Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-11-23T18:18:55Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = John III Duke of Bavaria-Straubing.png
| naam = Jan van Beieren
| leven = 1374-1425
| functie1 = [[Lijst van bisschoppen en prins-bisschoppen van Luik|Bisschop-elect van Luik]]
| periode1 = [[1389]]-[[1418]]
| voorganger1 = [[Arnold van Horne (bisschop)|Arnold van Horne]]
| opvolger1 = [[Jan van Wallenrode|Jan van Wallenrode (Jan VII)]]
| functie2 = [[Lijst van heersers van Beieren|Hertog van Beieren-Straubing]]
| periode2 = [[1417]]-[[1425]]
| voorganger2 = [[Willem VI van Holland|Willem II]]
| opvolger2 = --
| functie3 = Graaf van [[Lijst van graven van Holland|Holland]], [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] en [[Lijst van graven van Henegouwen|Henegouwen]]
| periode3 = [[1418]]-[[1425]]
| voorganger3 = [[Jacoba van Beieren]]
| opvolger3 = Jacoba van Beieren
| functie4 = [[Lijst van heersers van Luxemburg|Hertog 'bij verpanding' van Luxemburg]]
| periode4 = [[1418]]-[[1425]]
| voorganger4 = [[Elisabeth van Görlitz|Elisabeth]]
| opvolger4 = [[Elisabeth van Görlitz|Elisabeth]]
| vader = [[Albrecht van Beieren (1336-1404)|Albrecht van Beieren]]
| moeder = [[Margaretha van Brieg]]
}}

'''Jan van Beieren''' ([[Le Quesnoy]], [[1374]] - [[Den Haag]], [[6 januari]] [[1425]]), bijgenaamd ''Jan zonder Genade'', was [[Lijst van bisschoppen en prins-bisschoppen van Luik|prins-bisschop-elect van Luik]] (verkozen maar niet [[Wijding|gewijd]]), later ook [[Graafschap Holland|graaf van Holland]], [[Graafschap Zeeland|Zeeland]] en [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]] en hertog van [[Hertogdom Beieren-Straubing|Beieren-Straubing]] en [[Lijst van heersers van Luxemburg|Luxemburg]]. Als hertog van Beieren en graaf van Holland werd hij ''Jan III'' genoemd, als niet-gewijde bisschop van [[Prinsbisdom Luik|Luik]] was hij Jan VI. In Luik speelde hij een grote rol bij diverse gewapende conflicten met de burgerbevolking en in Holland bij de [[Hoekse en Kabeljauwse twisten]].

== Biografie ==
Jan van Beieren was de jongste zoon van [[Albrecht van Beieren (1336-1404)|Albrecht van Beieren]] (uit het [[Huis Wittelsbach]]) en Margaretha van Brieg. Zijn vader was behalve hertog van Straubing tevens graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen. Jan werd geboren op het kasteel van [[Le Quesnoy]] in Henegouwen. Omdat zijn twee oudere broers, [[Willem VI van Holland|Willem]] en [[Albrecht II van Beieren|Albrecht]], Beieren-Straubing met Holland, Zeeland en Henegouwen zouden erven, werd hij voorbestemd voor een geestelijke loopbaan. Al op jeugdige leeftijd was hij onder andere [[Seculiere kanunnik|kanunnik]] van het [[Oude kathedraal van Kamerijk|domkapittel van Cambrai]] en [[Dom van Keulen|domproost in Keulen]].

In 1389, op 15-jarige leeftijd, volgde hij [[Arnold van Horne (bisschop)|Arnold van Horne]] op als [[Lijst van bisschoppen en prins-bisschoppen van Luik|prins-bisschop van Luik]]. Hoewel hij bijna 30 jaar lang bisschop was, liet hij zich nooit tot priester wijden, daarmee de mogelijkheid openhoudende om op latere leeftijd een wereldlijke carrière te vervolgen. Al in 1393 moest Jan de wijk nemen naar [[Diest]] door een opstand van de "Haydroits", de partij van de ambachten, die het geestelijk bestuur afwezen. Door een minnelijke schikking kon hij echter terugkeren.<ref>P.J. Blok, Geschiedenis van het Nederlandsche volk. Deel 1 p. 303</ref>

In 1402 richtte hij een geestelijk gerechtshof op, waarvan de Nederlandstalige afdeling in Maastricht werd gevestigd.<ref>{{aut|[[Pierre Ubachs|Pierre J.H. Ubachs]] en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]'', p. 60: 'Beieren, Jan van'. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}.</ref> In 1406 moest hij zijn residentie te [[Luik (stad)|Luik]] opnieuw ontvluchten vanwege conflicten met de burgers van die stad. Zij verkozen een tegenbisschop in de persoon van [[Dirk van Horn van Perwijs]] en slaagden erin diens benoeming te laten bekrachtigen door de [[Westers Schisma|paus in Avignon]].<ref>''Voorgeschiedenis van het aartsbisdom Mechelen''; door Arnaud-Jan Bijsterveld en Charles Caspers; in ''Het aartsbisdom Mechelen-Brussel, deel 1'', 2009, p. 22</ref> Jan verbleef enige tijd in de [[Commanderij Nieuwen Biesen]] van de ridders van de [[Duitse Orde]] in [[Maastricht]], waar hij de staten van Luik bijeen riep. In 1407 en 1408 werd [[Beleg van Maastricht (1407-1408)|Maastricht belegerd]] door burgermilities van onder andere Luik, [[Hoei]], [[Dinant]] en [[Hasselt (België)|Hasselt]]. Jan van Beieren had een ruiterleger van 1200-1600 [[Beieren|Beierse]] ruiters tot zijn beschikking, die vanuit Maastricht uitvallen deden. Met hulp van hertog [[Jan I van Bourgondië|Jan zonder Vrees]] van Bourgondië versloeg hij de opstandige Luikenaren bij [[Tongeren (stad)|Tongeren]] in de [[Slag bij Othée]]. Na het opbreken van het beleg, trad hij hard op tegen de opstandelingen. Zo liet hij gevangenen op de Maastrichtse wallen ophangen en werd de Luikse burgemeester op het [[Vrijthof (Maastricht)|Vrijthof]] onthoofd en gevierendeeld.<ref>Ubachs/Evers (2005): ''ibid.'', pp. 60-61: 'beleg, 1407-1408'.</ref>

