Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T19:09:00Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Henri van der Noot 1790.jpg|thumb|Hendrik van der Noot, 1790]]

'''Hendrik Karel Nicolaas van der Noot''' ([[Brussel (stad)|Brussel]], [[7 januari]] [[1731]] – [[Strombeek (dorp)|Strombeek]], [[12 januari]] [[1827]]) was een [[hertogdom Brabant|Brabantse]] [[rechtsgeleerde]], [[Advocaat (beroep)|advocaat]] en [[politicus]]. Als aanvoerder van de [[statisten]] was hij een van de hoofdrolspelers van de [[Brabantse Omwenteling]] (1789–1790) tegen het [[Oostenrijkse Nederlanden|Oostenrijkse gezag]] ([[keizer Jozef II]]). Deze omwenteling leidde tot de kortstondige oprichting van de [[Verenigde Nederlandse Staten]] (11 januari 1790 – december 1790), waarin Van der Noot functioneerde als eerste minister.

== Biografie ==
=== Vroege leven en opleiding ===
Hendrik was de zoon van Nicolaas Franciscus van der Noot, heer van Vrechem, Kelfs en Gobbelschrooy († 1773) en Hiéronimine-Françoise van Caverson († 1743). Op 1 februari 1757 promoveerde hij aan de universiteit van Leuven tot licentiaat in de beide rechten.

Van der Noot was sinds [[1757]] ''formeel'' toegelaten tot [[Zeven geslachten van Brussel|de Brusselse oligarchie]], met name tot het geslacht ''Sweerts'' en was lid van de vrijmetselaarsloge ''[[Les Vrais Amis de l'Union Bruxelles]]''.<ref>[http://www.liberaalarchief.be/schrans-hoofdstuk1.pdf liberaal archief.be]</ref>

=== Brabantse Omwenteling ===
[[Bestand:Spotprent op Hendrik van der Noot en Petrus van Eupen, 1790, anoniem, 1790.jpg|thumb|Van der Noot werd hevig aangevallen op zijn openlijke relatie met [[Jeanne de Bellem]]. In deze [[vonckisten|vonckistische]] spotprent uit april 1790 draagt een naakte Bellem Hendrik van der Noot en Petrus van Eupen op haar rug. Verleid door een mooi meisje (haar dochter Marianne) leidt het trio een geblinddoekte Belgische leeuw naar een kuil. De Oostenrijkse adelaar daalt uit de lucht neer met de handboeien. Het onderschrift stelt sarcastisch dat staten bestaan uit een mooi samenraapsel: "een vrouwtje zonder schroom", "een kanunnik zonder geloof" en "een advocaat zonder wet".]]
{{Zie ook|Zie ook [[Brabantse Omwenteling]], [[Verenigde Nederlandse Staten]] en [[Republicanisme in België#1780–1790: Brabantse Omwenteling|Republicanisme in België § 1780–1790: Brabantse Omwenteling]] voor meer informatie.}}
Twee advocaten, [[Jan Frans Vonck]] en Hendrik Van der Noot, waren de leiders van de opstand, maar vertegenwoordigden elk een andere strekking. De [[vonckisten]] inspireerden zich op de [[Franse Revolutie]] (1789–1799) en zochten aansluiting bij het volk en het leger van de [[patriotten]]; zij meenden dat een volksleger de Oostenrijkers zou moeten verdrijven. De [[statisten]] van Van der Noot zochten het eerder bij de oude vrijheden van de [[Staten]] en zochten aansluiting bij de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Provinciën]]; zij dachten dat alleen een buitenlandse militaire interventie de Oostenrijkers kon verdrijven.

In tegenstelling tot Vonck, die meende dat het Zuid-Nederlandse volk zelf de strijd moest voeren tegen de despoot, had Van der Noot veel meer vertrouwen in buitenlandse steun. Zo verliet Van der Noot in 1788 het land om in [[Engeland]], de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Provinciën]] en [[Pruisen]] belangstelling voor de zaak van de Brabantse vrijheid te wekken. Alleen Pruisen, dat juist in 1787 de Noord-Nederlandse patriotten had verslagen, was geneigd de Zuid-Nederlandse patriotten te steunen. Pruisen was op dat moment immers anti-Oostenrijks. Bij de raadpensionaris van Holland, [[Laurens Pieter van de Spiegel]] had Van der Noot minder succes.

Van der Noot vestigde zich in augustus 1788 in [[Staats-Brabant]] en verzamelde gelijkgestemde patriotten rond zich (het zogenaamde [[comité van Breda]], waar de vonckisten zich uiteindelijk bij aansloten). Met aan het hoofd de gepensioneerde generaal [[Jan Andries vander Mersch|Vander Meersch]] veroverde het patriottenleger in oktober 1789 vanuit [[Breda (stad)|Breda]] het keizerlijke deel van het [[hertogdom Brabant]]. In de eerste veroverde (of bevrijde) gemeente, [[Hoogstraten]], publiceerde Van der Noot op [[24 oktober]] 1789 zijn ''[[Manifest van het Brabantse Volk]]''. Het document betoogt waarom het Brabantse volk het recht zou hebben om de gehoorzaamheid aan de keizer op te zeggen. Het belangrijkste argument was dat de wil van de natie de hoogste wet is, en als die geschonden wordt door een heerser, dan mag de natie tegen die heerser dus in opstand komen. Achtereenvolgens werden in twee maanden [[Slag bij Turnhout (1789)|Turnhout]], [[Vier Dagen van Gent|Gent]] en [[Brussel (stad)|Brussel]] veroverd. Ook de andere Zuid-Nederlandse staten zegden Jozef II wacht aan. De Staten van Vlaanderen deden dat op [[4 januari]] [[1790]] met het ''[[Manifest van de Provincie Vlaanderen]]''. Kort daarop werd Van der Noot het hoofd van de nieuwe [[confederatie|confederale]] Zuid-Nederlandse republiek, de [[Verenigde Nederlandse Staten]].

Kort na de vestiging van de republiek raakten de statisten en vonckisten echter met elkaar in conflict over de precieze invulling van de samenleving. Hierbij bleken hun ideologische verschillen te groot om te kunnen worden verzoend en met hulp van de katholieke clerus jutten de conservatieve aristocratische statisten het volk op tegen de progressieve democratische vonckisten, die uiteindelijk moesten vluchten voor de vervolgingen. Van der Noot versterkte hiermee zijn binnenlandse machtspositie, maar het draagvlak voor de republiek raakte erdoor verzwakt omdat het rebellenleger voornamelijk was gevormd door de vonckisten.

Toen Pruisen de opstandelingen in de steek liet na het sluiten van de [[Conventie van Reichenbach]] (27 juli 1790) met Oostenrijk, slaagden de Habsburgers er geleidelijk in om hun regime in de Nederlanden te herstellen door een reeks militaire overwinningen zoals de [[Slag bij Falmagne]]. Uiteindelijk moest Van der Noot naar Holland vluchten en daarna naar Engeland.

=== Latere leven ===
[[Bestand:Hendrik van der Noot gravestone.jpg|thumb|Grafsteen van Hendrik van der Noot]]
In 1792 deed hij een oproep om samen te werken met de [[Franse tijd in België|Franse bezetter]] (1794–1815), echter onder enkele voorwaarden. Hij keerde terug naar Brabant, maar werd in 1796 aangehouden. Zijn latere oproepen tot herstel van het Oostenrijkse bewind hadden geen invloed meer.

Op 12 januari 1827 overleed de 96-jarige Van der Noot, totaal vergeten, op zijn buitengoed in [[Strombeek (dorp)|Strombeek]].

De grafsteen die graaf [[Amédée de Beauffort]] in 1830 liet vervaardigen, bevond zich oorspronkelijk aan de ingang van de [[Sint-Amandskerk (Strombeek-Bever)|Sint-Amandskerk]] maar werd bij de verhuizing van het kerkhof ingemetseld in de hofmuur ter hoogte van het hoogkoor. Het parkje aan de overkant van de straat is naar hem vernoemd.

==Werken==
* ''Mémoire sur les droits du peuple Brabançon'' (1787)
* ''Mémoire en faveur du droit de la Maison d'Autriche'' (1814)

==Literatuur==
* [[Eugène Duchesne|E. Duchesne]], in: [[Biographie Nationale|Biogr. Nat.]], 15 (1899), kol. 835-866
* [[Suzanne Tassier|S. Tassier]], in: ''Les démocrates de 1789'' (1930)
* S. Tassier, in: ''Figures révolutionnaires du XVIII siècle'' (1954)

==Externe links==
* {{fr}} [http://www.1789-1815.com/manifeste.htm Manifeste des Brabançons], Manifest van het Brabantse Volk op www.1789-1815.com
* {{nl}} [https://nl.wikisource.org/wiki/Manifest_van_de_provintie_Vlaenderen Manifest van de Provintie van Vlaenderen]

{{Appendix|2=
{{References}}
* {{Link dbnl auteur|id=noot037|label=Werken van Hendrik van der Noot}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Noot, H}}
[[Categorie:Zuid-Nederlands advocaat (voor 1830)]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands rechtsgeleerde (voor 1830)]]
[[Categorie:Zuid-Nederlands vrijmetselaar (voor 1830)]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 18<sup>e</sup> eeuw]]
[[Categorie:Voorman in de Verenigde Nederlandse Staten]]
[[Categorie:Zuid-Nederlandse adel (voor 1830)]]
[[Categorie:Van der Noot|Hendrik]]
[[Categorie:Persoon in de Brabantse Omwenteling]]

Hendrik van der Noot - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"