Het Huis Oranje-Nassau: een dynastie van overlevers - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* V. Conclusie: de Oranjes als overlevers */

2026-08-22T07:33:22Z

V. Conclusie: de Oranjes als overlevers

← Oudere versie		Versie van 22 aug 2026 09:33
Regel 136:		Regel 136:
	{{clr}}		{{clr}}
	<br><br>		<br><br>
	~~door~~ Ton Kappelhof<br>		Door: Ton Kappelhof<br>
	Den Haag, Nederland, juli 2020		Den Haag, Nederland, juli 2020
	<br><br>		<br><br>

Colani: /* V. Conclusie: de Oranjes als overlevers */

2026-08-19T07:23:56Z

V. Conclusie: de Oranjes als overlevers

← Oudere versie		Versie van 19 aug 2026 09:23
Regel 143:		Regel 143:
	<br><br>		<br><br>
	[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]		[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]

	[[Huis Oranje-Nassau]]		[[Huis Oranje-Nassau]]

Colani: /* V. Conclusie: de Oranjes als overlevers */

2026-08-18T22:26:52Z

V. Conclusie: de Oranjes als overlevers

← Oudere versie		Versie van 19 aug 2026 00:26
Regel 143:		Regel 143:
	<br><br>		<br><br>
	[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]		[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]

	[[Huis Oranje-Nassau]]		[[Huis Oranje-Nassau]]

Colani: /* V. Conclusie: de Oranjes als overlevers */

2026-08-18T14:25:52Z

V. Conclusie: de Oranjes als overlevers

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 16:25
Regel 135:		Regel 135:
	Talent maar ook geluk hielpen hen de positie te krijgen die zij nu nog hebben. Ze zochten steeds het centrum van de macht: in 1403 verhuisde Engelbrecht van Nassau-Dillenburg van Münster naar Breda waar hem een rijke erfdochter opwachtte, in de zestiende eeuw resideerden zij in Brussel en Mechelen, vanaf 1584 vestigden zij zich in Den Haag, het centrum van de politieke macht van de opkomende Republiek. In en rond Den Haag verrezen vier paleizen. Twee daarvan zijn nog steeds in gebruik: het paleis Noordeinde als werkpaleis voor het staatshoofd koning [[Willem Alexander]] en het [[Huis Ten Bosch]] als privéwoning voor de koning, [[koningin Maxima]] en hun drie kinderen.		Talent maar ook geluk hielpen hen de positie te krijgen die zij nu nog hebben. Ze zochten steeds het centrum van de macht: in 1403 verhuisde Engelbrecht van Nassau-Dillenburg van Münster naar Breda waar hem een rijke erfdochter opwachtte, in de zestiende eeuw resideerden zij in Brussel en Mechelen, vanaf 1584 vestigden zij zich in Den Haag, het centrum van de politieke macht van de opkomende Republiek. In en rond Den Haag verrezen vier paleizen. Twee daarvan zijn nog steeds in gebruik: het paleis Noordeinde als werkpaleis voor het staatshoofd koning [[Willem Alexander]] en het [[Huis Ten Bosch]] als privéwoning voor de koning, [[koningin Maxima]] en hun drie kinderen.
	{{clr}}		{{clr}}
			<br><br>
			door Ton Kappelhof<br>
			Den Haag, Nederland, juli 2020
	<br><br>		<br><br>
	{{Appendix\|2=		{{Appendix\|2=
Regel 140:		Regel 143:
	<br><br>		<br><br>
	[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]		[[Bestand:Header-01.jpg\|800px\|alt=raamsdonkshistorie.nl\|center\|thumb\|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]
			[[Huis Oranje-Nassau]]

Colani: /* Keuze voor de Opstand */

2026-08-18T14:22:16Z

Keuze voor de Opstand

@@ Regel 116: / Regel 116: @@
 === Keuze voor de Opstand ===
 Het ging de dynastie voor de wind, het fortuin leek hen gunstig gezind, maar in 1567 veranderde dat plotsklaps. Willem van Oranje koos voor de Opstand wat betekende dat hij volgens de normen van die tijd zijn leenheer, zijn meester, ontrouw werd. De in 1568 tegen hem door de procureur-generaal van de Raad van Beroerten uitgebrachte aanklacht was daar heel duidelijk over. Op de allereerste plaats werd Willem ervan beschuldigd ontrouw te zijn geweest aan Zijne Majesteit de koning van Spanje. Hij had zich gedragen als de aanstichter en het hoofd van een opstand.<ref>Piot, ‘Vlaamsche Kronyk’, p. 371-372 (tekst van de aanklacht met mogelijk kopiïstenfouten).</ref> Wanneer hij niet voor de rechtbank verscheen zouden zijn leengoederen verbeurd worden verklaard. Willem was op tijd gevlucht, want zijn standgenoten de graven van Egmond en Hoorne, die van hetzelfde werden beschuldigd, werden op 5 juni 1568 op de markt van Brussel onthoofd.<br>
-Ik ga ervan uit dat de lezer de voornaamste feiten van de Opstand kent zodat ik mij verder kan beperken tot de minder vaak gesignaleerde gevolgen voor Brabant. De Opstand verliep aanvankelijk niet gunstig; in 1575 waren alleen nog Zeeland, Friesland en het grootste deel van Holland in handen van de ‘rebellen’, zoals de koningsgezinden hen noemden. Toen Willem in 1584 in een voormalig klooster in Delft, waar hij zijn intrek had genomen, werd vermoord door een agent van koning Filips II was het Huis Oranje-Nassau bankroet.<ref>Pieter Scherft, Het sterfhuis van Willem van Oranje. Leiden, 1966.</ref> Bijna al zijn domeinen waren in Spaanse handen, Breda had een Spaans garnizoen, het omringende platteland was door de oorlog die toen al 12 jaar woedde totaal verwoest en de Brabantse
+Ik ga ervan uit dat de lezer de voornaamste feiten van de Opstand kent zodat ik mij verder kan beperken tot de minder vaak gesignaleerde gevolgen voor Brabant. De Opstand verliep aanvankelijk niet gunstig; in 1575 waren alleen nog Zeeland, Friesland en het grootste deel van Holland in handen van de ‘rebellen’, zoals de koningsgezinden hen noemden. Toen Willem in 1584 in een voormalig klooster in Delft, waar hij zijn intrek had genomen, werd vermoord door een agent van koning Filips II was het Huis Oranje-Nassau bankroet.<ref>Pieter Scherft, Het sterfhuis van Willem van Oranje. Leiden, 1966.</ref> Bijna al zijn domeinen waren in Spaanse handen, Breda had een Spaans garnizoen, het omringende platteland was door de oorlog die toen al 12 jaar woedde totaal verwoest en de Brabantse economie was ingestort. Willem liet negen ten dele nog niet uitgehuwelijkte dochters en drie zoons na. De oudste zoon, Filips Willem, verbleef in gevangenschap in Spanje, de tweede zoon Maurits was 17 jaar oud en de jongste Frederik Hendrik lag nog in de wieg. Pas in 1609 werden de erfgenamen het eens over de verdeling van erfenis.
 {{clr}}
 <br><br>

Colani: /* Keuze voor de Opstand */

2026-08-18T14:12:08Z

Keuze voor de Opstand

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 16:12
Regel 115:		Regel 115:
	== IV. Van internationaal naar Noord-Nederlands ==		== IV. Van internationaal naar Noord-Nederlands ==
	=== Keuze voor de Opstand ===		=== Keuze voor de Opstand ===
	Het ging de dynastie voor de wind, het fortuin leek hen gunstig gezind, maar in 1567 veranderde dat plotsklaps. Willem van Oranje koos voor de Opstand wat betekende dat hij volgens de normen van die tijd zijn leenheer, zijn meester, ontrouw werd. De in 1568 tegen hem door de procureur-generaal van de Raad van Beroerten uitgebrachte aanklacht was daar heel duidelijk over. Op de allereerste plaats werd Willem ervan beschuldigd ontrouw te zijn geweest aan Zijne Majesteit de koning van Spanje. Hij had zich gedragen als de aanstichter en het hoofd van een opstand.2 Wanneer hij niet voor de rechtbank verscheen zouden zijn leengoederen verbeurd worden verklaard. Willem was op tijd gevlucht, want zijn standgenoten de graven van Egmond en Hoorne, die van hetzelfde werden beschuldigd, werden op 5 juni 1568 op de markt van Brussel onthoofd.<br>		Het ging de dynastie voor de wind, het fortuin leek hen gunstig gezind, maar in 1567 veranderde dat plotsklaps. Willem van Oranje koos voor de Opstand wat betekende dat hij volgens de normen van die tijd zijn leenheer, zijn meester, ontrouw werd. De in 1568 tegen hem door de procureur-generaal van de Raad van Beroerten uitgebrachte aanklacht was daar heel duidelijk over. Op de allereerste plaats werd Willem ervan beschuldigd ontrouw te zijn geweest aan Zijne Majesteit de koning van Spanje. Hij had zich gedragen als de aanstichter en het hoofd van een opstand.<ref>Piot, ‘Vlaamsche Kronyk’, p. 371-372 (tekst van de aanklacht met mogelijk kopiïstenfouten).</ref> Wanneer hij niet voor de rechtbank verscheen zouden zijn leengoederen verbeurd worden verklaard. Willem was op tijd gevlucht, want zijn standgenoten de graven van Egmond en Hoorne, die van hetzelfde werden beschuldigd, werden op 5 juni 1568 op de markt van Brussel onthoofd.<br>
	Ik ga ervan uit dat de lezer de voornaamste feiten van de Opstand kent zodat ik mij verder kan beperken tot de minder vaak gesignaleerde gevolgen voor Brabant. De Opstand verliep aanvankelijk niet gunstig; in 1575 waren alleen nog Zeeland, Friesland en het grootste deel van Holland in handen van de ‘rebellen’, zoals de koningsgezinden hen noemden. Toen Willem in 1584 in een voormalig klooster in Delft, waar hij zijn intrek had genomen, werd vermoord door een agent van koning Filips II was het Huis Oranje-Nassau bankroet.3 Bijna al zijn domeinen waren in Spaanse handen, Breda had een Spaans garnizoen, het omringende platteland was door de oorlog die toen al 12 jaar woedde totaal verwoest en de Brabantse		Ik ga ervan uit dat de lezer de voornaamste feiten van de Opstand kent zodat ik mij verder kan beperken tot de minder vaak gesignaleerde gevolgen voor Brabant. De Opstand verliep aanvankelijk niet gunstig; in 1575 waren alleen nog Zeeland, Friesland en het grootste deel van Holland in handen van de ‘rebellen’, zoals de koningsgezinden hen noemden. Toen Willem in 1584 in een voormalig klooster in Delft, waar hij zijn intrek had genomen, werd vermoord door een agent van koning Filips II was het Huis Oranje-Nassau bankroet.<ref>Pieter Scherft, Het sterfhuis van Willem van Oranje. Leiden, 1966.</ref> Bijna al zijn domeinen waren in Spaanse handen, Breda had een Spaans garnizoen, het omringende platteland was door de oorlog die toen al 12 jaar woedde totaal verwoest en de Brabantse
	{{clr}}		{{clr}}
	<br><br>		<br><br>

Colani: /* Trouw wordt beloond, ontrouw bestraft */

2026-08-18T14:11:07Z

Trouw wordt beloond, ontrouw bestraft

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 16:11
Regel 111:		Regel 111:
	=== Trouw wordt beloond, ontrouw bestraft ===		=== Trouw wordt beloond, ontrouw bestraft ===
	Anders dan oudere auteurs meenden en nog vaak gedacht wordt, bleef het leenstelsel tot aan de revoluties van het einde van de achttiende eeuw springlevend. Voor alle duidelijkheid: ik bedoel hier het leenstelsel als een verhouding tussen een sterkere leenheer en een zwakkere vazal. De vazal beloofde zijn heer bij te staan in raad en daad. Dat kwam neer op het geven van adviezen en meetrekken ten strijde wanneer de leenheer daar om vroeg. In ruil daarvoor kreeg de vazal bescherming en een leengoed bestaande uit bijvoorbeeld een heerlijkheid of een vaste jaarlijkse uitkering op de vorstelijke domeinen. Het leenstelsel was een sociaal systeem dat mensen aan elkaar bond, over weer verplichtingen schiep en zo de samenleving structuur en vastigheid gaf. Dit werkte veel beter dan velen denken. Daarom bleef het ook langer bestaan.<br>		Anders dan oudere auteurs meenden en nog vaak gedacht wordt, bleef het leenstelsel tot aan de revoluties van het einde van de achttiende eeuw springlevend. Voor alle duidelijkheid: ik bedoel hier het leenstelsel als een verhouding tussen een sterkere leenheer en een zwakkere vazal. De vazal beloofde zijn heer bij te staan in raad en daad. Dat kwam neer op het geven van adviezen en meetrekken ten strijde wanneer de leenheer daar om vroeg. In ruil daarvoor kreeg de vazal bescherming en een leengoed bestaande uit bijvoorbeeld een heerlijkheid of een vaste jaarlijkse uitkering op de vorstelijke domeinen. Het leenstelsel was een sociaal systeem dat mensen aan elkaar bond, over weer verplichtingen schiep en zo de samenleving structuur en vastigheid gaf. Dit werkte veel beter dan velen denken. Daarom bleef het ook langer bestaan.<br>
	In de late Middeleeuwen werden het lidmaatschap van een vorstelijke raad en het dienst doen in het leger meestal in een commanderende functie steeds lucratiever. De hoge adel waaronder dus ook de Nassaus verdiende al in de vijftiende eeuw véél meer aan leger en raad dan aan zijn domeinen.1 Het contract tussen leenheer en leenman had ook een keerzijde: ontrouw werd bestraft aan lijf en goed, de ontrouwe leenman kon ter dood worden veroordeeld, het leen kon in beslag worden genomen door de leenheer.		In de late Middeleeuwen werden het lidmaatschap van een vorstelijke raad en het dienst doen in het leger meestal in een commanderende functie steeds lucratiever. De hoge adel waaronder dus ook de Nassaus verdiende al in de vijftiende eeuw véél meer aan leger en raad dan aan zijn domeinen.<ref>R. van Uytven, ‘De Brabantse adel als politieke en sociale groep tijdens de late Middeleeuwen’, in: J. Verbesselt en anderen, De adel in het hertogdom Brabant . Brussel, 1985, pp. 75-88, in het bijzonder pp. 83-87</ref> Het contract tussen leenheer en leenman had ook een keerzijde: ontrouw werd bestraft aan lijf en goed, de ontrouwe leenman kon ter dood worden veroordeeld, het leen kon in beslag worden genomen door de leenheer.

	== IV. Van internationaal naar Noord-Nederlands ==		== IV. Van internationaal naar Noord-Nederlands ==

Colani: /* Armenzorg */

2026-08-18T14:02:54Z

Armenzorg

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 16:02
Regel 107:		Regel 107:
	=== Armenzorg ===		=== Armenzorg ===
	[[Engelbrecht II]] en zijn opvolgers waren minder dan hun voorgangers betrokken bij de kerk, maar [[Hendrik III]] heeft zich wel ingrijpend bemoeid met de Bredase armenzorg. Vertrekpunt waren de na ca. 1520 opkomende ideeën over een andere aanpak van het pauperisme. Ondersteuning mocht alleen nog gegeven worden aan mensen die te oud, te jong of te ziek waren om nog te kunnen werken.<br>Bedelen werd verboden en de bestaande armenzorgfondsen moesten worden samengevoegd in één instelling die door of vanwege de plaatselijke overheden werden bestuurd.<ref>Joke Spaans, Armenzorg in Friesland 1500-1800. Hilversum/Leeuwarden, 1997, pp. 40-43.</ref> In 1536 voegde Hendrik III de Bredase armenzorgfondsen samen in de Aalmoezenierskamer.<br>		[[Engelbrecht II]] en zijn opvolgers waren minder dan hun voorgangers betrokken bij de kerk, maar [[Hendrik III]] heeft zich wel ingrijpend bemoeid met de Bredase armenzorg. Vertrekpunt waren de na ca. 1520 opkomende ideeën over een andere aanpak van het pauperisme. Ondersteuning mocht alleen nog gegeven worden aan mensen die te oud, te jong of te ziek waren om nog te kunnen werken.<br>Bedelen werd verboden en de bestaande armenzorgfondsen moesten worden samengevoegd in één instelling die door of vanwege de plaatselijke overheden werden bestuurd.<ref>Joke Spaans, Armenzorg in Friesland 1500-1800. Hilversum/Leeuwarden, 1997, pp. 40-43.</ref> In 1536 voegde Hendrik III de Bredase armenzorgfondsen samen in de Aalmoezenierskamer.<br>
	In 1532 stichtte hij een fonds waarvan jaarlijks 100 armen gekleed en gevoed konden worden.<ref>Goor, Beschryving, pp. 481-485 (oorkonde d.d. 6 januari 1532).</ref> De uitverkorenen kregen ieder twee hemden, een tabbaard, een paar hozen, een paar schoenen, een bonnette (een soort hoed), 20 [[stuiver]]s en een roggenbrood van één [[stuiver]]. Daarvoor moesten ze wel op [[Allerheiligenavond]] (31 oktober) biechten en op [[Allerzielen]] (2 november) communiceren. In aanmerking kwamen alleen lieden die oud, gebrekkig en ziek waren en daardoor niet meer de kost konden verdienen. Voor [[~~klaplopers~~]]		In 1532 stichtte hij een fonds waarvan jaarlijks 100 armen gekleed en gevoed konden worden.<ref>Goor, Beschryving, pp. 481-485 (oorkonde d.d. 6 januari 1532).</ref> De uitverkorenen kregen ieder twee hemden, een tabbaard, een paar hozen, een paar schoenen, een bonnette (een soort hoed), 20 [[stuiver]]s en een roggenbrood van één [[stuiver]]. Daarvoor moesten ze wel op [[Allerheiligenavond]] (31 oktober) biechten en op [[Allerzielen]] (2 november) communiceren. In aanmerking kwamen alleen lieden die oud, gebrekkig en ziek waren en daardoor niet meer de kost konden verdienen. Voor klaplopers en nietsnutten was dit fonds niet bestemd. Bij de begrafenis van [[Hendrik III\|Hendrik]] in 1538 liepen deze ‘echte’ armen achter de baar aan.

			=== Trouw wordt beloond, ontrouw bestraft ===
			Anders dan oudere auteurs meenden en nog vaak gedacht wordt, bleef het leenstelsel tot aan de revoluties van het einde van de achttiende eeuw springlevend. Voor alle duidelijkheid: ik bedoel hier het leenstelsel als een verhouding tussen een sterkere leenheer en een zwakkere vazal. De vazal beloofde zijn heer bij te staan in raad en daad. Dat kwam neer op het geven van adviezen en meetrekken ten strijde wanneer de leenheer daar om vroeg. In ruil daarvoor kreeg de vazal bescherming en een leengoed bestaande uit bijvoorbeeld een heerlijkheid of een vaste jaarlijkse uitkering op de vorstelijke domeinen. Het leenstelsel was een sociaal systeem dat mensen aan elkaar bond, over weer verplichtingen schiep en zo de samenleving structuur en vastigheid gaf. Dit werkte veel beter dan velen denken. Daarom bleef het ook langer bestaan.<br>
			In de late Middeleeuwen werden het lidmaatschap van een vorstelijke raad en het dienst doen in het leger meestal in een commanderende functie steeds lucratiever. De hoge adel waaronder dus ook de Nassaus verdiende al in de vijftiende eeuw véél meer aan leger en raad dan aan zijn domeinen.1 Het contract tussen leenheer en leenman had ook een keerzijde: ontrouw werd bestraft aan lijf en goed, de ontrouwe leenman kon ter dood worden veroordeeld, het leen kon in beslag worden genomen door de leenheer.

			== IV. Van internationaal naar Noord-Nederlands ==
			=== Keuze voor de Opstand ===
			Het ging de dynastie voor de wind, het fortuin leek hen gunstig gezind, maar in 1567 veranderde dat plotsklaps. Willem van Oranje koos voor de Opstand wat betekende dat hij volgens de normen van die tijd zijn leenheer, zijn meester, ontrouw werd. De in 1568 tegen hem door de procureur-generaal van de Raad van Beroerten uitgebrachte aanklacht was daar heel duidelijk over. Op de allereerste plaats werd Willem ervan beschuldigd ontrouw te zijn geweest aan Zijne Majesteit de koning van Spanje. Hij had zich gedragen als de aanstichter en het hoofd van een opstand.2 Wanneer hij niet voor de rechtbank verscheen zouden zijn leengoederen verbeurd worden verklaard. Willem was op tijd gevlucht, want zijn standgenoten de graven van Egmond en Hoorne, die van hetzelfde werden beschuldigd, werden op 5 juni 1568 op de markt van Brussel onthoofd.<br>
			Ik ga ervan uit dat de lezer de voornaamste feiten van de Opstand kent zodat ik mij verder kan beperken tot de minder vaak gesignaleerde gevolgen voor Brabant. De Opstand verliep aanvankelijk niet gunstig; in 1575 waren alleen nog Zeeland, Friesland en het grootste deel van Holland in handen van de ‘rebellen’, zoals de koningsgezinden hen noemden. Toen Willem in 1584 in een voormalig klooster in Delft, waar hij zijn intrek had genomen, werd vermoord door een agent van koning Filips II was het Huis Oranje-Nassau bankroet.3 Bijna al zijn domeinen waren in Spaanse handen, Breda had een Spaans garnizoen, het omringende platteland was door de oorlog die toen al 12 jaar woedde totaal verwoest en de Brabantse
	{{clr}}		{{clr}}
	<br><br>		<br><br>

Colani: /* Strategische huwelijken */

2026-08-18T13:58:00Z

Strategische huwelijken

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 15:58
Regel 97:		Regel 97:
	=== Strategische huwelijken ===		=== Strategische huwelijken ===
	Voordat [[Hendrik III]] met [[Mencia de Mendoza y Fonseca\|Mencia]] trouwde had hij al een grote slag geslagen. Zijn tweede huwelijk met [[Claude de Chalon]] in 1515 leverde hem het prinsdom Orange op doordat Claudes broer Philibert kinderloos stierf. De zoon van Hendrik en Claude René mocht zich tooien met de titel ‘bij de gratie Gods prins van Orange’. Het prinsdom was namelijk een onafhankelijk vorstendom dat geen leenband had met de koning van Frankrijk, de Rooms koning of een andere vorst.<br>		Voordat [[Hendrik III]] met [[Mencia de Mendoza y Fonseca\|Mencia]] trouwde had hij al een grote slag geslagen. Zijn tweede huwelijk met [[Claude de Chalon]] in 1515 leverde hem het prinsdom Orange op doordat Claudes broer Philibert kinderloos stierf. De zoon van Hendrik en Claude René mocht zich tooien met de titel ‘bij de gratie Gods prins van Orange’. Het prinsdom was namelijk een onafhankelijk vorstendom dat geen leenband had met de koning van Frankrijk, de Rooms koning of een andere vorst.<br>
	Op zijn sterfbed had [[Maximiliaan van Egmond]] in 1548 de wens uitgesproken dat zijn enigst kind, [[Anna van Buren]], zou trouwen met [[Willem van Oranje]]. Drie jaar later werd het huwelijk in Buren (provincie Gelderland) gesloten. Anna was toen waarschijnlijk de rijkste vrouw in de Nederlanden. Haar bezittingen lagen in Zeeland, het Rivierengebied en in Brabant, waar zij de stad Eindhoven en de Baronie van Cranendonk met Maarheeze, Soerendonk, Gastel en Budel bezat. Na twee kinderen gekregen te hebben, Filips Willem en Maria, stierf zij nog maar 25 jaar oud in 1558, haar man radeloos achterlatend. Willem schreef daarover: ‘Haar dood veroorzaakte bij mij zulk een radeloosheid en onuitsprekelijke smart, dat ik een hevige koortsaanval kreeg gepaard gaande met zenuwtrekkingen.’<ref>Ditzhuyzen, Oranje-Nassau, p. 39.</ref>		Op zijn sterfbed had [[Maximiliaan van Egmond]] in 1548 de wens uitgesproken dat zijn enigst kind, [[Anna van Buren]], zou trouwen met [[Willem van Oranje]]. Drie jaar later werd het huwelijk in Buren (provincie Gelderland) gesloten. Anna was toen waarschijnlijk de rijkste vrouw in de Nederlanden. Haar bezittingen lagen in Zeeland, het Rivierengebied en in Brabant, waar zij de stad Eindhoven en de Baronie van Cranendonk met Maarheeze, Soerendonk, Gastel en Budel bezat.<br>Na twee kinderen gekregen te hebben, Filips Willem en Maria, stierf zij nog maar 25 jaar oud in 1558, haar man radeloos achterlatend.<br>[[Willem van Oranje\|Willem]] schreef daarover:
			‘Haar dood veroorzaakte bij mij zulk een radeloosheid en onuitsprekelijke smart, dat ik een hevige koortsaanval kreeg gepaard gaande met zenuwtrekkingen.’<ref>Ditzhuyzen, Oranje-Nassau, p. 39.</ref>
			=== Bouwactiviteiten ===
			De bouwactiviteiten werden in deze periode opgevoerd. [[Engelbrecht II]] liet het al door [[Willem van Duivenvoorde]] in Brussel gebouwde hotel afbreken en herbouwen.<ref>Wezel, Paleis Hendrik III, p. 73.</ref> In Mechelen kocht hij een huis dat door zijn opvolger werd verbouwd.<ref>Wezel, Paleis Hendrik III, p. 77.</ref> In 1514-1516 liet [[Hendrik III]] de oude burcht in [[Diest]] slopen en gaf opdracht tot de bouw van een nieuw paleis. Volgens Van Wezel bevat het Italiaans-klassieke elementen<ref>Wezel, Paleis Hendrik III, p. 77-80.</ref> In 1530 gaf [[Hendrik III]] aan de Italiaanse kunstenaar-architect [[Tommaso Vincidor da Bologna]] opdracht tot de bouw van een nieuw paleis in [[Breda]] dat de onconfortabele middeleeuwse burcht moest gaan vervangen. Dit paleis was uitgevoerd in de toen voor de Nederlanden moderne renaissancestijl.<ref>Hendriks, Het Breda boek, p. 115.</ref><br>
			Deze bouwwerken waren ook bedoeld om te imponeren. Zij gaven een signaal af aan de bezoeker: kijk eens wat ik mij kan veroorloven, voor mij speelt geld geen rol. De locatiekeuze was veelzeggend. De paleizen in Brussel en Mechelen lagen naast de residentie van de landvoogd. Macht zocht macht op. Het paleis in [[Breda]] stond in de oudste heerlijkheid die de Nassaus in Brabant hadden liggen. Dat zij ook in Diest een nieuw paleis wilden hebben geeft aan dat zij deze heerlijkheid erg belangrijk vonden, belangrijker nog dan Antwerpen waarvan zij burggraaf waren en dat in die tijd het centrum van de Europese internationale handel was. Ze hadden er zonder probleem een huis kunnen kopen en dat kunnen uitbouwen tot een stadspaleis. Deze keuze zegt veel over de oriëntatie van de Nassaus. Zij meden de handel en het daardoor vergaarde kapitaal. Hun voorkeur ging uit naar steden waar de regering zetelde en naar kleine landelijke steden als [[Diest]] en [[Breda]].<br>
			Rond 1520 begon [[Hendrik III]] met de bouw van een nieuwe grafkapel in de [[Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in Breda. Hij richtte hierin een grafmonument op voor zijn oom [[Engelbrecht II]]. De bouw werd in 1526 voltooid, de decoratie dateert van 1530-1534. Het ontwerp is geïnspireerd door het werk van de Bossche bouwmeesters [[Alart Duhamel]] en [[Jan Heins]].<br>
			Kapel en grafmonument hebben de tand des tijds goed doorstaan en zijn een bezoek meer dan waard.

			=== Armenzorg ===
			[[Engelbrecht II]] en zijn opvolgers waren minder dan hun voorgangers betrokken bij de kerk, maar [[Hendrik III]] heeft zich wel ingrijpend bemoeid met de Bredase armenzorg. Vertrekpunt waren de na ca. 1520 opkomende ideeën over een andere aanpak van het pauperisme. Ondersteuning mocht alleen nog gegeven worden aan mensen die te oud, te jong of te ziek waren om nog te kunnen werken.<br>Bedelen werd verboden en de bestaande armenzorgfondsen moesten worden samengevoegd in één instelling die door of vanwege de plaatselijke overheden werden bestuurd.<ref>Joke Spaans, Armenzorg in Friesland 1500-1800. Hilversum/Leeuwarden, 1997, pp. 40-43.</ref> In 1536 voegde Hendrik III de Bredase armenzorgfondsen samen in de Aalmoezenierskamer.<br>
			In 1532 stichtte hij een fonds waarvan jaarlijks 100 armen gekleed en gevoed konden worden.<ref>Goor, Beschryving, pp. 481-485 (oorkonde d.d. 6 januari 1532).</ref> De uitverkorenen kregen ieder twee hemden, een tabbaard, een paar hozen, een paar schoenen, een bonnette (een soort hoed), 20 [[stuiver]]s en een roggenbrood van één [[stuiver]]. Daarvoor moesten ze wel op [[Allerheiligenavond]] (31 oktober) biechten en op [[Allerzielen]] (2 november) communiceren. In aanmerking kwamen alleen lieden die oud, gebrekkig en ziek waren en daardoor niet meer de kost konden verdienen. Voor [[klaplopers]]
	{{clr}}		{{clr}}
	<br><br>		<br><br>

Colani: /* Stijging op de ladder */

2026-08-18T13:29:43Z

Stijging op de ladder

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 15:29
Regel 93:		Regel 93:
	== III. Van Brabants naar West-Europees ==		== III. Van Brabants naar West-Europees ==
	=== ''Stijging op de ladder'' ===		=== ''Stijging op de ladder'' ===
	Vanaf [[Engelbrecht II]] gingen de Bredase Nassaus tot de hofadel van de [[Bourgondische vorsten\|Bourgondische]] en [[Habsburgse vorsten]] behoren.<ref>Tamse, Nassau en Oranje, pp. 36-44.</ref> Deze opgang werd gemarkeerd door de toelating van Engelbrecht II in 1473 tot de prestigieuze ridderorde van het Gulden Vlies, een eer die zijn vader niet te beurt was gevallen. Wie de keten met het gulden vlies om zijn hals droeg had direct toegang tot de vorst. Daar moesten de vliesridders wel wat voor doen. Engelbrecht en zijn opvolgers werden vaak uitgezonden met bestuurlijke, diplomatieke of militaire opdrachten. Vooral [[Engelbrecht II]] was voortdurend op veldtocht, [[Hendrik III]] deed veel diplomatiek werk voor zijn heer keizer [[Karel V]].<ref>Charles Piot ed., ‘Vlaamsche Kronyk‘ door NN, in : Chroniques de Brabant et de Flandre. Bruxelles, 1879, pp. 256-274.</ref> Dat betekende ook dat zij niet zo vaak meer in Breda resideerden. Het Bourgondisch-Habsburgse rijk dijde steeds meer uit. In 1496 werd [[Engelbrecht II]] aangesteld tot stadhouder van de Nederlanden toen [[Filips de Schone]] naar Duitsland trok. Zij waren lid van wat we een imperial club kunnen noemen, geleid door het hoofd van de dynastie. Familierelaties en persoonlijke banden, liefst met een huwelijk als bindmiddel, speelden hierin een cruciale rol. Op aandringen van keizer [[Karel V]] huwde [[Hendrik]] ~~III~~ in 1524 met [[Mencia de Mendoza y Fonseca]], een telg uit een hoogadellijk Castiliaans geslacht. De keizer zag graag dat de elites uit de verschillende delen van zijn rijk aan elkaar verwant raakten.		Vanaf [[Engelbrecht II]] gingen de Bredase Nassaus tot de hofadel van de [[Bourgondische vorsten\|Bourgondische]] en [[Habsburgse vorsten]] behoren.<ref>Tamse, Nassau en Oranje, pp. 36-44.</ref> Deze opgang werd gemarkeerd door de toelating van Engelbrecht II in 1473 tot de prestigieuze ridderorde van het Gulden Vlies, een eer die zijn vader niet te beurt was gevallen. Wie de keten met het gulden vlies om zijn hals droeg had direct toegang tot de vorst. Daar moesten de vliesridders wel wat voor doen. Engelbrecht en zijn opvolgers werden vaak uitgezonden met bestuurlijke, diplomatieke of militaire opdrachten. Vooral [[Engelbrecht II]] was voortdurend op veldtocht, [[Hendrik III]] deed veel diplomatiek werk voor zijn heer keizer [[Karel V]].<ref>Charles Piot ed., ‘Vlaamsche Kronyk‘ door NN, in : Chroniques de Brabant et de Flandre. Bruxelles, 1879, pp. 256-274.</ref> Dat betekende ook dat zij niet zo vaak meer in Breda resideerden. Het Bourgondisch-Habsburgse rijk dijde steeds meer uit. In 1496 werd [[Engelbrecht II]] aangesteld tot stadhouder van de Nederlanden toen [[Filips de Schone]] naar Duitsland trok. Zij waren lid van wat we een imperial club kunnen noemen, geleid door het hoofd van de dynastie. Familierelaties en persoonlijke banden, liefst met een huwelijk als bindmiddel, speelden hierin een cruciale rol. Op aandringen van keizer [[Karel V]] huwde [[Hendrik III]] in 1524 met [[Mencia de Mendoza y Fonseca]], een telg uit een hoogadellijk Castiliaans geslacht. De keizer zag graag dat de elites uit de verschillende delen van zijn rijk aan elkaar verwant raakten.

	=== Strategische huwelijken ===		=== Strategische huwelijken ===