https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Henryk_MandelbaumHenryk Mandelbaum - Bewerkingsoverzicht2026-04-19T00:13:58ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Henryk_Mandelbaum&diff=187331&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2026-03-15T10:16:45Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Sonderkommando_Heryk_Mandelbaum_%26_translator.jpg|thumb|Maldelbaum (vergezeld door een tolk)]]<br />
'''Henryk Mandelbaum''' ([[Olkusz]], [[15 december]] [[1922]] – [[Bytom]], [[17 juni]] [[2008]]) was een [[Polen|Poolse]] [[Holocaust]]overlevende. Hij was een overlevende van het [[Sonderkommando van Auschwitz|Sonderkommando]] in het [[vernietigingskamp]] [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz-Birkenau]].<br />
<br />
==Levensloop==<br />
Mandelbaum, een Poolse [[Joden|Jood]], werd gearresteerd nadat hij uit het [[getto]] van [[Sosnowiec]] was gevlucht. Zijn vlucht was verraden en op 22 april 1944 werd hij naar Birkenau gedeporteerd. Bij aankomst in Birkenau werd Mandelbaum niet, zoals de meeste Joden toentertijd, direct vergast, maar als dwangarbeider bij het Sonderkommando in het kamp ingezet. Het Sonderkommando bestond op dat moment uit ongeveer 2.000 dwangarbeiders. Leden van het Sonderkommando waren willekeurig aangewezen, sterk uitziende mannelijke Joodse gevangenen in Duitse vernietigingskampen met [[gaskamer]]s, die in opdracht van de [[Schutzstaffel|SS]] vergaste Joden uit de gaskamer moesten slepen en naar de verbrandingsinstallatie moesten brengen. Voordat ze in het vuur geworpen werden, kwamen de Arbeitsgruppen in actie, die de bruikbare delen van de lijken scheidden: ze braken gouden tanden uit de mond van de doden, en knipten bij vrouwen het lange haar af. De gouden kiezen werden omgesmolten en als [[Baar (edelmetaal)|goudstaven]] naar de [[Reichsbank]] overgebracht. Het mensenhaar werd gerecycled. De as van de verbrande lijken werd in kuilen gestort.<br />
<br />
In oktober 1944 kwamen er niet veel nieuwe Joden meer aan in het kamp. De grote transporten waren al in de zomer gestopt. De leden van het Sonderkommando begrepen dat ze niet meer nodig waren en vreesden voor hun eigen leven. In de daaraan voorafgaande periode waren de leden van het Sonderkommando volledig afgestompt geraakt, zozeer dat ze niet meer bang waren om te sterven. Op [[7 oktober]] [[1944]] vond er een [[Opstand in Auschwitz|opstand van leden van het commando]] plaats - ook Mandelbaum was een van de opstandelingen. De opstand werd neergeslagen en de nazi's kregen de opstandelingen te pakken waarna ze in een rij moesten gaan staan. Vervolgens schoten de Duitsers elke derde man dood. Bij deze opstand werden 451 gevangenen opgehangen of doodgeschoten. Uiteindelijk zouden maar 92 man van het Sonderkommando het einde van de oorlog meemaken.<br />
<br />
Ook Mandelbaum overleefde de opstand in Birkenau en werd januari 1945, samen met de laatste overlevenden van het kamp, gedwongen deel te nemen aan een [[dodenmars (Holocaust)|dodenmars]] naar het westen. Bij deze dodenmars kon Mandelbaum zijn kampkleding tegen normale kleding ruilen en vluchtte daarna. Hij verstopte zich drie weken op een boerderij. Na de oorlog diende hij als getuige voor de ''[[Wahrheitsfindungskommission]]'' en berichtte over het beleefde in het kamp.<br />
<br />
Mandelbaum leefde tot zijn overlijden in Polen. Het op zijn onderarm getatoeëerde kampnummer ''181 970'' heeft hij nooit laten verwijderen. Hij reisde naar de vroegere [[concentratiekamp]]en en naar Duitsland en vertelde daar over zijn tijd in het Sonderkommando. "Man muss das doch alles wissen, man muss doch wissen, wie lange sind die Leute gewesen in die Gaskammer. Man muss wissen, wie lange sie haben gebrennt in die Ofen", aldus Mandelbaum.<br />
<br />
Medio 2008 stierf Henryk Mandelbaum op 85-jarige leeftijd in een ziekenhuis in de Poolse stad Bytom. Hij was daar een paar dagen eerder aan zijn hart geopereerd.<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/17/europe/EU-GEN-Poland-Obit-Mandelbaum.php Henryk Mandelbaum, Auschwitz survivor forced to strip fellow Jews, dies at 85], [[International Herald Tribune]], 18 juni 2008</ref><br />
<br />
==Film==<br />
* [[Eric Friedler]], ''Sklaven der Gaskammer – Das Jüdische Sonderkommando in Auschwitz''<ref>[http://www.akdh.ch/soko-A-Index.htm Sklaven der Gaskammer – Das Jüdische Sonderkommando in Auschwitz], [[Aktion Kinder des Holocausts]] (AKdH). [https://web.archive.org/web/20210919200203/http://www.akdh.ch/soko-A-Index.htm Gearchiveerd] op 19 september 2021.</ref>, 2000<br />
<br />
==Externe links ==<br />
* {{nl}}[http://dodenwake.blogspot.com/2008/06/henryk-mandelbaum-sonderkommando.html Henryk Mandelbaum: Sonderkommando], [[De Dodenwake]], 17 juni 2008<br />
* {{de}}[https://web.archive.org/web/20110831102010/http://sonderkommando-studien.de/artikel.php?c=biografie%2Fmandelbaum Henryk Mandelbaum: Ein einfacher Mensch mit einem schweren Schicksal], [[Sonderkommando-Studien]] (SoKoS)<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Mandelbaum, Henryk}}<br />
[[Categorie:Kampgevangene in Auschwitz]]<br />
[[Categorie:Pools Holocaustoverlevende]]<br />
[[Categorie:Sonderkommando van Auschwitz]]</div>Colani