Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-10-11T07:02:19Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox militaire onderscheiding
| naam = ''Julleuchter''
| afbeelding = 2_New_Julleuchters.jpg
| onderschrift = Foto van twee verschillende typen ''Julleuchter''
| uitgereikt_door = [[Nazi-Duitsland]]
| type = [[Kandelaar (voorwerp)|Kandelaar]]<ref name="Archieven.nl">[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=298&miaet=1&micode=616&minr=1609430&miview=inv2&milang=nl Archieven.nl: 601 Julleuchter. Gezien op 16 februari 2018.]</ref>
| bestemd_voor = [[Schutzstaffel]]
| voor = Om de overgang van het oudjaar naar het nieuwjaar te markeren
| status = In onbruik geraakt
| beschrijving = Kandelaar van roodbruin [[aardewerk]]
| instelling = januari 1936
| eerst_uitgereikt =
| laatst_uitgereikt =
| totaal = 300.000<ref>{{da}}[http://frikorps-danmark.dk/artikler/julleuchter/index.html Frikorps-danmark.dk: Julleuchter. Gezien op 16 februari 2018.] [https://web.archive.org/web/20230603074113/http://frikorps-danmark.dk/artikler/julleuchter/index.html Gearchiveerd] op 3 juni 2023.</ref> - 350.000<ref>{{en}}[http://www.ns-kunst.com/porzellan-allach-ss-julleuchter/ NS-Kunst und Kultur des Dritten Reiches: Porzellan Allach SS Julleuchter. Gezien op 16 februari 2018.] [https://web.archive.org/web/20230608160955/http://www.ns-kunst.com/porzellan-allach-ss-julleuchter/ Gearchiveerd] op 8 juni 2023.</ref>
| postuum =
| ontvangers =
| hoger =
| gelijk =
| lager =
| gerelateerd =
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
}}
[[Bestand:Newrune.jpg|thumb|''Julleuchter'' met de rune [[Elhaz]] in plaats van het hartsymbool]]
De '''''Julleuchter''''' ([[joelfeest|joellampje]]) is een heidens-Germaans uitziend, maar feitelijk [[neopaganisme|neopaganistisch]] voorwerp, dat de [[zonnewende]] symboliseert. Het speelde een wezenlijke rol in de [[nationaalsocialisme|nationaalsocialistische]] [[zonnewende|midwintercultus]] en in de gewoonten en gebruiken van de [[Schutzstaffel|SS]].<ref>{{en}}[http://www.ns-kunst.com/porzellan-allach-ss-julleuchter/ NS-Kunst noemt de Julleuchter "arguably the most essential piece of cultural paraphernalia invented by the SS". Gezien op 16 februari 2018.] [https://web.archive.org/web/20230608160955/http://www.ns-kunst.com/porzellan-allach-ss-julleuchter/ Gearchiveerd] op 8 juni 2023.</ref>

== Moderne oorsprong ==
Een dergelijke kandelaar werd voor het eerst vermeld in 1888, in het [[Zweden|Zweedse]] tijdschrift ''Runa''. Daarin werd een originele, 16e-eeuwse kandelaar beschreven, die uit [[Halland]] stamde. Hij werd in Duitsland nagemaakt door de volkshistoricus [[Herman Wirth]] (bekend van het ''[[Oera Linda]]boek'') en diende als voorbeeld voor de ''Julleuchter'' van de SS. In het [[Nordiska museet|Noords museum]] in Stockholm wordt hij nog steeds tentoongesteld en ook in [[Noorwegen|Noorse]] en [[Denemarken|Deense]] musea kan men soortgelijke kandelaars nog steeds vinden. Een relatie met het [[joelfeest]] is nooit bewezen.

== Omschrijving ==
De ''Julleuchter'' was 23×11,5×11,5 cm groot.<ref name="Archieven.nl" /> In de zijkanten waren openingen aanwezig in de vorm van een hart met daaronder een wiel met zes spaken. Deze spaken vertonen een overeenkomst met de [[runen|rune]] [[Hagalaz]] (in Futhark).

== Gebruik tijdens het nationaalsocialisme ==
=== Symboliek ===
In de periode van het nationaalsocialisme was de [[aardewerk]]en ''Julleuchter'' een essentieel onderdeel van de reconstructie van de Germaanse religie. Het nationaalsocialisme gebruikte de symboliek ter legitimatie van hun aanspraak op macht. Het hart symboliseert de levenskracht, de rune Hagalaz staat voor hagel en sneeuw en herinnert daarmee aan de ideologische verklaring dat gebeurtenissen uit het verleden invloed hebben op het heden (als een allesverwoestende hagel, die na het smelten het groene land verfrist vrijgeeft).

=== Fabricage ===
De ''[[Porzellanmanufaktur Allach]]'' produceerde in 1939 in [[Dachau (stad)|Dachau]] 52.635 ''Julleuchter''.<ref name="jultext">{{de}}[https://web.archive.org/web/20070927231020/http://www.ns-gedenkstaetten.de/nrw/de/wewelsburg/thema_5/downloadtexte/jultext.rtf Neue Präsentationsformen: Beispiel "Julleuchter". Gezien op 16 februari 2018.]</ref><ref>{{en}} [http://www.allachporcelain.com/candle-holders/ Candle Holders » Allach Porcelain. Gezien op 16 februari 2018.]</ref> De fabricage werd uitgevoerd door gevangenen in het [[Dachau (concentratiekamp)|concentratiekamp]] aldaar. In 1943 werden in [[Neuengamme (hoofdbetekenis)|Neuengamme]] 15.116 ''Julleuchter'' gefabriceerd.<ref name="jultext" />

=== Gebruik ===
In het nazitijdperk werd, in het bijzonder door de SS, de [[zonnewende]]ceremonie op de volgende wijze uitgevoerd: tijdens een gegeven (maar regionaal verschillende) periode vóór de winterzonnewende werd het stompje van de kaars van het vorig jaar brandend in de kandelaar geplaatst. Het door de openingen vallende licht, dat niet uit mocht gaan, symboliseerde de nog niet gekeerde zon. In de nacht van 21 december werd een brandende kaars boven op de kandelaar geplaatst: de zon had zich gekeerd. Daarna bleef de kaars nog enige tijd op de kandelaar staan. Daarna werd de stomp in een speciale verpakking bewaard tot de volgende winterzonnewende.

=== Reichsführer SS<ref name="Longerich 2009, p.288.">Longerich 2009, p.288.</ref> ===
[[Heinrich Himmler]] verklaarde het volgende over de ''Julleuchter'': ''"Het kleine licht, dat onder in de lantaarn staat, brandt als symbool voor het laatste uur van het ten einde lopende jaar; het grotere licht ontbrandt juist op het moment dat het nieuw jaar aanbreekt. Er zit een diepe waarheid in het oude gebruik. Moge elke SS'er het vlammetje van het oude jaar met zuiver, rein hart zien doven en met verheven wil het licht van het nieuwe jaar ontsteken."''

De ''Julleuchter'' zelf bleef echter het hele jaar prominent in de woning aanwezig:
{{Citaat|De woning van een SS-man dient men eraan te herkennen, dat een van de hoeken bestemd is voor de feesten van zijn gezin. Daar dienen die dingen verzameld te worden, die een mens aan zijn hogere verplichtingen herinneren. […] Op de kist [, die gevuld met erfstukken in de hoek zou moeten staan, ] staat het hele jaar door de joelkandelaar omringd door de joelborden (gemaakt van tin of aardewerk) van de individuele gezindsleden, die ze bij alle feesten van het jaar, maar ook bij verjaardagen, bruiloften en sterfgevallen, gebruiken. […] De wand wordt gesierd door een afbeelding van de [[Führer]] en van de [[Reichsführer-SS]] alsmede een stamboom, familiefoto's en aandenkens aan tijden van oorlog en gevecht. De grote SS-rune dient daarbij niet te ontbreken. De joel- en SS-hoek is de graadmeter in hoeverre de SS-man en zijn vrouw deelnemen aan de gewoonten en gebruiken van de SS|SS-Oberabschnitt West: Die Gestaltung der Feste im Jahres- und Lebenslauf in der SS-Familie<ref>Via {{de}}[https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/txt/normal/txt234.pdf Zur Neukonzeption der zeitgeschichtlichen Ausstellung „Wewelsburg 1933-1945” des Kreismuseums Wewelsburg, pagina 217 (pdf-pagina 23). Gezien op 16 februari 2018.]<br />Zie ook het hoofdstuk ''Die Jul- und SS-Ecke'' in het boek van Fritz Weitzel onder ''[[#Externe links|Externe links]]''. [https://web.archive.org/web/20230511030025/https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/txt/normal/txt234.pdf Gearchiveerd] op 11 mei 2023.</ref>}}

Door de ''[[Freundeskreis Reichsführer SS]]'' werd de ''Julleuchter'' als bijzondere onderscheiding gebruikt. [[Heinrich Himmler]] kende de ''Julleuchter'' toe aan uitgelezen SS'ers. De toekenning werd ook op hun stamkaart vermeld. Indien men zondigde tegen de grondregels van de SS, moest de ''Julleuchter'' teruggegeven worden.<ref name="jultext" />

== Hedendaags gebruik ==
De ''Julleuchter'' wordt in hedendaagse [[extreemrechts]]e en [[Heidendom|paganistische]] kringen als cultvoorwerp gebruikt. In Duitse gezinnen wordt de ''Julleuchter'' soms uit traditie gebruikt, zonder dat men zich erg bewust is van de herkomst.

== Literatuur ==
* {{aut|Wolfgang Benz}} et al.: ''Enzyklopädie des Nationalsozialismus'' (= Digitale Bibliothek, Band 25); cd-rom; Directmedia; Berlijn, 2000. {{ISBN|3-89853-125-2}}.

== Externe links ==
*[http://www.stengerhistorica.com/ArchivalResearch/Julleuchter.htm Julleuchter (Yule Lighter): foto met tekst.]
*[https://web.archive.org/web/20010816031236/http://www.odinic-rite.org/j-l.htm Odinic-rite: On the History and Ritual Use of the Jul-leuchter.]
*[http://nornirsaett.de/die-erfindung-einer-tradition/ Nornirs Ætt: Die Erfindung einer Tradition] (2010)
*[[iarchive:Weitzel-Fritz-Die-Gestaltung-der-Feste-im-Jahres-und-Lebenslauf/|{{Aut|Fritz Weitzel}}: Die Gestaltung der Feste im Jahres- und Lebenslauf in der SS-Familie.]] (boek)

{{Appendix|1=alles|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Julleuchter|oldid=154697317|datum=20170607}}
* {{Citeer boek
| achternaam = Longerich
| voornaam = Peter
| auteurlink =
| medeauteurs =
| datum = 2009
| titel = Heinrich Himmler
| hoofdstuk =
| uitgever = De Bezige Bij
| plaats =
| ISBN = 978-90-234-2869-5
| NUR =
| pagina's = 288
| taal = nl
| URL =
| bezochtdatum = 6 januari 2019
}}
----
{{References}}
}}

[[Categorie:SS]]
[[Categorie:Onderscheiding in nazi-Duitsland]]
[[Categorie:Nazi-Duitsland]]
[[Categorie:Keramiek]]
[[Categorie:Terminologie van nazi-Duitsland]]

Julleuchter - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd