Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-04-07T08:01:14Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Zijbalk politieke ideologieën}}
Een '''ideologie''' is een geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de maatschappij, dat leeft binnen een maatschappelijke groep, met name een [[politieke partij]], een [[Stroming (school)|denkstroming]] of een [[sociale klasse]]. Het kan zowel een [[Beschrijvende uitspraak|beschrijvende term]] zijn als een [[Normatieve uitspraak|normatieve]]. In de normatieve (negatieve) zin is ideologie een verstoring van het sociaal bewustzijn van een groep, waardoor deze zijn eigen belang niet inziet. Eventueel wordt dit verklaard doordat een economisch of politiek dominante groep eveneens ideologisch dominant is en zo zijn heerschappij legitimeert.

== Begripsgeschiedenis ==
Het begrip werd in 1801 geïntroduceerd door de Franse verlichtingsfilosoof [[Antoine-Louis-Claude Destutt de Tracy|Antoine Destutt de Tracy]], die er de ''wetenschap der ideeën'' mee bedoelde. Vandaar werd "ideoloog" een synoniem voor ''[[Philosophes|philosophe]]'', de zelfbenaming van de intellectuelen van de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]].<ref>{{Citeer boek|auteurlink=Bart Tromp|auteur=Bart Tromp|titel=De wetenschap der politiek - verkenningen|uitgever=DSWO|datum=1993|pagina's=245 e.v.|ISBN=|bezochtdatum=}}</ref> Ook in zijn latere werk nam dit begrip een belangrijke plaats in. Zijn belangrijkste geschriften zouden later gebundeld worden uitgebracht in het vijfdelige ''Éléments d'idéologie'' (1817–1818).

De negatieve connotatie van het begrip ideologie danken we aan [[Napoleon Bonaparte]], die na zijn [[Veldtocht van Napoleon naar Rusland|veldtocht naar Rusland]] de schuld van zijn nederlaag bij "de ideologen" legde. [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]] gebruikten het ideologiebegrip eveneens als dat van de [[utopie]] in misprijzende zin, met name in ''[[De Duitse ideologie]]'', als tegendeel van [[Materialisme (filosofie)|materialisme]] en wetenschap. Ideologie omvat dan [[religie]] en andere verstoringen waardoor de mens zich niet bewust is van zijn sociaaleconomische situatie. Marx en Engels lieten geen uitgebreide theorie van de verbreiding van ideologie na; hun navolgers hebben diverse theorieën ontwikkeld.

Bij [[Vladimir Lenin|Lenin]] wordt ideologie weer een neutraal begrip. Bij elke klasse hoort bij hem een juiste ideologie die de belangen van die klasse weerspiegelt. Omdat de [[proletariaat|arbeidersklasse]] zijn [[Socialisme|socialistische]] ideologie niet volledig ontwikkeld heeft, moet de [[Revolutionaire voorhoede|voorhoedepartij]] deze onder de arbeiders verbreiden.

Andere auteurs die binnen de traditie van het [[marxisme]] over ideologie hebben nagedacht zijn [[Antonio Gramsci]] (hij spreekt over '[[hegemonie]]') en [[Louis Althusser]]. Ook de [[kritische theorie]] is schatplichtig aan het ideologiebegrip van het [[Neomarxisme|westers marxisme]], dat er kort op neerkomt dat de heersende klasse een dominante cultuur uitdraagt die ook door de onderliggende klassen omarmd wordt. In deze betekenis is het verwant aan begrippen als [[cultuur]] en [[vertoog]], belangrijke begrippen in de [[postmoderne filosofie]].

Een soortgelijke, maar niet-normatieve analyse van ideologie is te vinden bij de [[Positivisme|positivist]] [[Theodor Geiger]]. Geigers begrip van ideologie is zo breed, dat hij er vrijwel iedere normatieve uitspraak onder schaart.

[[Nicholas Abercrombie]] en [[Bryan Turner]] hebben op een probleem in de theorie van een heersende ideologie gewezen. Volgens hen kan ten eerste het christendom, doorgaans beschouwd als dominante ideologie in het [[Feodalisme|feodale]] tijdperk, moeilijk de ideologie van de boerenklassen geweest zijn, omdat de kerk de grootste moeite moest doen om zelfs communie nageleefd te krijgen. Eenzelfde probleem doet zich voor bij het individualisme, dat in het vroege kapitalisme vooral bij de opkomende (maar nog niet dominante) [[burgerij]] leefde, niet bij het [[proletariaat]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.jstor.org/stable/589886|titel=The Dominant Ideology Thesis|bezochtdatum=|auteur=Nicholas Abercrombie|medeauteurs=Bryan S. Turner|datum=1978|werk=The British Journal of Sociology 29(2):149-170|uitgever=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210815145440/https://www.jstor.org/stable/589886|archiefdatum=2021-08-15|dodeurl=nee}}</ref>

== Ideologie in de politiek ==
Een ideologie heeft drie indelingen, een descriptieve of analytische (1), prescriptieve of normatieve (2) en een operationele (3).{{Bron?||2016|08|31}}
* (1): Het begrip beschrijft hoe het huidige wereldbeeld eruitziet.
* (2): Er wordt een utopie beschreven van hoe de wereld er moet uitzien, hieruit komen de waarden en normen.
* (3): Ideologie als omschrijving hoe men van (1) naar (2) dient te gaan.

Ideologieën kunnen algemeen van aard zijn, maar zich ook specifiek toespitsen op een bepaald aspect van de samenleving, zoals de politiek (bijvoorbeeld [[imperialisme]] of [[globalisme]]) of het economisch stelsel (bijvoorbeeld het [[kapitalisme]]).

== Randbegrippen ==
=== Spiegelbegrippen ===
Men stelt mensen die sterk een ideologie aanhangen en daar erg principieel/beginselvast in zijn (zie: [[fundamentalisme]]) vaak tegenover [[pragmatisme|pragmatische]] mensen. Desondanks zou men het pragmatisme ook als een, weliswaar beperkte, ideologie kunnen beschouwen. Er ontstaat dus een lineair continuüm: Beginselvast = Pragmatisch.{{Bron?||2016|08|31}}

== Noten ==
{{References}}

== Zie ook ==
* [[Geloof]]
* [[Isme]]
* [[Politiek spectrum]]
* [[Propaganda (communicatie)]]

[[Categorie:Levensbeschouwing]]
[[Categorie:Politiek]]

Ideologie - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd