Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-05-06T05:19:47Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox staat in het Duitse Rijk
| Naam in Landstaal =Herzogtum Nassau
| Status =Lid van de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]] (1806-1813) Lid van de [[Duitse Bond]] (1815-1866)
| Voor1 =Nassau-Usingen
| Vlag_Voor1 =Flag of Nassau-Usingen.svg
| Voor2 =Nassau-Weilburg
| Vlag_Voor2 =Flag_of_the_House_of_Nassau_Weilburg.svg
| Na1 =Koninkrijk Pruisen
| Vlag_Na1 =Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg
| Na2 =
| Vlag_Na2 =
| Jaar van ontstaan =1806
| Jaar van afloop =1866
| Vlag =[[Bestand:Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg|rand|125px]]
| Vlagartikel =Vlag van Nassau
| Wapen =[[Bestand:Hertogdom_Nassau_wapen.svg|100px]]
| Wapenartikel =Wapen van Nassau
| Leus =
| Kaart =Map-DB-Nassau.svg
| Kaartjaar =
| Hoofdstad =[[Wiesbaden]]
| Bevolking =302.769 (1816) 465.636 (1865)
| Oppervlakte =4.855km² (1866)<ref>http://www.ekomp.digihist.de/Dokumentation_Datensaetze/Multimedia/Staaten/Nassau.php</ref>
| Munteenheid =[[Nassause Gulden]]
| Talen =[[Duits]]
| Religie =53% luthers 45% katholiek 1,7% joods 0,6% [[Mennonisme|mennonieten]]
| Volkslied =
| Kenteken =
| Regeringsvorm =
| Staatshoofd =[[Hertog]]
| Legislatuur =
| Dynastie =[[Huis Nassau]]
| Bondsdag =
| Bondsraad =
| Rijksdag =
}}
[[Bestand:Nassau1848.png|thumb|right|Gedetailleerde kaart van het hertogdom Nassau uit 1848]]

Het '''hertogdom Nassau''' ([[Duits]]: ''Herzogtum Nassau'') was een Duitse staat die bestond van [[1806]] tot [[1866]]. Nassau was van 1806 tot 1813 lid van de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]], vanaf 1815 behoorde het tot de [[Duitse Bond]]. Het land werd geregeerd door de [[Graafschap Nassau|Walramse Linie]] van het [[Huis Nassau]]. De hoofdstad was [[Wiesbaden]], het hof was gevestigd in [[Biebrich]].

Nassau lag in het westen van Duitsland, aan de rechterzijde van de [[Rijn]].

==Territorium (ligging)==
De grenzen van het hertogdom liepen langs de [[Main]] en de [[Rijn]], midden door het land stroomde de [[Lahn]]. Het omvatte onder andere de steden [[Wiesbaden]], [[Montabaur]], [[Hachenburg]], [[Bad Marienberg|Marienberg]], [[Herborn (Hessen)|Herborn]], [[Dillenburg (stad)|Dillenburg]], [[Weilburg]], [[Limburg an der Lahn]] en [[Diez|Dietz]]. Het land veranderde in zijn korte bestaan verschillende malen van vorm en grootte, en besloeg uiteindelijk circa 4700 km².

Het grensde in [[1812]] in het noorden aan het [[groothertogdom Berg]], in het oosten via een exclave net aan het [[koninkrijk Westfalen]], maar grotendeels aan het [[Groothertogdom Hessen|groothertogdom Hessen-Darmstadt]]. In het zuidoosten grensde de staat aan het [[groothertogdom Frankfurt]], opnieuw aan Hessen-Darmstadt en ten slotte in het zuidwesten en westen aan het [[Eerste Franse Keizerrijk|Franse Keizerrijk]].

Na de [[restauratie (Europa)|restauratie]] grensde Nassau in het westen en noorden aan het [[koninkrijk Pruisen]], in het oosten opnieuw aan Pruisen, aan Hessen-Darmstadt, het [[Landgraafschap Hessen-Kassel|keurvorstendom Hessen-Kassel]] en het [[Landgraafschap Hessen-Homburg (1815-1866)|landgraafschap Hessen-Homburg]], in het zuiden opnieuw aan Hessen-Darmstadt.

==Territorium (samenstelling)==
In paragraaf 12 van de [[Reichsdeputationshauptschluss]] van 25 februari 1803 waren [[Nassau-Usingen]] en [[Nassau-Weilburg]] schadeloos gesteld voor het verlies van gebied op de linker Rijnoever. Beide vorsten traden op 12 juli 1806 tot de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]].

De [[Rijnbondakte]] van 12 juli 1806 legt het volgende vast.
* Artikel 5: de chef van het huis Nassau voert de titel hertog.
* Artikel 16: de hertog van Nassau staat aan het [[groothertogdom Berg]] af de stad [[Köln-Deutz|Deutz]] met bijbehorend gebied, de stad en het ambt [[Königswinter]] en het ambt Willich.
* Artikel 24: Onder de soevereiniteit van de hertog van Nassau-Usingen en de vorst van Nassau-Weilburg komen de ambten Dierdorf, Altenwied en Neuerburg, het gedeelte van het graafschap Nieder-Isenburg dat [[Wied-Runkel]] bezit, de graafschappen Wied-Neuwied en [[Rijksgraafschap Holzappel|Holzappel]], de heerlijkheid Schaumburg, het graafschap [[Nassau-Dietz|Dietz]] en onderhorigheden, het deel van het dorp [[Mensfelden]] dat [[vorstendom Nassau-Oranje-Fulda|Nassau-Fulda]] bezit, het ambt Wehrheim en Burbach, het deel van de heerlijkheid Runkel dat op de linker oever van de Lahn ligt, de rijksridderlijke heerlijkheid Cransberg en de ambten Hohensolms, Braunfels en Greifenstein. Dit is de [[mediatisering]].

==Geschiedenis==
De staat werd op [[30 augustus]] [[1806]] door [[Napoleon Bonaparte]] samengesteld uit Nassau-Usingen en Nassau-Weilburg, twee landen die op [[17 juli]] van datzelfde jaar waren toegetreden tot de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]], en enige gebieden die aan het huis [[Vorstendom Nassau-Oranje|Oranje-Nassau]] hadden toebehoord. De vorst van Nassau-Usingen, [[Frederik August van Nassau-Usingen|Frederik August]], had als hoofd van de oudere linie hierbij de titel van hertog ontvangen en regeerde sinds de vereniging samen met vorst [[Frederik Willem van Nassau-Weilburg]]. Beiden hadden hiermee ingestemd. Hierbij ontstond ook een verenigd Nassaus leger, dat vrijelijk ter beschikking van de Franse keizer stond.

Frederik Willem en Frederik August regeerden op progressieve wijze. Zij schaften in [[1808]] de [[lijfeigenschap]] af, voerden in [[1810]] vrijheid van vestiging in, vaardigden in [[1811]] een op gelijkheid van heffing gebaseerde belastingwet uit, bepaalden dat alle burgers gelijk waren voor de wet en schonken hun land op 1 en 2 september [[1814]] als eerste Duitse vorsten een constitutie die voorzag in een landdag. De voormalige Oranje-Nassause bezittingen moesten in 1813 en 1814 weer deels worden afgestaan.

Het hertogdom trad in [[1815]] toe tot de [[Duitse Bond]]. Op [[31 mei]] van dat jaar, op het [[congres van Wenen]] werd een verdrag met het [[koninkrijk Pruisen]] gesloten, waarin Nassau enige gebieden afstond in ruil voor het voorheen aan Oranje-Nassau toebehorende [[Diez|Dietz]], [[Hadamar]], [[Dillenburg (stad)|Dillenburg]] en [[Nassau-Beilstein|Beilstein]].

Frederik Willem stierf op [[9 januari]] [[1816]] en werd opgevolgd door zijn zoon [[Willem van Nassau (1792-1839)|Willem]]. Deze kreeg het hertogdom alleen in handen nadat Frederik August op [[24 maart]] van datzelfde jaar was gestorven zonder zoons na te laten.

Hij raakte met zijn regering onder baron [[Ernst Franz Ludwig Marschall von Bieberstein|Marschall]] al snel in conflict over de [[kroondomein|domeinen]], een slepende kwestie die pas in [[1837]] werd opgelost. Nassau trad op [[1 januari]] [[1836]] toe tot de [[Zollverein]]. Willems opvolger, de op conservatieve wijze regerende [[Adolf van Luxemburg|Adolf]], zag zich in het [[revolutiejaar 1848]] gedwongen een Kamer van Afgevaardigden met algemeen kiesrecht in te voeren. Hij zette zijn regering op meer liberale wijze voort, maar herzag zijn beleid later weer in reactionaire zin. De regering schafte in [[1851]] de grondrechten af, stelde de grondwet buiten werking en introdudeerde een nieuwe kieswet. In de jaren 1860 wonnen de liberalen aan invloed, maar zij wisten geen veranderingen te bewerkstelligen.

Adolf keerde zich in de [[Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog]] van [[1866]] tegen Pruisen, een stap die zijn land fataal werd. Nassau werd door Pruisische troepen bezet en op [[8 oktober]] formeel geannexeerd. Daarna vormde het samen met [[Landgraafschap Hessen-Homburg (1815-1866)|Hessen-Homburg]] en [[Frankfurt am Main]] het [[Regierungsbezirk]] [[Wiesbaden (regio)|Wiesbaden]] in de nieuwe Pruisische provincie [[Hessen-Nassau]]. Adolf sloot in [[1867]] een verdrag waardoor hij in ruil voor afstand van zijn aanspraak op Nassau een schadeloosstelling van 15 miljoen gulden ontving.
[[File:Hertogdom Nassau wapen.svg|right|200px|Wapen van de hertog van Nassau]]

==Hertogen==
{| class="wikitable"
! regering
! naam
! geboren
! overleden
! familie
! opmerking
|-
| [[1806]]-[[1816]]
| [[Frederik August van Nassau-Usingen|Frederik August]]
| 23-4-1738
| 24-3-1816
| zie [[Nassau-Usingen]]
|
|-
|[[1816]]-[[1839]]
| [[Willem van Nassau (1792-1839)|Willem]]
| 14-6-1792
| 30-8-1839
| zie [[Nassau-Weilburg]]
|
|-
| [[1839]]-[[1866]]
| [[Adolf van Luxemburg|Adolf]]
| 24-7-1817
| 17-11-1905
| zoon
| Laatste hertog van Nassau, sinds 1890 groothertog van Luxemburg
|}

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie Rijnbond}}
{{Navigatie Duitse Bond}}

[[Categorie:Duitse Bond]]
[[Categorie:Hertogdom Nassau| ]]
[[Categorie:Historisch land in Duitsland|Nassau]]
[[Categorie:Huis Nassau| Hertog]]

Hertogdom Nassau - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd