Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:45:07Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Isabella Spaanse Mode.jpg
| onderschrift = ''Portret van Isabella van Spanje'' (Voor 1623), [[Frans Pourbus (II)|Frans Pourbus de Jongere]], [[Groeningemuseum]]
| naam = Isabella van Spanje
| leven = 1566-1633
| functie1 = [[Zeventien Provinciën|Heerseres over de Zeventien provinciën]] (in werkelijkheid enkel de Zuidelijke staten) met [[Albrecht van Oostenrijk]]
| periode1 = [[1598]]-[[1621]]
| voorganger1 = [[Filips II van Spanje|Filips II]]
| opvolger1 = [[Filips IV van Spanje|Filips IV]]
| functie3 = [[Lijst van landvoogden van de Nederlanden|Regentes van de Nederlanden]]
| periode3 = [[1621]]-[[1633]]
| voorganger3 = Zichzelf en [[Albrecht van Oostenrijk]]
| opvolger3 = [[Ferdinand van Oostenrijk (1609-1641)|Kardinaal-infant Ferdinand van Oostenrijk]]
}}
[[Bestand:Jeton Brabant Antwerpen Albert Isabella 1612.jpg|miniatuur|''[[Jeton]] met dubbelportret van [[Albrecht van Oostenrijk]] en Infante '''Isabella van Spanje''''' Geslagen te Antwerpen in 1612 Voorzijde: portretten van Albert en Isabella Keerzijde: Adelaar met balans, datum 1612]]
'''Isabella Clara Eugenia''' ([[Segovia (provincie)|Segovia]], [[12 augustus]] [[1566]] — [[Brussel (stad)|Brussel]], [[1 december]] [[1633]]) was van [[1598]] tot [[1621]] vorstin en na het overlijden van haar echtgenoot [[Albrecht van Oostenrijk]] van [[1621]] tot haar dood in [[1633]] [[landvoogd]]es van de [[Spaanse Nederlanden|Zuidelijke Nederlanden]].

== Eerste levensjaren ==
Isabella was een dochter van koning [[Filips II van Spanje|Filips II]] en diens derde echtgenote [[Elisabeth van Valois]].

Isabella speelde voor het eerst een politieke rol in 1593, toen zij door Filips II naar voren werd geschoven als pretendent voor de [[koninkrijk Frankrijk|Franse troon]], omdat daar de protestant [[Hendrik IV van Frankrijk]] aan de macht dreigde te komen. De sinds 1559 woedende [[Hugenotenoorlogen]] zouden dan wellicht in het voordeel van de protestanten beslecht worden. Deze [[Spaanse Rijk|Spaanse]] aanspraak liep echter op niets uit. Een Spaanse invasie in Bretagne, om via het [[hertogdom Bretagne]] voet aan Franse grond te krijgen, mislukte. In Parijs verkozen de [[Staten-Generaal (Frankrijk)|Staten-Generaal]] Hendrik IV als Franse koning, want Hendrik IV wist de anti-Spaanse stemming uit te buiten, mede dankzij zijn bekering tot het katholieke geloof. De portretten van Isabella van Spanje in Parijs, als toekomstige Franse koningin, werden weggehaald.

== Vorstin en landvoogdes van de Zuidelijke Nederlanden ==
Isabella kwam op 6 mei 1598, kort voor de dood van Filips II, met de [[Akte van Afstand]] in het bezit van de [[Zuidelijke Nederlanden]], die als bruidsschat door haar vader werd gegeven aan Isabella en haar echtgenoot. Filips beloofde hierbij dat hij zijn dochter zou uithuwelijken aan Albrecht (De Akte van Afstand was overigens geen afstand van soevereiniteit; de Spaanse koning bleef bevoegd opvolgers te benoemen.) Isabella en Albrecht namen, samen met het nog bestaande adellijke geslacht [[Arrazola de Oñate]], hun intrek in [[Brussel (stad)|Brussel]]. Bij haar huwelijk, dat pas op 18 april 1599 officieel werd voltrokken in Valencia, werd ze automatisch ook aartshertogin van Oostenrijk. Zij en Albrecht kregen drie kinderen, die echter allen jong stierven. In de Nederlanden woedde al sinds [[1568]] een oorlog die begonnen was met [[de Nederlandse Opstand]] tegen de in Brussel residerende landvoogd en daarmee tegen het Spaanse oppergezag. Aanvankelijk deden ook de overwegend [[Rooms-Katholieke Kerk|katholieke]] gewesten in het zuiden mee, maar alleen de overwegend protestantse [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Noordelijke Nederlanden]] bleken voldoende hardnekkig en erkenden de landvoogd in Brussel al niet meer sinds 1581, toen Filips II als soeverein werd afgezworen. Vanaf het begin van de jaren negentig had Spanje ten noorden van de grote rivieren Schelde, Maas en Rijn vrijwel alle macht verloren.
[[Bestand:Aartshertogin Isabella op het schuttersfeest bij de zavelkerk te Brussel, zoom in, Sept 2021.jpg|miniatuur|Aartshertogin Isabella op het schuttersfeest bij de [[Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk|zavelkerk]] te [[Brussel (stad)|Brussel]].]]
In de Zuidelijke Nederlanden werden Albrecht van Oostenrijk en Isabella geliefd bij de bevolking, hoewel zij geen godsdienstvrijheid toestonden en vrijhandel afschaften. In [[1611]] voerden zij een [[Eeuwig Edict (1611)|''Eeuwig Edict'']] in: Hierin werden de familienamen vastgelegd en werden kerken verplicht doop-, huwelijks- en overlijdensregisters aan te leggen. Hier maken eeuwen later [[Genealogie (geschiedkunde)|genealogen]] dankbaar gebruik van.

Albrecht en Isabella slaagden erin met de Noordelijke opstandelingen een verdrag te sluiten, waardoor in 1609 het [[Twaalfjarig Bestand]] kon ingaan, met een optie op definitieve vrede. Onder hun beleid recupereerden de Zuidelijke Nederlanden zeer snel van de oorlog en brak een periode aan van diplomatieke, artistieke en economische bloei. Samen met Albrecht spande ze zich ook in voor het welslagen van de [[Contrareformatie|Katholieke Reformatie]].

== Na het overlijden van Albrecht ==
[[Bestand:Atelier_van_Frans_Pourbus_II_(1569-1622)_-_Portret_van_aartshertogin_Isabella_-Noordbrabants_Museum_'s-Hertogenbosch_26-8-2016.jpg|miniatuur|''Portret van aartshertogin Isabella'' (16e/17e eeuw), atelier van [[Frans Pourbus (II)|Frans Pourbus de Jongere]], [[Het Noordbrabants Museum]]]]
[[Bestand:Isabella Clara Eugenia as a nun.jpg|miniatuur|''Isabella Clara Eugenia als clarisse'' (1625), door [[Peter Paul Rubens]], [[Norton Simon Museum]]]]

Albrecht overleed in [[1621]] en in datzelfde jaar liep ook het bestand af; onderhandelingen om het bestand om te zetten in een definitieve vrede waren mislukt. Krachtens de Akte van Afstand was de kinderloze Isabella niet soeverein meer en kwamen de Zuidelijke Nederlanden weer onder de Spaanse Kroon. De pas aangetreden koning [[Filips IV van Spanje]] liet haar in [[Brussel (stad)|Brussel]] als landvoogdes. Haar wens om terug te keren naar Spanje en er een kloosterleven op te nemen in het [[Monasterio de las Descalzas Reales]], werd haar niet toegestaan.

Op de naamdag van Sint-Franciscus trad Isabella in 1621 toe tot de [[Orde van Franciscaanse Seculieren|franciscaanse lekenorde]] der clarissen en het volgende jaar legde ze de [[Kloostergeloften|definitieve (eenvoudige) geloften]] af.<ref>Birgit Houben en Dries Raeymaekers, "Women and the Politics of Access at the Court of Brussels: The Infanta Isabella's ''Camareras Mayores'' (1598–1633)" in: ''The Politics of Female Households. Ladies-in-waiting across Early Modern Europe'', eds. Nadine Akkerman en Birgit Houben, 2013, [https://books.google.be/books?id=xaTWAQAAQBAJ&pg=PA134#v=onepage&q&f=false p. 134]. [https://web.archive.org/web/20230808171809/https://books.google.be/books?id=xaTWAQAAQBAJ&pg=PA134#v=onepage&q&f=false Gearchiveerd] op 8 augustus 2023.</ref> Hoewel dit geen clausuur inhield, trok ze zich terug uit het publieke leven. Ze droeg het habijt en stond geen mannen meer toe in haar private appartementen, waardoor belangrijke functies toevielen aan vrouwen. Ze leidde een intens religieus leven en begunstigde de inplanting van strenge orden in de Nederlanden, zoals de [[kapucijnen]] en de [[ongeschoeide karmelieten]]. Jaarlijks bracht ze enkele dagen door in het door haar gestichte [[Kapucijnenklooster (Tervuren)|kapucijnenklooster]] van [[Tervuren]].

Op economisch vlak spande Isabella zich in voor een rechtstreekse verbinding tussen [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en de [[Rijn]] door het laten graven van de ‘[[Fossa Eugeniana]]’.

Als landvoogdes probeerde ze in [[1633]], dus vlak na [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]]s succesvolle veldtocht langs de Maas, buiten de vorst om vredesbesprekingen met de Noordelijke Nederlanden in gang te zetten. Dit mislukte en Isabella overleed kort erna. Haar habijt is bewaard gebleven, evenals documenten en haar door Rubens geschilderde portret. Filips IV benoemde [[Ferdinand van Oostenrijk (1609-1641)|Ferdinand van Oostenrijk]] in 1634 als haar opvolger.

== Wetenswaardigheden ==
Isabella en Albrecht komen voor in het [[Suske en Wiske]]-album [[De raap van Rubens]], waarin ze de schilder [[Peter Paul Rubens]] de opdracht geven hun portretten te schilderen. Ook de schilders [[Antoon van Dyck]], [[Jacob Jordaens]] en [[David Teniers I|David Teniers de Oude]] spelen een rol in het verhaal.

Het is historisch bewezen dat de kleur [[isabel (kleur)|isabel]] zijn oorsprong niet vindt in het hemd dat Isabella, volgens de legende, zwoer aan te houden tijdens het drie jaar durende [[beleg van Oostende]].

De [[Fossa Eugeniana]] werd naar haar vernoemd.

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van de Spaanse Nederlanden#De Nederlanden onder aartshertogen Albrecht en Isabella (1596-1621)|Spaanse Nederlanden onder Albrecht en Isabella]]

== Voorouders==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Isabella van Spanje
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"| [[Filips I van Castilië]] (1478-1506) ∞ 1496 [[Johanna van Castilië]] (1479-1555)
|colspan="2"| [[Emanuel I van Portugal]] (1469-1521) ∞ [[Maria van Aragón (1482-1517)|Maria van Aragón]] (1482-1517)
|colspan="2"| [[Frans I van Frankrijk]] (1494-1547) ∞ 1514 [[Claude van Frankrijk]] (1499-1524)
|colspan="4"|[[Lorenzo II de' Medici]] (1492-1519) ∞ 1518 [[Madeleine de La Tour d'Auvergne]] (1498-1519)
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"| [[Keizer Karel V]] (1500-1558) ∞ 1526 [[Isabella van Portugal (1503-1539)|Isabella van Portugal]] (1503-1539)
|colspan="4"| [[Hendrik II van Frankrijk]] (1519-1559) ∞ 1533 [[Catharina de' Medici]] (1519-1589)
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"| [[Filips II van Spanje]] (1527-1598) ∞ 1559 [[Elisabeth van Valois]] (1545-1568)
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"| '''Isabella van Spanje (1566-1633)'''
|}

== Externe link ==
* [http://www.ethesis.net/jacht/jacht_inhoud.htm De jacht in de Spaanse Nederlanden onder de Aartshertogen Albrecht en Isabella]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Infanta Isabella Clara Eugenia of Spain|Isabella van Spanje}}

[[Categorie:Persoon in de Tachtigjarige Oorlog|Spanje, I]]
[[Categorie:Landvoogd in de Nederlanden|Spanje, I]]
[[Categorie:Hertog van Luxemburg]]
[[Categorie:Graaf van Artesië]]
[[Categorie:Habsburg]]
[[Categorie:Persoon in de 16e eeuw|Spanje, I]]
[[Categorie:Persoon in de 17e eeuw|Spanje, I]]

Isabella van Spanje - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"