https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=JansenismeJansenisme - Bewerkingsoverzicht2026-04-22T10:04:07ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Jansenisme&diff=178980&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-12-08T09:38:38Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Cornelius Jansen.jpg|thumb|[[Cornelius Jansenius (bisschop van Ieper)|Cornelius Jansenius]]]]<br />
Het '''jansenisme''' is een religieuze en politieke beweging uit de 17e en 18e eeuw, die vooral in Frankrijk ontstond als reactie op bepaalde ontwikkelingen in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] en de toenmalige [[absolute monarchie]]. De beweging werd genoemd naar de Leuvense hoogleraar en bisschop van Ieper [[Cornelius Jansenius (bisschop van Ieper)|Cornelius Jansenius]] (1585-1638). Zijn boek ''Augustinus'', dat na zijn dood verscheen (1640), legde sterk de nadruk op de [[predestinatie]] en werd door de [[paus]] als [[ketter]]s veroordeeld. Ten onrechte wordt het jansenisme weleens beschouwd als onderstroom van het [[calvinisme]].<br />
<br />
==Kenmerken==<br />
Kenmerkend voor de levenspraktijk van de jansenisten was hun [[ascetisme|ascetische]] wereldverwerping en hun pessimistische [[ethiek]]. Ze stelden strenge voorwaarden voor de toediening van de [[sacrament]]en (''Traité de la fréquente communion'' van [[Antoine Arnauld]] 1643). Middelpunt van de beweging werd het vrouwenklooster [[Port-Royal des Champs]] in [[Frankrijk]], waar [[Angelique Arnauld]] [[Abt (abdij)|abdis]] was. De belangrijkste figuur ervan was [[Antoine Arnauld]], naast wie ook [[Blaise Pascal]] en [[Pasquier Quesnel]] een grote rol speelden.<br />
<br />
Jansenius beweerde dat hij de standpunten van Sint [[Augustinus van Hippo]] over de goddelijke genade in praktijk bracht, standpunten die in contrast stonden met die van de jezuïeten. Jansenius vond dat jezuïeten een overdreven belang hechtten aan de menselijke vrijheid.<br />
Hij leerde dat de mens na de zondeval geen invloed meer heeft op zijn eigen verlossing, maar volledig overgeleverd is aan het oordeel van God.<br />
<br />
==Politieke en kerkelijke verwikkelingen==<br />
Het jansenisme werd in het begin van de 18e eeuw ook een politieke beweging, die gesteund werd door het [[Parlement van Parijs|Parlement]] tegen de autoriteit van [[Lodewijk XIV]] (1643-1715), oorspronkelijk ten tijde van [[La Fronde (opstand)|de Fronde]] (1648-1653). In die tijd was de beweging succesvol in het rekruteren onder [[Advocaat (beroep)|advocaten]] en de [[magistratuur]]. Ook onder de regering van [[Lodewijk XV]] (1715-1774) was de jansenistische beweging actief als motor van de oppositie tegen de koning en het bisschoppelijk gezag. Bisschoppelijke bevelen aan de lagere clerus werden in het [[Parlement van Parijs|Parlement]] aangevochten. De crisissen werden door de jansenisten breed uitgemeten in de ''Nouvelles ecclésiastiques'', een publicatie waarvan de drukpers en het distributiecircuit ongrijpbaar bleken voor de politie - de stokebranden, zoals [[Louis Adrien Le Paige|Le Paige]], werden door de hoge adel in bescherming genomen tegen het koninklijk gezag.<br />
<br />
Het militante jansenisme werd door de [[jezuïeten]], en met name door [[François Annat]], bestreden en werd in verscheidene [[paus]]elijke [[Bul (document)|bullen]] veroordeeld (''Cum occasione'' (1653), ''Vineam Domini'' (1705)<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20150722062421/http://home.newadvent.org/cathen/15445b.htm ''Vineam Domini'', Apostolische Constitutie van Paus Clemens XI], [[Catholic Encyclopedia]]</ref> en ''[[Unigenitus]]'' (1713)<ref>{{en}}[https://www.newadvent.org/cathen/15128a.htm ''Unigenitus'', pauselijke bul uit 1713 van paus Clemens XI], Catholic Encyclopedia. [https://web.archive.org/web/20230610112140/https://www.newadvent.org/cathen/15128a.htm Gearchiveerd] op 10 juni 2023.</ref>). Het klooster van Port Royal werd op bevel van [[Lodewijk XIV]] in 1709 opgeheven en in 1710 afgebroken. De voornaamste leiders weken uit naar [[Brussel (stad)|Brussel]], waarna de beweging in de [[Zuidelijke Nederlanden]] een sterke aanhang verwierf. De [[Lijst van aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel|aartsbisschoppen van Mechelen]], met name [[Humbertus Guilielmus de Precipiano]], voerden een aanhoudende strijd tegen het jansenisme onder de geestelijkheid. In de 17e en 18e eeuw werd de [[Universiteit Leuven (1425-1797)|Universiteit van Leuven]], met hoogleraren als [[Petrus Stockmans]] en de beroemde kerkrechtgeleerde [[Zeger Bernhard van Espen]], het centrum van het nu overwegend op het kerkelijk recht gerichte jansenisme in Europa.<br />
<br />
== Utrechts schisma (1723) ==<br />
In de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]] kwam het tot een [[kerkscheuring]]. Toen de hoge Utrechtse geestelijkheid, verenigd in het [[kapittel]], in 1723 zelf een opvolger koos voor de door Rome van jansenisme beschuldigde en ontslagen [[apostolisch vicaris]] [[Petrus Codde]], en daarmee eigenmachtig een nieuwe aartsbisschop van Utrecht installeerde (te weten [[Cornelius Steenoven]]), veroorzaakte dat een schisma tussen de Rome-getrouwe geestelijkheid (clerus) en de volgelingen van bisschop Steenoven, de zg. Oud-Bisschoppelijke Cleresie (later [[Oudkatholieke Kerk]] geheten).<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Jansenistisch kruis]]<br />
* [[Doos van Perrette]]<br />
<br />
== Externe link ==<br />
* {{en}}[https://www.newadvent.org/cathen/08285a.htm Jansenius and Jansenism], lemma in [[Catholic Encyclopedia]] (1913)<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Commonscat|Jansenism}}<br />
<br />
[[Categorie:Jansenisme| ]]<br />
[[Categorie:Geschiedenis van de Rooms-Katholieke Kerk in België]]<br />
[[Categorie:Katholicisme in Frankrijk]]<br />
[[Categorie:Eponiem]]</div>Colani