Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2025-12-11T07:53:23Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox politicus Frankrijk
| naam = Jean-Baptiste Colbert
| afbeelding = Portret_colbert.jpg
| onderschrift = Portret Jean-Baptiste Colbert door [[Claude Lefèbvre]] met de grote [[chaton]] van de [[Orde van de Heilige Geest]]
| geboren = [[Reims]], [[29 augustus]] [[1619]]
| overleden = [[Parijs]], [[6 september]] [[1683]]
| huidige functie =
| sinds =
| partij = Bewind van [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]]
| titulatuur = Heer van [[Vandières (Marne)|Vandières]] en [[Cernay-lès-Reims|Cernay]]
| termijn = 1661−1683
| departement =
| parlementaire groep =
| handtekening = Signatur Jean-Baptiste Colbert.png
| republiek =
| tijdvak1 = 1661–1683
| functie1 = Eerste Minister van Koninkrijk Frankrijk
| tijdvak2 =1665–1683
| functie2 =Minister van Koninklijke Financiën
|tijdvak3=1669–1683|functie3=Staatssecretaris van de Marine en de Maison du Roi|tijdvak4=1652–1661|functie4=Zaakgelastigde van kardinaal [[Jules Mazarin]]}}

'''Jean-Baptiste Colbert''' ([[Reims]], [[29 augustus]] [[1619]] – [[Parijs]], [[6 september]] [[1683]]) was een [[Frankrijk|Frans]] politicus. Tijdens het bewind van [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] was hij niet alleen belast met de zorg van de koninklijke financiën, maar beheerde hij ook vrijwel alle andere regeringsdepartementen, zoals handel, marine, koloniën en kunst, maar niet het leger (dat onder [[François Michel Le Tellier]] viel) of buitenlandse zaken.<ref>Ritchie, W.K. (1978) Frankrijk onder Lodewijk XIV, p. 56-66.</ref>

== Afkomst ==
Colbert was afkomstig uit een familie van lakenhandelaren, waarvan de opeenvolgende generaties in de voorafgaande anderhalve eeuw snel wonnen aan rijkdom en invloed.<ref>{{fr}}Zysberg, André (1997): L'ascension de Colbert, in: Joël Cornette, éd.: ''La France de la Monarchie absolue''. Parijs: Éditions du Seuil. p. 259-276</ref> Hij was een zoon van Marie Pussort en Nicolas Colbert de Vandières, een lakenhandelaar (zij het minder fortuinlijk dan andere familieleden) uit Reims. Naar eigen zeggen had hij Schotse voorvaderen.

==Politieke carrière==
In 1652 werd Colbert benoemd tot zaakgelastigde van kardinaal [[Jules Mazarin]], die in ballingschap verbleef. In 1661 volgde Colbert [[Nicolas Fouquet]] op die uit de gratie van de koning was geraakt.<ref>Volgens de Italiaanse schrijvers [[Rita Monaldi en Francesco Sorti]] zou Colbert Fouquet zwart hebben gemaakt, en een proces tegen hem hebben geënsceneerd. In hun historische roman ''[[Imprimatur (boektitel)|Imprimatur]]'' wordt over de vete tussen Colbert en Fouquet uitgeweid. </ref> Tegenover Fouquets roekeloze wijze van administreren stelde Colbert eenvoudige grondregels, zoals het instellen van een [[Hof van Justitie (Frankrijk)|Hof van Justitie]] om recht te handhaven tegenover belastingpachters.<ref>Oosthoek Geïllustreerde Encyclopaedie (1917).</ref> Justitie legde voor honderdtien miljoen pond schadevergoeding en boetes op. In 1666 was zijn broer [[Charles Colbert]], ''marquis de Croissy'', afgevaardigde bij de [[Vrede van Kleef]].

Colbert verlaagde de rente en verminderde het aantal tolposten en ambtenaren. Nieuwe industrieën kwamen van de grond en hij garandeerde de fabrikanten dat zij altijd hun goederen konden afzetten door velen van hen monopolies te verschaffen, zoals de firma [[Gobelin]]. Binnen tien jaar was alles veranderd en was Frankrijk het machtigste en welvarendste land in Europa geworden. Colbert liet wegen en bruggen bouwen en het [[Canal du Midi]] aanleggen (gereed in 1681) en verschafte de regering een behoorlijke boekhouding. Colbert liet zestig heiligendagen afschaffen (waarmee dus het aantal werkdagen per jaar aanzienlijk vergroot werd) en was vanwege zijn politiek niet geliefd bij de bevolking. Koning Lodewijk XIV kon hij niet bewegen tot matiging van zijn uitgaven.

Colbert streefde ernaar de vrachtvaart voor Frankrijk te veroveren. Hij wilde Frankrijk beter bestand maken tegen concurrentie van de [[Republiek der Verenigde Nederlanden]], destijds de rijkste staat van Europa, en Engeland. In 1669 schatte Colbert dat de Nederlanders 15.000 of 16.000 schepen bezaten, terwijl Frankrijk er minder dan 600 bezat. De Republiek had dus volgens hem afgemeten aan het aantal inwoners en de lengte van de kust een onevenredig groot aandeel. Export van Nederlandse producten naar Frankrijk bleek ook zeer concurrerend te zijn. Hij eiste [[havengeld]]en van vreemde schepen en beloofde premies aan Franse schepen die op buitenlandse havens voeren. In 1664 richtte hij een Oost- en een West-Indische Compagnie op, met als thuishavens [[Lorient]] en [[Le Havre]]; drie andere compagnieën, inzake de handel op de [[Levant]], de [[Oostzee]] waren slechts kort leven beschoren.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/busk001land02_01/busk001land02_01_0166.htm Conrad Busken Huet, ''Het land van Rembrand – Studiën over de Noordnederlandsche beschaving in de zeventiende eeuw''].</ref> Het bezit van koloniën was voor het [[colbertisme]] een onmisbare voorwaarde. Zij moesten grondstoffen leveren voor de Franse industrie en afzetgebied vormen. De dominantie van de Republiek op de West-Indische eilanden, zoals [[Dominica]], was hem een doorn in het oog.

Colbert was de ontwerper van het [[mercantilisme]], dat onder meer inhield dat invoerrechten werden geheven om de Franse nijverheid te beschermen. Geraffineerde suiker en Delfts [[aardewerk]] werden zwaar belast. Voor de Leidse textielindustrie waren de maatregelen desastreus. In [[Languedoc (provincie)|Languedoc]] heeft Colbert een succesvolle textielindustrie opgezet, door Hollandse arbeiders aan te trekken. De Hollandse papierindustrie en de haringhandel hadden eveneens zwaar te lijden onder de maatregelen. In 1669 poogde Colbert ook de handel op de Oostzee van de Nederlanders over te nemen. Pas in 1671 nam de Republiek, op aanwijzing van [[Coenraad van Beuningen]], tegenmaatregelen.<ref>J.G. van Dillen (1970) ''Van Rijkdom en Regenten. Handboek tot de Economische en Sociale Geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek'', p. 167, 350-352, 359</ref> In 1683 werd de [[Sociëteit van Suriname]] opgericht, waarbij de mercantilistische ideeën van Colbert een belangrijke rol speelden.

[[Bestand:Tombstone Jean-Baptiste Colbert.jpg|thumb|240px|Colberts praalgraf in de [[Église Saint-Eustache]]|links]]Colbert organiseerde een politiemacht van 48 commissarissen en 800 sergeanten om Parijs veiliger te maken. In 1680, zeven jaar na de dood van [[Molière (schrijver)|Molière]], werd de [[Comédie Française]] opgericht: Colbert verenigde verschillende toneelgezelschappen tot een beroepsgezelschap, dat door de koning werd onderhouden. Colbert was een harde werker; 15 uur per dag, zeven dagen per week. Hij glimlachte zelden, ging altijd in het [[zwart (kleurenleer)|zwart]] gekleed en verkoos, naar men zei, [[water]] boven [[wijn]]. Zijn geschriften bevatten een schat aan informatie.

== Wetenschap ==
Colbert zag wetenschap als een manier om de economie te stimuleren en de numerieke achterstand ten opzichte van de Engelse vloot en die van de Republiek te compenseren. Hij richtte met dat doel het [[Observatorium van Parijs]] en de [[Académie des Sciences]] op in navolging van een groep wetenschappers die onder leiding van [[Henri Louis Habert de Montmor]] bijeenkwam, en later als de "Académie Montmor" werd aangeduid. De Académie des Sciences zou uitgroeien tot het belangrijkste centrum van wetenschap in Europa. Vele wetenschappers uit het buitenland werden aangetrokken, onder wie [[Christiaan Huygens]], [[Giovanni Domenico Cassini]] en [[Ole Rømer]].

In 1667 werd Colbert verkozen tot lid van de [[Académie française]].

==Trivia==
*Voor de opvatting dat het [[colbert (jas)|colbertjasje]] naar Colbert is vernoemd, bestaat geen bewijs.<ref>{{Citeer web|url=https://www.trouw.nl/gs-b977dd3c|titel=Een colbert heet niet naar Colbert|bezochtdatum=2022-07-12|auteur=NICOLAAS KLEI|datum=1993-09-20|werk=Trouw|taal=nl-NL}}</ref>

{{Appendix|2=
{{References|2=2}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Commonscat|Jean-Baptiste Colbert}}

{{DEFAULTSORT:Colbert, Jean Baptiste}}
[[Categorie:Mercantilist]]
[[Categorie:Frans minister van Financiën]]
[[Categorie:Eponiem]]
[[Categorie:Lid van de Académie française]]
[[Categorie:Jean-Baptiste Colbert| ]]

Jean-Baptiste Colbert - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"