[[Bestand:Count John III and Countess Jacqueline of Holland and Bavaria.jpg|thumb|left|200px|Jan en [[Jacoba van Beieren]]]]
Na de dood van zijn broer [[Willem VI van Holland|graaf Willem VI]] in 1417 erfde diens dochter [[Jacoba van Beieren]] aanvankelijk diens gebieden. Jan trachtte in Holland en Zeeland steun te werven voor zijn eigen kandidatuur bij de ridderschap en de steden. Die steun kreeg hij ook van de [[Rooms koning]] [[keizer Sigismund|Sigismund]]. Deze kende de graafschappen [[graafschap Holland|Holland]], [[graafschap Zeeland|Zeeland]] en [[graafschap Henegouwen|Henegouwen]] toe aan Jan van Beieren. Deze gaf zijn Luikse bisschopszetel in 1418 op, om nog in hetzelfde jaar te trouwen met [[Elisabeth van Görlitz]], waardoor hij tevens hertog van [[Hertogdom Luxemburg|Luxemburg]] werd. Het huwelijk bleef kinderloos. De strijd die ontstond tussen Jan van Beieren (Kabeljauwen) en zijn nicht Jacoba van Beieren (Hoeken) betekende een nieuwe fase in de [[Hoekse en Kabeljauwse twisten]]. Jacoba zocht steun bij haar machtige oom [[Jan I van Bourgondië]] en probeerde haar positie te versterken door een huwelijk met haar neef [[Jan IV van Brabant]]. Na het mislukte [[Beleg van Dordrecht (1418)|Beleg van Dordrecht]] en het verlies van [[Rotterdam]], was haar positie dusdanig verzwakt dat zij begin 1419 gedwongen was zich met Jan van Beieren te verzoenen ([[Zoen van Woudrichem]]). Laatstgenoemde verkreeg daarmee in feite de zeggenschap over de Hollandse gewesten.

Jan van Beieren speelde ook een prominente rol in de [[Grote Friese Oorlog]], waar hij de kant van de [[Schieringers]] koos, echter met als doel de Friese gebieden voor zichzelf op te eisen.

Jan “zonder Genade” was geen geliefd vorst. Uiteindelijk zou hij door zijn hofmaarschalk Jan van Vliet in 1424 worden vergiftigd (volgens de overlevering zou deze de pagina's van zijn [[getijdenboek]] met gif hebben bestreken), aan de gevolgen waarvan hij begin 1425 overleed. Hij werd begraven in de [[Kloosterkerk (Den Haag)|Kloosterkerk]] in [[Den Haag]].

== Nalatenschap ==
In 1410 liet Jan van Beieren, die tevens heer van Woerden was, het [[Kasteel van Woerden]] bouwen. Hij gaf de stad ook recht om een jaarmarkt te houden.<ref>{{Citeer boek|titel=Woerden 650 jaar stad|auteur=Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek en Lopikerwaard|medeauteurs=Stichts-Hollandse Historische Vereniging|uitgever=Jumbo|datum=2021}}</ref> Rond 1420 werd onder zijn bewind de stadstoren van [[Straubing]] gebouwd. In het koor van de Karmelietenkerk van Straubing had hij eerder een praalgraf voor zijn jong gestorven broer [[Albrecht II van Beieren|Albrecht II]] laten oprichten. [[Hendrik XVI van Beieren]] verwierf Beieren-Straubing na zijn dood.

Jan van Beieren geldt tevens als degene die de schilder [[Jan van Eyck]] naar het Hollandse hof in [[Den Haag]] haalde. Waarschijnlijk had hij de schilder in zijn Luikse tijd leren kennen. [[Maaseik]], de vermoedelijke geboorteplaats van de gebroeders Van Eyck, lag in het prinsbisdom Luik.

== Galerij ==
<gallery>
Bestand:Siegel Johann III.jpg|Zegel Jan van Beieren
Bestand:Demi-griffon_liégeois_de_Jean_de_baviere.jpg|Luikse munt Jan van Beieren
Bestand:Holland Jan van Beieren goudgulden.jpg|Hollandse goudgulden of 'Beiersgulden', 1421/22
Bestand:Kasteel Woerden II.jpg|Kasteel van Woerden
Bestand:Straubing, Stadtturm von Westen 3.jpg|Stadstoren Straubing
Bestand:Straubing-Karmelitenkirche-Grabmal-Albrecht-II (cropped).jpg|Grafmonument Albrecht II
</gallery>

== Kwartierstaat (voorouders) ==
{{Stamboom Jan van Beieren (1374-1425)}}

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Hertog van Beieren]]
[[Categorie:Persoon in de Hoekse en Kabeljauwse twisten|Beieren, Jan VI van]]
[[Categorie:Prins-bisschop van Luik]]
[[Categorie:Hertog van Luxemburg]]
[[Categorie:Huis Straubing-Holland]]
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 15e eeuw|Beieren]]
[[Categorie:Vermoord heerser]]
[[Categorie:Vermoord Zuid-Nederlands politicus (voor 1830)|Beieren]]

Jan van Beieren - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd