goedkeuring van een verdrag met [[Frankrijk]] dat het [[kopiëren]] van wetenschappelijke en letterkundige werken moest tegengaan. Het liberale Tweede Kamerlid baron [[Jacob Pieter Pompejus van Zuylen van Nijevelt|Van Zuylen van Nijevelt]] volgde hem op.

De minister van Justitie, Nedermeijer, vertrok in 1852, omdat de Tweede Kamer niet kon instemmen met zijn [[Wet op de rechterlijke organisatie]]. Eerder was zijn wetsvoorstel inzake het recht van vereniging en vergadering al verworpen. Nedermeijer werd opgevolgd door het katholiek-liberale Kamerlid [[Martin Pascal Hubert Strens|Strens]].

==Formatie==
Na de val van het [[kabinet-De Kempenaer-Donker Curtius]] vroeg de koning aan [[Leonardus Antonius Lightenvelt|Lightenvelt]] en [[Dirk Donker Curtius|Donker Curtius]] ('Licht' en 'Donker') het zittende kabinet te reconstrueren. De koning had een persoonlijke afkeer van Thorbecke en wilde hem buiten het kabinet houden. Donker vond dat Thorbecke wel in het kabinet moest worden opgenomen. De pogingen van Lightenvelt en Donker hadden echter geen succes.

Met machtiging van de koning vroeg Donker hierop aan Thorbecke en het gematigd liberale Kamerlid Nedermeijer om een kabinet te formeren. Zij kregen de opdracht dus niet direct van de koning. Thorbecke en Nedermeijer slaagden erin een overwegend liberale ministersploeg samen te stellen.

De kandidaten voor Oorlog en Marine werden door de koning echter afgewezen. Bovendien wilde de koning door middel van een vragenlijst van Thorbecke weten wat het programma van het kabinet was. Thorbecke weigerde hieraan te voldoen.

De koning vroeg vervolgens Kamervoorzitter [[Jan Karel van Goltstein|Van Goltstein]] als [[formateur]], maar deze gaf de opdracht vrijwel direct terug. Daarop vroeg de koning toch maar weer aan Thorbecke om formateur te worden. Er kwam nu snel een kabinet, met daarin op Marine en Oorlog ministers die wel voor de koning aanvaardbaar waren.

{{Appendix|1=|2=
== Bronnen ==
* {{Bronvermelding parlement.com}}
== Noten ==
{{references}}
}}

{{Navigatie kabinetten Nederland}}

[[Categorie:Nederlands kabinet|Thorbecke I]]
[[Categorie:Nederlandse politiek in 1850]]
[[Categorie:Nederlandse politiek in 1853]]

Kabinet-Thorbecke I - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd